1638 Obligatio census pro musicis super bonis Martini Berka

Obligatio census pro musicis super bonis Martini Berka

Coram spectabili domino advocato civitatis Costensis personaliter comparens honestus Martinus Berka lanius civis Costensis, sanus mente et corpore existens, libere ac manifeste in et super bonis suis omnibus mobilibus et immobilibus habitis et habendis, praecipue vero super domo sua propria hic in circulo fori civitatis Costensis inter famatorum Gregorii Kuth et Lucae Goraiewicz civium Costensium domos vicinaliter sita, inscripsit et in vim [s. 134] reemptionis obligavit quatuor florenos Polonicales census annui a summa capitali quinquaginta florenorum Polonicalium per providum olim Matthiam Rynarth plateae Kielczewko inclyti ac venerabilis capituli Posnaniensis fundi incolam pro musicis, qui circa votivas Scapularis feria quarta fieri sive absolvi solitas fidibus tibiisque canerent, testamentaria dispositione fundata et legata. Quem censum ad manus memoratorum musicorum pro quolibet festo Sacri Pentecosten ad eiusdem usque summae capitalis reemptionem solvere tenebitur.

Actum feria quarta post festum Inventionis Sanctae Crucis proxima anno quo supra [5 V 1638].

Or.: Kościan wójtowskie, Acta advocatialia civitatis Costensis, 1634-1663, indukta, sygn. 141, s. 133-134.

Marcin Berka rzeźnik kościański zapisuje na swych dobrach, szczególnie zaś na domu swym stojącym w rynku kościańskim między domami Grzegorza Kut i Łukasza Gorajewicza, czynsz roczny 4 złp. od sumy głównej 50 złp., legowanej testamentem przez Macieja Rynarta, mieszkańca ulicy Kiełczewko. Czynsz przeznaczony jest na opłacenie muzyków, którzy grają na lutniach i fletach w środy podczas wotywy szkaplerznej.

Legaty Rynarta wspomniano w tym zapisie:

http://actacastrensia.blogspot.com/2014/08/1638-executores-testamenti-olim.html

1639 Obligatio census super hortulania Christophori Kassanek hospitali Sanctissimi Corporis Christi

Obligatio census super hortulania Christophori Kassanek hospitali Sanctissimi Corporis Christi.	Zapis czynszu na zagrodzie Krzysztofa Kassanka szpitalowi Bożego Ciała.
Coram spectabili domino advocato civitatis Costensis personaliter comparens laboriosus Christophorus Kassanek de villa Sierakowo hortulanus, sanus ac liber per omnia existens, libere ac manifeste recognovit se de manibus famati Laurentii Bielewicz consulis civisque Costensis tanquam hospitalis Sanctissimi Corporis Christi provisoris levasse et percepisse sex marcas Polonicales summae capitalis,	Przed zacnie sławetnym panem wójtem miasta Kościana osobiście stanąwszy pracowity Krzysztof Kassanek ze wsi Sierakowo, zagrodnik, będąc zdrowym i całkowicie wolnym, dobrowolnie i otwarcie zeznał, iż z rąk sławetnego Wawrzyńca Bielewicza rajcy i mieszczanina kościańskiego, jako prowizora szpitala Bożego Ciała, odebrał i przyjął 6 grzywien polskich sumy głównej,
in et [s. 161] pro qua summa capitali idem recognoscens de et super bonis suis omnibus mobilibus et immobilibus habitis et habendis, praecipue vero super hortulania sua propria in praefata villa Sierakowo situata inscripsit et in vim reemptionis obligavit viginti quatuor grossos census annui ad manus supramemorati hospitalis provisoris moderni et pro tempore futuro existentis, pro quolibet festi [!] sancti Jozeph Sponsi Beatissimae Virginis Mariae solvendi usque ad praenominatae summae capitalis reemptionem integramque repositionem.	na której i za którą to sumę główną tenże zeznający na dobrach swoich wszelkich ruchomych i nieruchomych posiadanych teraz i w przyszłości, szczególnie zaś na zagrodzie swojej własnej w rzeczonej wsi Sierakowo położonej zapisał i z prawem wykupu zabezpieczył 24 grosze czynszu rocznego na ręce obecnego i przyszłych prowizorów wyżej wspomnianego szpitala, płatnego na każde święto świętego Józefa Oblubieńca NMP aż do wykupu i pełnego zwrotu sumy głównej wyżej wymienionej.
Actum feria quarta post dominicam Invocavit [16 III] proxima anno 1639.	Zdziałano w środę po niedzieli Invocavit [16 III] roku 1639.

Źródło: Kościan, Acta advocatialia civitatis Costensis, 1634-1663, indukta, sygn. 141, s. 160-161

1652 Kozuszek s. Annae obligat

Kozuszek sanctae Annae obligat. <fundationis Dyaskowy>	Kożuszek składa zobowiązanie kościołowi świętej Anny.  <z fundacji Diaskowej>
Actum anno et die quo supra [26 lub 27 X]. Coram eodem judicio comparentes personaliter famati Stanislaus Gębowicz sive Kozuszek civis Grodziscensis et Hedvigis coniuges, sani mente et corpore palam ac benevole, ipse quidem maritus per se, uxor vero per eundem maritum suum atque famatum Adamum Gomon tutorem quoad actum praesentem de consensu eiusdem mariti sui sibi assumptum authoritateque judicii approbatum, recognoverunt.	Zdziałano roku i dnia jak wyżej [26 lub 27 X]1. Przed tymże sądem stając osobiście sławetni Stanisław Gębowicz lub Kożuszek, mieszczanin grodziski, i Jadwiga, małżonkowie, zdrowi na ciele i umyśle2 jawnie i dobrowolnie – wprawdzie mąż sam przez się, żona jednak przez tegoż małżonka swojego oraz przez sławetnego Adama Gomonia, opiekuna przybranego sobie za zgodą tegoż męża swego na potrzeby niniejszego aktu i zatwierdzonego przez sąd – zeznali.
Quia illi de manibus admodum reverendi domini Martini Dobrzyc decani Grodziscensis, atque famatorum Laurentii Slatała, Lucae Kosny, Joannis Gładysz atque Matthiae Czureł civium Grodziscensium tanquam executorum testamentariorum honestae olim dominae Hedvigis Dyiaskowy civisae Grodziscensis tulerunt et in effectu levaverunt in rem et necessitatem suam summam capitalem centum florenorum Polonicalium, florenum in quemlibet grossos triginta numerando, per praefatam Dyaskowa pro augendo censu annuo venerabilis altaristae ecclesiae sanctae Annae in Grodzisk consistentis fundatam legatamque, ut nimirum idem altarista nunc et pro tempore existens duodecem sacra missae officia in annum pro salutari remedio animae ipsius proximorumque eius ibidem decumbentium expediat [?].	Iż oni z rąk przewielebnego księdza Marcina Dobrzyc dziekana grodziskiego oraz sławetnych Wawrzyńca Ślatała, Łukasza Kosnego, Jana Gładysza i Macieja Czureł mieszczan grodziskich jako wykonawców testamentu uczciwej niegdy pani Jadwigi Diaskowej mieszczki grodziskiej odebrali i rzeczywiście przyjęli na swoją potrzebę sumę główną 100 złotych polskich, w każdy złoty po 30 groszy licząc, przez rzeczoną Diaskową dla powiększenia czynszu rocznego czcigodnemu altaryście kościoła świętej Anny w Grodzisku ufundowaną i legowaną3, aby mianowicie altarysta ten czy w przyszłości inny odprawiał 12 mszy roku jako zbawienny ratunek dla duszy jej i jej bliskich tam spoczywających.
Pro eademque summa vendunt censum annuum septem florenorum Polonicalium quotannis [s. 112] pro festo sanctorum Simonis et Judae Apostolorum altaristae ecclesiae suprascriptae a data praesenti solvendum pendendumque. Quam summam capitalem una cum censu suo inscribit, demonstrat et assecurat in et super braseatorio suo proprio eiusque attinentiis ac pertinentiis, die hodierna ab iisdem dominis executoribus praefatae Dyaskowy empto, in platea sanctae Annae inter Joannis Konował et Alberti rotificis domos contiguas vicinaliter consistente.	I za tę sumę4 sprzedają czynsz roczny 7 złotych polskich płatny i należny od dziś corocznie na święto świętych Szymona i Judy Apostołów altaryście kościoła wyżej wymienionego. Którą to sumę główną wraz z jej czynszem zapisał5, oznaczył i zabezpieczył na swoim własnym mielcuchu wraz z jego przyległościami dziś od tychże panów wykonawców [testamentu] rzeczonej Diaskowej kupionym6, przy ulicy świętej Anny między domami Jana Konowała i Wojciecha kołodzieja w sąsiedztwie stojącym.
Quae obligatio et inscriptio tamdiu vim et robur suum habere debebit, quoad iidem recognoscentes vel successores eorundem suprascriptam summam capitalem una cum censu suo iterum ad manus economorum ecclesiae suprascriptae non restituerint. Quam ipsam obligationem et inscriptionem famatus Joannes Ciesielczyk oeconomus eiusdem ecclesiae ratam et gratam suscipiens actis praesentibus notandam petiit et obtinuit.	Które to zobowiązanie i zapis tak długo ma mieć moc i skuteczność prawną, póki ci zeznający lub ich następcy wyżej podanej sumy głównej wraz z jej czynszem z powrotem na ręce ekonomów kościoła wyżej wspomnianego nie złożą. Które to zobowiązanie i zapis sławetny Jan Ciesielczyk, ekonom tegoż kościoła, za prawomocne i pożądane przyjmując, prosił o wpisanie go do akt niniejszych, co uzyskał.

Źródło: Grodzisk Wlkp., Acta Spectabilis Advocatialis Officii..., 1651-1661, indukta, sygn. 1503, s. 111-112

¹ Na s. 100 błędna datacja: sabbatho in vigilia festi sanctorum Simonis et Judae Apostolorum. Wigilia tego święta (27 X) przypadła w roku 1652 w niedzielę, nie sobotę.

² Mente et corpore = na umyśle i ciele. W staropolszczyźnie zdrowie ciała było ważniejsze niż w łacinie, o czym świadczy dobrze utrwalony polski odpowiednik tej formuły, obecny również w sąsiednich zapisach z tej samej księgi, prowadzonych w języku polskim.

³ fundatam legatamque = fundatam et legatam. Enkliktykę (tj. wyraz dołączany na końcu słowa bez zmiany jego akcentu) -que (= i) tłumaczymy PRZED słowem, do którego ją dołączono.

⁴ Eademque = i tę (patrz przypis poprzedni). Ponieważ unikano dołączania -que do przyimka pro, enkliktyka ta znalazła się na końcu kolejnego słowa. Zatem: pro eademque summa = i za tę sumę.

⁵ Błąd skryby: zmiana liczby gramatycznej orzeczenia z mnogiej na pojedynczą!

⁶ Zapis sprzedaży (wzdania, rezygnacji) mielcucha na s. 107-108 tejże księgi. Kontrakt z wykonawcami testamentu Diaskowej na s. 105-107. Protokół tychże: Prothocollon Spectabilis Advocatialis Officii..., 1652-1655, sygn. 1505 s. 23-24. Testament Jadwigi Diaskowej z 3 IV 1652 – na s. 190-193 grodziskiej Liber Testamentorum (sygn. 1499).

1627 Inscriptio census annui altaristae Bukoviensi per Diasek et uxorem eius

Inscriptio census annui altaristae Bukoviensi per Diasek et uxorem eius.

Coram officio famati Joannis Gładisz advocati Grodziscensis comparentes personaliter famatus Joannes Diasek et Helisabet consors eius legitima, cives Grodziscenses, sani per omnia existentes publice ac benevole, praefatus Joannes ipse per se, Helisabeth vero coniunx ipsius per famatum Joannem Pyszek civem et consulem Grodziscensem ad hunc actum de consensu eiusdem mariti sui tutorem, recognoverunt.

Quia ipsi vendiderunt et resignaverunt, prout vendunt et resignant iusto venditionis titulo alias na widerkaff, nihil iuri dominio domini haereditarii derogando, venerabili altaristae in ecclesia parochiali Bucoviensi praesenti et post futuro, florenos quatuordecim census annui pro summa ducentorum florenorum Polonicalium communiter currentium et usualium, fundationis Alberti Rzepecki pro eodem altarista Bucoviensi uti {erectoris}¹ huius altaris erectoris, perpetue et aevum, in et super horto suo proprio ex tribus connexo, videlicet in sorte a magnifico domino capitaneo Drohowicensi² dono obtenta et in altera sua patrimoniali, ac demum in tertia sorte ab Adamo Dambrowski empta, versus Gramblewo consistente, idque eandem summam de manibus domini Joannis factoris in Opalenica uti praecitati Alberti Rzepecki fundatoris ac erectoris plenipotentis in se assumentes.

Quos quatuordecim florenos annuae pensionis pro quolibet festo Purificationis B. M. V. annuatim praefati venditores suis [s. 56] cum successoribus praelibato altaristae Bukoviensi pro nunc et pro tempore existenti solvere et ab eo apocham vicissim accipere tenebuntur. Iccirco praefati venditores se et suos obligant successores occasione praeexpressi census quolibet anno pacifice, integre et sine omni impedimento percipiendi ab omnibus inscriptionibus anterioribus et posterioribus et omni impetitione iuridica praeallegatum altaristam pro nunc et pro tempore existentem tueri et evincere ab omnibus personis toties quoties opus fuerit.

Insuper quando eandem summam de horto suo de tribus connexo sibi et suis successoribus redimere contigerit, extunc non nisi in bona stantia certa et haereditaria cum ratificatione illius cuius intererit transferre debebunt. Quae venditio et resignatio per dominum advocatum sunt confirmata habere vim et robur perpetue firmitatis de forma iuris plenissima. Quam inscriptionem praecitatus plenipotens petiit in acta praesenti reinacticari, quod obtinuit. Actum 22 Decembris anno 1627.

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowskie 1627-1641, czystopis, sygn. 1530, s. 55-56

Sprzedaż czynszu altaryście bukowskiego (por. podobny formularz na s. 17).

Jan Diasek z żoną Elżbietą, mieszczanie grodziscy, zapisują altaryście w Buku 14 zł czynszu rocznego za kwotę 200 zł z fundacji Wojciecha Rzepeckiego, który tę altarię ufundował. Wyderkaf zapisany jest na ogrodzie, położonym w stronę Grąblewa, który składa się z trzech części. Pierwszą Diasek otrzymał w darowiźnie od Mikołaja Ostroroga, drugą odziedziczył po ojcu, trzecią kupił od Adama Dąbrowskiego.

¹ skasowanie słowa przez podkreślenie.

² Mikołaj Ostroróg (1593-1651), syn Jana i Katarzyny Mieleckiej, starosta drohowyski, później podczaszy wielki koronny. Dziedzic Grodziska 1622-1626, sprzedał miasto Janowi z Bnina Opalińskiemu (patrz: Dworzaczek).

1636 Inscribit Stanislaus Paczesny florenos quatuor census annui Sacratissimo Rosario a summa capitali florenorum quinquaginta

Inscribit Stanislaus Paczesny florenos quatuor census annui Sacratissimo Rosario a summa capitali florenorum quinquaginta.

[s. 578] In et coram eodem iudicio magno personaliter comparentes honesti Stanislaus Paczeszny cum honesta Zophia Paczesnianka coniuges legittimi, mente corporeque sani existentes, concordanter his per expressum verbis recognoverunt.

Quia ipsi fraternitati Sacratissimi Rosarii senioribus pro nunc et tempore existentibus florenos quatuor census annui a summa florenorum quinquaginta Polonicalium (ex legatione olim defuncti Jacobi sutorum artis socii occisi fl. 19 et gr. 6, de reliquo vero ex censibus annuis a certis summis obligatis et inscriptis, ex aerario Rosarii depromptis, provenientium) obligant ac inscribunt in omnibus bonis suis mobilibus et immobilibus habitis nunc et imposterum habituris, nihil hac sua inscriptione derogando iuri ac dominio domini haereditarii, signanter autem in domo sua propria in platea Wolstinensi angulari penes domum Annae Zaczka viduae certa in vicinitate sita, in vim nihilominus reemptionis.

Qui census praefatus ab inscriptoribus ipsorumque successoribus solvendus erit annis singulis, incipiendo ipsius solutionem in anno 1637 ipsa die sancti Joannis Baptistae senioribus pro tunc et pro tempore existentibus post solutionemque ipsius quietacio ab ipsis repetenda erit. Promittentes praefati inscriptores cum successoribus suis ab omnibus impedimentis fraternitatem Rosarii ex parte summae capitalis perceptae ab illaque censu aliquo anno non persoluto eliberare et evincere, taliter ut absque quavis tergiversacione et importuna turbatione censum praefatum recipere valeat, sub vadio similis sumae census ob non persolutionem eiusdem pro tempore praefato.

Si vero aliquando hanc summam capitalem inscriptoribus cum successoribus ipsorum de bonis obligatis transferri contigerit, tunc non nisi in bona certa immobilia ac non onerata cum scitu seniorum Sacratissimi Rosarii transferri debebit, tempus translationis summae duodecem ante septimanis denunciando. Quam obligacionem inscriptorum praefatorum iudicium praesens approbavit habere vim et robur temporibus perpetuis de forma iuris. Actum feria sexta ante festum sanctorum Petri et Pauli Apostolorum proxima, anno ut supra videre licet [27 VI 1636].

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowskie 1627-1641, czystopis, sygn. 1530, s. 577-578

Zapis czynszu bractwu Różańca Świętego w Grodzisku.

Uczciwi Stanisław Paczesny i jego żona Zofia czynią zapis dla bractwa Różańca Świętego w wysokości 4 zł rocznego czynszu od sumy 50 zł, którą wręczono im: w kwocie 19 zł 6 gr z zapisu zamordowanego czeladnika („towarzysza kunsztu szewskiego”) Jakuba, w kwocie pozostałej z różnych czynszów uzyskanych przez bractwa. Zapis zabezpieczają na swoich ruchomościach i nieruchomościach, zwłaszcza zaś na domu narożnym przy ulicy Wolsztyńskiej, koło domu Anny Zaczki wdowy. Sumę tę będą mogli przenieść na inne dobra, byle tylko nieruchome i nie obciążone, za zgodą starszych bractwa, z wypowiedzeniem 12-tygodniowym.

Zapis nie określa sposobu wykorzystania czynszu przez starszych bractwowych.

1662 Oblata kwitacji wójta z wyderkafu

Sub eodem actu [7 X 1662]	Pod tą samą datą [7 X 1662].
Spectabilis Matthias Ptaszkowski advocatus Lwowecensis, recedendo a sua iurisdictione, obtulit eidem judicio bannito legali exposito authenticam quietationem officii consulatus Costensis in acta eiu[s]dem judicii ingrossandam, tenoris talis qui sequitur.	Zacnie sławetny Maciej Ptaszkowski wójt lwówecki, odstępując od swojej jurysdykcji, przyniósł temuż sądowi gajonemu, odprawiającemu się zgodnie z prawem, urzędową kwitację urzędu radzieckiego kościańskiego, w celu wprowadzenia jej do akt tegoż sądu, w brzmieniu następującym:
„Coram officio spectabilis consulatus civitatis Costensis comparens personaliter admodum reverendus Augustinus Hempel, ecclesiae Costensis parochialis commendarius et xenodochialis ecclesiae Sancti Spiritus extra maenia dictae civitatis Costensis praepositus, sanus mente et corpore existens, palam benevole verbisque expressis recognovit.	„Przed urzędem zacnie sławetnej rady miasta Kościana osobiście stanąwszy przewielebny Augustyn Hempel, komendarz kościoła parafialnego w Kościanie i prepozyt kościoła szpitalnego Świętego Ducha za murami tegoż miasta Kościana, będąc zdrowym na ciele i umyśle jawnie, dobrowolnie i jasno zeznał.
Quia ipse de manibus famati Matthiae Ptaszkowski viri consularis Lwowecensis summam centum florenorum Polonicalium capitalem, in et super quatuor quartis agri per dictos [!] Ptaszkowskie coniuges obligatam et ad solvendum in vim census reemptitii dicto praeposito vel post eius successori assecuratam, tulit, levavit ac recepit, de cuius summae centum florenorum Polonicalium capitalis repositione, nec non census per annum et medium a memorata summa per octo florenorum provenientis persolutione praefatus reverendus praepositus supranominatum Ptaszkowski eiusque successores quam sufficientissime et officiosissime quietavit, absolvit et liberos pronunciavit, obligationemque memoratam cassat per praesentes.	Iż on wziął, odebrał i przyjął z rąk sławetnego Macieja Ptaszkowskiego rajcy lwóweckiego sumę główną 100 złotych polskich, zapisaną przez rzeczonych [!] małżonków Ptaszkowskich na czterech ćwiartkach roli i zabezpieczoną na poczet czynszu odkupnego dla wspomnianego prepozyta lub jego następcy, z którego to złożenia sumy głównej 100 złotych polskich, jak również ze spłaty należnego od tej sumy za półtora roku czynszu 8 złotych rzeczony wielebny prepozyt wyżej wymienionego Ptaszkowskiego i jego spadkobierców jak najdostateczniej i najsolenniej skwitował i uwolnił, zaś wspomniane zobowiązanie niniejszym [pismem] unieważnia.
Actum sabbatho post festum sancti Matthiae Apostoli et Evangelistae proximo, anno Domini 1662.	Zdziałano w sobotę po święcie św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty, roku Pańskiego 1662.
(L. S.)	(miejsce pieczęci)
Ex protocollo causarum consulatus civitatis Costensis depromptum.”	Wyjęto z protokołu spraw rady miasta Kościana.”

Źródło: Lwówek, wójtowskie, „Liber resignationum, dotalitiorum...”, 1642-1676, protokół, APP sygn. 9, protokół, s. 309

Wyderkafy, których udzielał Kościół, można podzielić na:

a) długoterminowe, traktowane jako pobożny zapis z zamiarem wieczystym, gdy przez kilka pokoleń sumiennie płacono należne odsetki (http://actacastrensia.blogspot.com/2014/07/1753-zapis-10000-zotych-na.html),

b) średnioterminowe, gdy z różnych względów po kilku czy kilkunastu latach decydowano się skorzystać z prawa do odkupienia czynszu (http://actacastrensia.blogspot.com/2014/05/1691-rndus-olszakowicz-communitatem.html),

c) doraźne, będące zwykłą pożyczką.

Powyższy zapis z księgi ławniczej lwóweckiej dotyczy spłaty wyderkafu krótkoterminowego.

1742 Zapis 1500 złotych na Żytowiecku

Zapis 1500 złotych na Żytowiecku

Actum in Costen Feria Tertia post Festum Sancti Lucae Evangelistae proxima, Anno Domini Millesimo Septingentesimo Quadragesimo Secundo.

Illustris et Magnificus Mathias a Mycielno Mycielski Castellanus Posnaniensis Bonorum Villae Żytowiecko in Palatinatu Posnaniensi, Districtu vero praesenti Costensi jacentium Haeres, sanus mente corporeque existens, recedendo etc. recognovit.

Quia ipse tulit et in effectu levavit de manibus Celsissimae et Illustrissimae Theophilae de Leszno Ducissae Wiśniowiecka Castellanae Cracoviensis, relictae Viduae primi olim Magnifici Philippi Konarzewski Capitanei Coninensis, Bonorum Oppidi Gostin, ac Villarum Chocieszewice, Tuliszkowo ac aliorum eo pertinentium, Haeredis, Secundi expost Voti Celsissimi et Illustrissimi Janussii in Wisniowiec, Zbaraż, Ducis Korybuth Wiśniowiecki Consortis, relictae Viduae, et ab utroque Marito Dominae Reformatoriae et Advitalitialis, Summam Mille Quingentorum Florenorum Polonicalium, currentis in Regno Monetae, olim Generosae Catharinae Blaszanka Virginis Adultae propriam, super Scriptum manuale per ipsam, Eidem Celsissimae Ducissae concreditam, Testamento expost seu ultimae Voluntatis Dispositione, ejusdem olim Generosae Blaszanka de actu ejus in Bonis Villae Szkaradowo, die duodecima Mensis Novembris in Anno Millesimo Septingentesimo Trigesimo Primo concreditam, nunc ejusdem Testatricis propria subscriptione pro Bursa Musicos Venerabilis Congregationis Oratorii Sancti Philippi Nerii in claro Monte Gostinensi existentis, in honorem Beatissimae MARIAE Virginis locatam et dispositam, dieque hodierna per praetactam Congregationem Gostinensem officiosa Quietatione in rem ejusdem Celsissimae Ducissae Wiśniowiecka facta, et coram Actis praesentibus recognita, acquietatam.

Quapropter et ex causa realis levationis Summae ejusdem, hanc ipsam Summam Mille Quingentorum Florenorum Polonicalium in et super Bonis suis Villae Żytowiecko cum attinentiis suprafatis praedictae Venerabili Congregationi Oratorii Sancti Philippi Nerii in Sacro Monte Gostinensi et ejusdem Congregationis Bursae Musicorum nunc et in futurum pro tempore existenti, ipsorumque Succedaneis inscripsit assecuravit et demonstravit; Bonaque sua praefata Villae Żytowiecko Summa eadem originali inoneravit, eique obnoxia reddidit ac modo Reemptitio alias na Wyderkauff invadiavit, prout quidem etc. etc.

A qua quidem Summa modo praemisso inscripta, Idem Illustris Magnificus Recognoscens debebit ac sua cum posteritate tenebitur Provisionem annuam seu Censum Ecclesiasticum solvi provenientem a quolibet Centum per Septem Florenos Polonicales ad manus, manualemque officiosae aequiparandam, sive etiam officiosam praedictae Congregationis Gostinensis, Illustrium et Admodum Reverendorum Praepositorum, aut Deputatorum, nunc et in futurum pro tempore existentium, dare, pendere et persolvere. Eam dicti Census annui Ecclesiastici praedictam Bursam Musicos concernentis solutionem a proximo praeterita crastina die Festi Natalis Sancti Joannis Baptistae incipiendo, et eam singulis annis et Crastinis Festi praetacti diebus, usque ad realem et effectivam Summae Originalis supradictae exsolutionem, et in alia Bona de Consensu et Voluntate supradictae Venerabilis Congregationis Oratorii Sancti Philippi Nerii Gostinensis pro tempore existentis, transportationem, continuando et explendo. Idque sub Vadio seu Vadiis, tam Summae Originali quam et Censui annuo Ecclesiastico seu Bursali pro aliquo anno retento, correspondentibus. Citatus Illustris et Magnificus Recognoscens suis cum Successoribus in Castro Posnaniensi respondebit peremptorie.

L. S.

Ex Protocollo Castrensi Costensi Extractum.

(-) Kozierowski mpp.

Źródło: Święta Góra, „Dopisy Do Rękopisma Zbiór Wiadomości o Świętéj Górze pod Gostyniem”, sygn. A/11, s. 80, wpis LXXXXVII

Maciej z Mycielna Mycielski, kasztelan poznański, dziedzic Żytowiecka, odbiera z rąk księżnej Teofili z Leszna Wiśniowieckiej pożyczkę 1500 złp. Rocznie będzie płacił 7% odsetek z przeznaczeniem na utrzymanie (bursę) muzyków Kongregacji Oratorium św. Filipa Neri na Świętej Górze w Gostyniu, a zabezpieczeniem tego wyderkafu są dobra wsi Żytowiecko. Szerzej - w „Zbiorze wiadomości o Świętej Górze pod Gostyniem” na stronie 133 (http://wbc1.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=252836).

Odpis zawarty w kopiariuszu, wykonany w 1836 r. z wyciągu z protokołu grodzkiego. „Domonstravit” poprawiłem na „demonstravit”.

1452 Haeres in Wigonowo fraternitati sacerdotum in Koźmin censum vendit

Anno Domini Millesimo quadringentesimo quinquagestimo secundo, die vero Lunae ultima Mensis Februarii in villa Wielawieś et in cimenterio Ecclesiae in ibidem Venerabili viro Jacobo de Wigonowo Canonico et Officiale Posnaniensi presente personaliter constitutus Nobilis Dominus Petrus haeres in Wigonowo recognovit per expresam se vendidisse unam marcam census anni mediorum grossorum monetae et numeri polonicalium consueti quadraginta octo grossos in marcam quamlibet computando fraternitati sacerdotum in Koźmin pro duodecem marcis mediorum grossorum monetae et numeri praedictorum, in et super tota sorte sua ibidem in Wigonowo, cmetonibus, agris et allodio, titulo tamen justae reemptionis, quam quidem censum unius Marcae se et suos successores ac dictae sortis possessores ad quodlibet festum Circumcisionis Domini Annis singulis sesse immediate sequentibus solvere submissit sub excommunionis aggrovationum successive et interdicti sententiis, ad Dominos officiales, gnesnensem et posnaniensem, pro tempore existentes recursus habebitur specialis, hoc tamen specialiter, quod praefatus nobilis Petrus et sui successores dictum censum unius Marcae pro duodecim marcis monetae et numeri praedictorum, quando voluerint, habebunt reamendi plenam et omnimodam facultatem. Praesentibus ibidem nobili Lazaro de Dombrowa, Jacobo Dethko, advocato in Mossina et Mathia clerico de Wielowieś, testibus ad praemissa.

Źródło: Józef Łukaszewicz, „Krótki opis historyczny kościołów parochialnych, kościółków, kaplic, klasztorów, szkółek parochialnych, szpitali i innych zakładów dobroczynnych w dawnej dyecezyi poznańskiej”, tom I, Poznań, Nakładem księgarni Jana Konstantego Żupańskiego, 1858, s. XLVI

Porównaj: Józef Łukaszewicz, „Krótki historyczno-statystyczny opis miast i wsi w dzisiejszym powiecie krotoszyńskim od najdawniejszych czasów aż po roku 1794”, tom I, Poznań, Nakładem księgarni Jana Konstantego Żupańskiego, 1869, s. 459, 461

Piotr dziedzic na Wyganowie sprzedaje bractwu kapłańskiemu w Koźminie za 12 grzywien półgroszy (mediorum grossorum) roczny czynsz 1 grzywny półgroszy, zabezpieczony na całym jego dziale w Wyganowie, płatny na święto Obrzezania Pańskiego (1 stycznia).

Literówki, jak zwykle u Łukaszewicza: aggrovationum, reamendi.

1633 Inscribit Censum annuum Simon Chelka fl. 5 Fraternitati Litteratorum

Inscribit Censum annuum Simon Chelka fl. 5 Fraternitati Litteratorum

Coram iudicio Advocatiali Grodziscensi personaliter constitutus Honestus Simon Chelka adolescens sanus per omnia existens publice ac per expressum recognovit et fassus est

Quia ipse Honorabili Fraternitati Litteratorum in Grodzisko quinque florenos census annui inscribit pro quinquaginta Florenis communis numeri monetae Polonicalis per honestum olim Herek (?) Adamum nomine Evae Kopytkowa (?) sororis suae eidem Fraternitati donatis ac fundatis, florenisque hinc summae additis duodecem a Primatibus huius Fraternitatis ex censu a praefata summa per tres annos non persoluto et retento Sic ut coniunctae summae faciant fl. 62 a qua census annuus quotannis solvendus a Simone Chelka praefatus (?) perpetue in aevum in vim tantum reemptionis inscribitur cum summa praefata in omnibus bonis mobilibus et immobilibus habitis et habendis signanter autem in domo ipsius propria in Circulo fori penes Adamum Szults ex una et defuncti Nabrzuch ex altera parte sita nec non in horto Cholinski dicto in vicinitate Georgii Fraenificis praediolum ex una et hortum Alberti Ampuly altera partibus et in Pratis suis omnibus ex una parte pratorum hospitalium et altera viarum Gnin tendentium iacentibus

Quem censum praefatum quinque florenorum praedictus Simon Chelka a summa fl. 62 cum successoribus suis tenebitur et obligabitur ad quodlibet Festum assumptionis B. Mariae Virginis ad manus seniorum fraternitatis Litteratorum ab anno 1634 quilibet continue se sequenti persolvere ab illorum apocham solutionis factae recipere

Insuper praefatus inscriptor se suosque successores obligat ratione praedicti census ab omnibus inscriptionibus prioribus si quae erant et omni iuridica impetitione praefatam Fraternitatem tueri defendere et evincere ita ut praefata Fraternitas pacifice et quiete quolibet anno praefatum censum quinque florenorum sic (?) ut praemissum est sine quovis impedimento quarumcumque personarum recipere possit

Quod si eandem summam de bonis praefatis praedicto Simoni Chelka eiusque Successoribus transferre contigerit non nisi in bona immobilia haereditaria certa cum Scitu Primatum Fraternitatis praedictae et certificatione ipsorum debebit

Quae obligatio et inscriptio per iudicium praesens in omnibus et singulis punctis suis et clausulis confirmata habere vim et robur de forma iuris temporibus perpetuis

Actum die 29 Mensis Novembris Anno 1633

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowskie 1627-1641, czystopis, sygn. 1530, s. 356

Szymon Chełka, młodzieniec, zapisuje Bractwu Literatów czynsz roczny 5 złp. od sumy 62 złp. z prawem wykupu (in vim reemptionis – na wyderkaf) na dobrach swoich, tj. na domu w Rynku między domami Adama Szultsa i nieboszczyka Nabrzucha, na zagrodzie zwanej „Cholinski” między folwarczkiem Jerzego Rymarza a zagrodą Wojciecha Ampuły oraz na łąkach swoich między łąkami szpitalnymi a drogą do Gnina.

Uwaga: W dokumencie poprawiono sposób płacenia czynszu: z „Altaristae...” (altaryście) na „ad manus seniorum” (do rąk starszych bractwa).

1655 Inscribit Valentinus Sztybura flor. 80 cum Censu Altaristae Altaris Trium Regum

Inscribit Valentinus Sztybura flor. 80 cum Censu Altaristae Altaris Trium Regum

Anno Domini 1655 Feria Sexta post Festum S. Andreae Apostoli proxima

Coram Spectabili Virgo Domino Joanne Lokiewicz Proconsule, Actisque praesentibus consularibus Gostinensibus personaliter comparens Honestus Valentinus Sztybura Oppidanus Gostinensis, mente et corpore sanus existens, libere ac benevole recognovit;

Quia ipse iure reemptionali inscripsit Censum annuum Florenorum Quinque Polonicalium a Summa Principali Florenorum Octoginta per 30 grossos computando usualis monetae in regno Currentis Fundationis Venerabilis olim Patris Matthiae Drzenczevii ab Exequutoribus eiusdem percepta, Honorabili Viro Domino Martino Skorczynski Altaristae Altaris Tituli Trium Regum et S. Laurentii Martyris in Ecclesia Parochiali Gostinensi Sub Organis extructi moderno Possessori, eiusque Successoribus Altaristis pro tempore existentibus, quotannis pro Festo S. Andreae Apostoli solvendum.

Quam Summam una cum supra specificato Censo praefatus Valentinus Sztybura de consensu Honestae Barbarae Drabiko (?) Consortis eiusdem in praesentia Famati Joannis Zielonczyk Tutoris ad eum actum suscepti et ab eodem Officio approbati, inscripsit et obligavit prout Actum per praesentem inscribit et obligat in Horto in novis valvis penes Hortum Joannis Lokiewicz et Fossam Civilem vicinaliter iacente ac in omnibus praedicti Horti fructibus usibus et emolumentis universis. In vim reemptionis alias na Wyderkaff.

Źródło: Gostyń, „Acta proconsule...” 1636-1677, czystopis, sygn. I/22, s. 189

Walenty Sztybura, obywatel gostyński zapisuje na wyderkaf czynsz roczny 5 złp. od sumy 80 złp. z fundacji Czcigodnego niegdy O. Macieja Drzęczewiusza przejętej od wykonawców jego testamentu, księdzu Marcinowi Skorczynskiemu, altaryście ołtarza Trzech Króli i św. Wawrzyńca Męczennika, zbudowanego w farze gostyńskiej „pod organami”, oraz jego następcom altarystom. Czynsz, a de facto procent od pożyczki (6,25%) będzie płacony na św. Andrzeja. Pożyczka ta za zgodą żony pożyczkobiorcy zostaje zabezpieczona na ogrodzie leżącym przy Nowych Wrotach (in novis valvis) koło ogrodu Jana Lokiewicza i fosy miejskiej.

1655 Hon. Stanislaus Sayno et Anna Coniuges inscribunt Censum annuum a Summa Marcarum Viginti Altaristae Altaris Depositionis CHristi

Hon. Stanislaus Sayno et Anna Coniuges inscribunt Censum annuum a Summa Marcarum Viginti Altaristae Altaris Depositionis CHristi

Anno Domini 1655 Feria Quarta ante Festum S. Hedvigis Viduae Electae proxima

Coram Spectabilibus ac Famatis Viris Domino Joanne Lokiewicz Proconsule, Jacobo Faferlik, Francisco Sztior, Alberto Haptekarczyk et Alberto Kopa Consulibus Oppidi Gostyn, Actisque praesentibus Consularibus personaliter comparentes Honestus Stanislaus Sayno et Anna Coniuges Cives Gostinenses ipse perse Maritus, Coniux vero per Honestum Aegidium Lanionem Tutorem ad actum praesentem assumptum, et ab eodem Officio approbatum, recognoverunt;

Quia Censum annuum Florenorum Duorum et grossorum Viginti pro Festo S. Hedvigis Viduae Electae Altaristae Altaris Depositionis CHristi in Aedibus Gloriosissimae Virginis Mariae extra Gostyn erecti quotannis Solvendum a Summa Principali Marcarum Viginti quamlibet per 48 grossos computando a Famatis Joanne Lokiewicz et Joanne Kardasz (?) Civibus Gostinensibus Exequutoribus Honestorum olim Joannis Gniewkowicz et Elisabeth Ponieczczanka Coniugibus percepta, inscripserunt et assecuraverunt, prout quidem actum per praesentem inscribunt et obligant dictam Summam Marcarum Viginti una cum Censu specificato iure reemptionali in Domo propria, a hisque aedificiis dictae Domui contiguis inter Domos Pauli Słapka et Kuflikowsky in platea Ecclessiastica vicinaliter (?) exaedificata, tum et in Pomario penes Domum Alberti Rectoris et Pomarium Annae Kasperkowy in maiori Suburbio existente (?) et vi omnibus horum Bonorum fructibus, usibus et emolumentis universis ad realem dictae Summae persolutionem. In vim tantum (?) reemptionis.

Źródło: Gostyń, „Acta proconsule...” 1636-1677, czystopis, sygn. I/22, s. 185

Stanisław Sajno i Anna, małżonkowie, obywatele gostyńscy zapisują na wyderkaf (iure reemptionali) czynsz roczny 2 złp. 20 gr od sumy 20 grzywien altaryście ołtarza pod wezwaniem Złożenia Chrystusa (inne zapisy z tej księgi wyjaśniają, że chodzi o zdjęcie z krzyża, Depositio de Cruce) w świątyni (in Aedibus) Matki Bożej za Gostyniem czyli w dzisiejszej bazylice świętogórskiej. Pożyczka ta udzielona została na dość wysoki procent (8,33% rocznie, płatne na św. Jadwigi), z sumy uzyskanej od wykonawców testamentu niegdy Jana Gniewkowicza i jego żony Elżbiety Ponieczczanki. Jako zabezpieczenie spłaty posłużą: dom Sajnów, położony w ulicy Kościelnej między domami Pawła Słapki i Kuflikowskiego oraz sad (pomarium) położony na Wielkim Przedmieściu przy domu Wojciecha Rektora (zapewne nauczyciela) i przy sadzie Anny Kasperkowej.

Paleografia: jest to dokument, w którym zamiast spodziewanych w połowie XVII wieku abrewiacji spotykamy skróty na modłę dzisiejszą, zakończone kropką: Spectabilib., Fam., Hon., Hn., Virg.

CHristi – zgodnie z ówczesnym stylem, imiona Boże wyróżniano majuskułą w całości lub, jak tutaj, w części.

1503 Consensus emendi Censum pro Ecclesia in Cozmin Bartholomaeo Grusczynski

Consensus emendi Censum pro Ecclesia in Cozmin Bartholomaeo Grusczynski

Vilnae, feria quarta in vigilia Ascensionis /: AD 1503 :/

Regia Maiestas permota praecibus quorundam Consiliariorum pro parte Venerabilis Bartholomaei Grusczynski Canonici Gneznensis et Praepositi Ecclesiae Parochialis Cozminensis, consensit praedictae Ecclesiae Cozminensi censum Spiritualem seu Ecclesiasticum pro 400 florenis in bonis haereditariis et secularibus justo redemptionis titulo alias na Wyderkaf pro fundandis certis Officiis in Ecclesia praedicta, emere, uniendo et inviscerando eundem Censum Juri et immunitati Ecclesiasticis, ac inviscerando et uniendo auctoritate ordinaria consenciendo iuxta conditiones infrascriptas. Volentes quod pro illius repeticione ad Jurisdictionem Ecclesiasticam recurratur. Et insuper eundem Censum duntaxat hinc ad decem annorum decursum, ab omni onere, potestate et Jurisdictione seculari ac ab omnibus expeditionibus bellicis Sua Maiestas liberavit, sed post decursum decem annorum, tametsi Census ipse permanserit in Jurisdictione Ecclesiastica non existens exemptus, nihilominus expedicio bellica et alia onera secularia quae de aliis non Ecclesiasticis bonis debentur, de eodem censu debebuntur, etc.

In forma, ab hinc duo sexterni superius Vicariis Posnaniensibus concessi.

Daß vorstehender Extract mit der in Libro Inscriptionum der vormaligen Kron Metric Acten sub No. 20 fol. 63 befindlichen Urschrift, von Wort zu Wort übereinstimmt wird, praevia facta collatione hiemit glaubhaft attestirt. Warschau den 28-ten Julii 1802.

(-) V. Maiewski
Königlich H. L. Archivarius

Odpis: Koźmin, Przywileje 1318-1774 (odpisy), APP Akta miasta Koźmin, sygn. I 28, f. 400

Oryginał: AGAD Metryka Koronna 4-1, sygn. 20, f. 13

Zgoda królewska na zakup 400 złp. czynszu na wyderkaf, na 10 lat, dla proboszcza w Koźminie. Transkrypcja z odpisu.