1718 Puncta visitationis ecclesiae servientia

Puncta visitationis ecclesiae servientia.

1. Titulus ecclesiae qualis?

2. An sit consecrata?

3. An sint indulgentia?

4. Ab extra, qualis si habeant turrim, campanile cum quot campanis?

5. Ab intra, quos et quales habet choros [?] ? cujus decoris?

6. Altaria quot? utrum cum fundationibus? an consecrata? an vero quot vis altare suum portatile habeat?

7. An sint capellae?

8. Ciborium quale? an bene clausum?

9. Utrum ardeat continuo lampas?

10. Olea sacra utrum, ubi et quomodo conserventur?

11. Fons baptismalis utrum et qualis habeatur?

12. Piscina utrum habeatur?

13. Utrum sint confessionalia cum densis craticulis et ipsa structura confessionalis sit ita composita, ut ne oris quidem motu tam confessarii quam poenitentis ab adstantibus observari queat, et utrum poenitentes instructi sunt ne mixti viri cum foeminis, sed uterque sexus distinctim et sine tumultu confessionalia accedat?

14. Sacristia qualis? cum quibus requisitis?

15. Supellex utrum et qualis habeatur? an sufficiens argentea [?] ?

16. Apparatus ecclesiae utrum sit sufficiens et inventarium ejus utrum habeatur in libro bene compacto?

17. Jus patronatus cui serviat?

18. Erectio utrum et qualis habeatur?

19. Fundatio pro reparatione ecclesiae utrum sit et qualis?

20. Villae parochiales quae et quot?

21. Possessor loci quis? cujus fidei?

22. In villa patresfamilias catholici an sint et quot?

23. Patres familias lutherani an sint et quot?

24. Personae lutheranae an sint et quot?

25. Patres familias calviniani an sint et quot?

26. Personae calvinianae an sint et quot?

27. Utrum haeretici prevaleant catholicis? a quo tempore? cujus promotione et auxilio? [s. 340]

28. Utrum catholici de hoc loco extirpentur¹ aut pervertantur? cujus motu?

29. Utrum de novo plantentur haeretici? a quo tempore?

30. Utrum habeatur haereticum fanum aut catholica ecclesia in fanum conversa sit?

31. Utrum habitet praedicans?

32. Utrum lutherana vel calviniana sit schola et ludimagister? quo titulo et a quo tempore?

33. An sint Haebrei? a quo tempore? an monopolia cum injuria catholicorum teneant?

34. An Haebrei catholicos famulos vel christianos foveant?

35. Schola catholica utrum habeatur?

36. Scholae rector utrum in accessu suo praestiterit professionem fidei orthodoxae?

37. Vitrici ecclesiae utrum habeantur vel proventus unde pro ecclesia percipiant et clavos carbonae utrum una penes parochum, altera² penes vitricos conserventur [?] ? utrum iidem vitrici rationes reddant et coram quo et quantum in paratis habeant?

38. Dos ecclesiae pro parocho quae et qualis? utrum integre percipiatur et quare?

39. Jura ad ecclesiam et parochum spectantia: quae et qualia?

40. Liber metrices baptizatorum, copulatorum et mortuorum utrum secundum formam in libro agendorum descriptam³ conscribantur? Utrum sit liber agendorum, graduale, psalterium, antiphonarium, processionale?

41. Libri ecclesiae et armarium pro illis utrum habeatur? eorumque inventarium utrum conscriptum sit?

42. Lites parochus quales habeat et cum quo et ubi?

43. Praejudicia quae parochus patitur quo ad ecclesiam et quo ad se?

44. Inventarium pro parocho quale et quantum?

45. Domus parochialis et aedificia parochialia qualia?

46. Aedificia pro familia utrum separata habeantur?

47. Utrum in fundo ecclesiae vulgo poswiątne dicto inquilinos parochus habeat?

48. Utrum iidem inquilini ad onera praestanda publica a saecularibus trahantur et utrum hac in parte a parocho defendantur? [s. 341]

49. Utrum sylvas vel incisionem parochus habeat lignorum liberam [?] controversam vel non et quali jure?

50. Utrum ecclesias filiales parochialis habeat et quod et quali jure? Quae si fuerint scribantur sequenti forma: Ecclesia N. N. filialis in villa N. N., deinde secundum superiora puncta status ecclesiae filialis describatur.

51. Hospitale ad eandem ecclesiam utrum habeatur et cum quali fundatione?

52. Parochus hujus loci.

Kop.: Parafia Rydzyna, Liber mortuorum ab anno 1700, AAP sygn. PM 262/04, s. 339-341.

Odpis kwestionariusza wizytacji diecezji poznańskiej przez biskupa Krzysztofa Antoniego Szembeka (1718-1719, AAP AV 19), wykonany ręką Józefa Weissa - najpierw wikariusza, a w latach 1771-1774 komendarza rydzyńskiego.

¹ poprawiłem z extirpantur.

² popr. z atera.

³ popr. z descriptae.

1722 Contractus ante copulationem quoad prolem in fide catholica educandam

Hic liber continet copulatos, quorum unus fidei catholicae et secundus neosponsus sectae lutheranae, sequen[tes] neosponsi porrecta sibi invicem manu appromiserunt se educaturos prolem futuram utriusque sexus in fide catholica, praesentibus testibus catholicis. Hoc intendit synodus habita Varsaviae dioecesis Posnaniensis anno 1720 die 27 Februarii, cujus tenor talis:	Księga ta zawiera [wpisy] zaślubionych, z których jedno jest wiary katolickiej, drugie zaś należy do sekty luterańskiej. Niniejsi nowożeńcy, podawszy sobie wzajemnie dłonie, w obecności świadków katolików przyrzekli wychować swe przyszłe dzieci płci obojga w wierze katolickiej. Tak zażyczył sobie obradujący w Warszawie synod diecezji poznańskiej roku 1720, dnia 27 lutego, w słowach:
„Matrimonia cum hereticis non ineant, nisi spoponderint fieri catholici cautionemque juratoriam fecerint in consistorio vel (ob loci distantiam ab eodem) coram parocho et testibus fide dignis circa libros copulatorum de non avocando altero conjuge a fide catholica, tum de educanda futura prole utriusque sexus in eadem fide Romana catholica. In casum [!] vero mortis catholici, tempestive statim circa matrimonium declaretur et constituatur tutor catholicus prolis tam masculinae quam faemininae.”	„Nie wolno zawierać małżeństw z heretykami, chyba że przysięgną, iż zostaną katolikami i poprzez przysięgę poręczą w konsystorzu lub (jeśli mają do niego daleko) przed proboszczem i wiarygodnymi świadkami, z zapisem do ksiąg metrykalnych, iż nie będą odwodzić współmałżonka od wiary katolickiej, a przyszłe potomstwo płci obojga wychowają w tejże wierze rzymskokatolickiej. Zaś w przypadku śmierci [współmałżonka] katolika, zaraz przy zawarciu małżeństwa ma zostać wybrany i ustanowiony katolicki opiekun dla dzieci: zarówno dla chłopców, jak i dla dziewczynek.”
Idem vult visitatio Zalaszowiana, videatur constitutio capitularis hujus collegiatae in capitulo celebrato anno 1721 die 11 Januarii. Praeterea curatos animat, stringit, obligat Ecclesiastes capitulo 29: „Recupera proximum secundum virtutem tuam”.	Tak też życzy sobie wizytacja Załaszowskiego1, patrz: postanowienie kapitulne tej [tj. czarnkowskiej] kolegiaty na kapitule 11 stycznia 1721 roku. Zachęca też i zobowiązuje proboszczów [do tego] Eklezjastes w rozdziale 29: „Pomagaj bliźniemu według swej możności.”2
[dwa akty ślubów] [s. 896]
[19 XI 1722] Pater Petrus Chodzinski ecclesiae collegiatae Czarncoviensis canonicus confirmavit matrimonium inter Christophorum Deyt opilionem sectae lutheranae de villa Brzezno et Mariannam Gerkowną catholicam de villa Walkowice, praemissis bannis, praesentibus testibus catholicis: famato Christophoro Luxteit de oppido et Martino Gorzny de villa Brzezno.	Ksiądz Piotr Chodziński, kanonik kościoła kolegiackiego w Czarnkowie, zatwierdził małżeństwo pomiędzy Krzysztofem Deit owczarzem, z sekty luterańskiej, ze wsi Brzeźno a Marianną Gerkówną, katoliczką, ze wsi Walkowice, poprzedziwszy zapowiedziami, w obecności świadków, katolików: sławetnego Krzysztofa Luxteit z miasta [Czarnkowa] i Marcina Górznego ze wsi Brzeźno.
Siquidem Christophorus Deyt opilio est lutheranus neosponsus et Marianna Gerkowna neosponsa catholicae fidei, ideo neosponsi praedicti inierunt contractum ante copulationem quoad prolem futuram per has conditiones expressas. Iste contractus roboratus est per acta proconsularia Czarncoviensia feria quarta post festum sancti Michaelis Archangeli [30 IX] anno 1722. Asensus [?] unanimis neosponsorum est talis, hujus tenor:	Ponieważ Krzysztof Deit owczarz jest luteraninem, a Marianna Gerkówna wyznaje wiarę katolicką, dlatego  nowożeńcy ci przed ślubem zawarli kontrakt co do warunków [wychowania] przyszłego potomstwa. Kontakt ten nabrał moc prawną poprzez wpisanie do akt burmistrzowskich w Czarnkowie w środę po święcie św. Michała Archanioła [30 IX] roku 1722. Uzyskano jednomyślną zgodę nowożeńców na poniższe warunki:
1ma. Ut proles utriusque sexus fiat catholicae fidei, tam filii quam filiae. 2da. Si vero neosponsus lutheranus induxisset aut sollicitasset prolem utriusque sexus ad lutheranismum, pro hoc tamdiu tenebitur in carcere sive in oppido sive in villa, quamdiu non sistet prolem ad reverendos praesbyteros hujus ecclesiae. 3tia. Prolem quae inhoabat annum octavum tenebuntur praesentare et adducere ad ecclesiam pro tempestive informatione in fide catholica. 4ta. Si praedicta Marianna uxor Christophori obiisset prius et maritus lutheranus supervixisset, appromisit se nullo modo procuraturum nec tacturum prolem ad heresim, sed ut permaneat [s. 897] in fide catholica, sub amissione omnium bonorum. 5ta. Non alliciet neque sollicitabit catholicam neosponsam ad violationem jejuniorum et festorum, quod si convictus fuerit de hoc, mulctam pecuniariam imperiales tres duros pro qualibet transgressione expositurus est: medietas una cedat ecclesiae Czarncoviensi, secunda spectabili magistratui Czarncoviensi.	1. Że dzieci płci obojga będą wiary katolickiej: tak synowie, jak i córki. 2. Jeśli zaś nowożeniec luteranin doprowadzi lub nakłoni dziecko płci dowolnej do luteranizmu, zostanie za to zatrzymany w więzieniu czy to w mieście, czy na wsi, dopóki nie przyprowadzi dzieci do wielebnych księży tego kościoła. 3. Dziecko, które zaczęło ósmy rok życia, należy przyprowadzić do kościoła celem należytego wykształcenia w wierze katolickiej. 4. Jeśli wspomniana Marianna, żona Krzysztofa, umrze pierwsza, a mąż luteranin ją przeżyje, zobowiązuje się w żaden sposób nie zachęcać ani nakłaniać dzieci do herezji, lecz do wytrwania w wierze katolickiej, pod karą przepadku wszystkich dóbr. 5. Nie będzie zachęcał ani nakłaniał swojej żony katoliczki do łamania postów i świąt nakazanych, a jeśli by mu tego dowiedziono, ma zapłacić karę pieniężną w wysokości trzech twardych talarów za każde przekroczenie tego nakazu: połowa przypadnie kościołowi w Czarnkowie, połowa zacnie sławetnemu magistratowi w Czarnkowie.
Praeter acta proconsularia Czarncoviensia sunt etiam inscripta contractus matrimoniales hujusmodi copulatorum in actis advocatialibus, quos licet videre feria secunda ante festum sancti Martini Episcopi et Confessoris [9 XI] anno 1722.	Poza tymi aktami burmistrzowskimi czarnkowskimi, kontrakty ślubne podobnych małżeństw zapisano też w aktach wójtowskich, które można zobaczyć [pod datą] poniedziałek przed świętem św. Marcina Biskupa i Wyznawcy [9 XI] roku 1722.
[4 akty ślubów] [s. 898]
In generali visitatione nostra die 9 Decembris 1726 subscripsimus, hac addita ordinatione nostra, quatenus tam sacris canonibus quam pastoralium epistolarium praescriptis vetantibus catholici cum haereticis amplius non copulentur.	Podpisaliśmy podczas naszej wizytacji generalnej 9 grudnia 1726 roku3 dodając zarządzenie, aby nie udzielano już ślubów katolików z protestantami, czego zabraniają święte kanony oraz przepisy listów pasterskich.
(-) Franciscus Libowitz, Sacrae Theologiae et Utriusque Juris Doctor, cathedralis canonicus Posnaniensis, generalis specialiter deputatus visitator, manu propria	(-) Franciszek Libowicz, doktor świętej teologii i praw obojga, kanonik katedralny poznański, wizytator generalny ze specjalnym zleceniem, ręką własną.

Źródło: Parafia Czarnków, AAP sygn. PM 052/01, s. 895, 896-897, 898.

Fragment parafialnej księgi zaślubionych dotyczący małżeństw mieszanych.

¹ Dosłownie wizytacja załaszowska - wizytacja archidiakonatu poznańskiego 1695-1696 przez Mikołaja Załaszowskiego archidiakona poznańskiego (por. AAP sygn. AV 18).
² Mdr 29, 20 (tłum. za Biblią Tysiąclecia); Wulgata: Ecclesiasticus 29, 27.
³ Notatka sporządzona w księdze metrykalnej podczas wizytacji archidiakonatu poznańskiego 1726-1728 (por. AAP sygn. AV 20).

1667 Punctum ex Libris visitationis perillustris et reverendissimi domini Joannis Stanislai Wolski

Punctum ex Libris visitationis perillustris et reverendissimi domini Joannis Stanislai Wolski, Utriusque Juris Doctoris, protonotarii apostolici, archidiaconi Sremensis, anno Domini 1667.	Wyjątek z ksiąg wizytacji jaśnie oświeconego najprzewielebniejszego księdza Jana Stanisława Wolskiego, doktora praw obojga, protonotariusza apostolskiego, archidiakona śremskiego roku Pańskiego 1667.
Est etiam altare Depositionis Christi de Cruce seu Beatissimae Virginis Mariae Dolorosae a parte ecclesiae dextera muratum et consecratum per illustrissimum olim Albertum Tholibowski episcopum Posnaniensem 1658 ipso die festo sanctae Catharinae Virginis et Martyris. Altarista ejusdem altaris ad praesens reverendus Albertus Staniewski de anno 1661, die 24 Octobris Crobiae per illustrissimum olim Tholibowski post obitum reverendi Pauli Guzdzielski institutus, qui ejusdem altaris erectionem, fundationis olim honestae Annae Lebiedzina civis Gostinensis super summam sexcentorum florenorum Polonicalium pro censu annuo quadraginta duorum florenorum Polonicalium annuatim persolvendorum, per illustrissimum olim Andraeam Szołdrski [s. 32] episcopum Posnaniensem de anno 1639 die 27 mensis Junii factam produxit etc. etc.	Jest też ołtarz Złożenia Chrystusa z Krzyża czyli Najświętszej Maryi Panny Bolesnej, wymurowany z prawej strony kościoła i konsekrowany przez najjaśniejszego niegdy Wojciecha Tolibowskiego biskupa poznańskiego w 1658 roku w samo święto świętej Katarzyny, Dziewicy i Męczennicy. Altarystą tego ołtarza jest wielebny Wojciech Staniewski, któremu tę funkcję po śmierci wielebnego Pawła Guździelskiego przydzielił najjaśniejszy niegdy ksiądz Tolibowski w Krobi, 24 października 1661 roku. Ksiądz Staniewski przedłożył akt erekcji tego ołtarza, wydany przez najjaśniejszego niegdy Andrzeja Szołdrskiego biskupa poznańskiego 27 czerwca 1639 roku, fundacji niegdy uczciwej Anny Lebiedziny, mieszczki gostyńskiej, która zapisała na ten ołtarz czynsz roczny 42 złp. od sumy 600 złp. itd. itd.
Insuper habet censum septem florenorum a summa capitali centum florenorum Polonicalium per honestos Stephanum Feckowicz et Annam conjuges cives Gostinenses de anno 1662 in vigilia sancti Laurentii Martyris coram officio consulari Gostinensi inscriptum et obligatum pro eodem festo.	Ponadto ma [ten ołtarz] czynsz 7 zł od sumy głównej 100 złp., zapisany zobowiązaniem z roku 1662 w wigilię świętego Wawrzyńca Męczennika1 przed urzędem radzieckim w Gostyniu2 przez uczciwych Stefana Feckowicza i Annę, małżonków, mieszczan gostyńskich, płatny corocznie we wspomniane święto.
Item censum septem florenorum Polonicalium a summa capitali centum florenorum Polonicalium per honestum Joannem Gadowski et Sophiam conjuges cives Gostinenses de anno Domini 1667.	Nadto czynsz 7 złp. od sumy głównej 100 złp. przez uczciwego Jana Gadowskiego i Zofię, małżonków, mieszczan gostyńskich, z roku 1667.
Item censum septem florenorum Polonicalium a summa capitali centum florenorum per famatum Gregorium Gano civem Gostinensem inscriptum coram officio proconsulari Gostinensi de anno 1658.	Nadto czynsz 7 złp. od sumy głównej 100 zł przez sławetnego Grzegorza Gano mieszczanina gostyńskiego, zapisany przed urzędem burmistrzowskim w Gostyniu w roku 16583.
Ultimus census non ex visitatione sed aliunde excerptus, scilicet ex notatis reverendi patris Alberti Staniewski altaristae altaris, qui idem docet in manuscriptis, quod laboriosus Simon Koział de villa Brzezie inscripsit seu recognovit summam centum florenorum Polonicalium eidem altari in anno 1658, die sabbathi post festum Ascensionis Domini coram actis proconsularibus Gostinensibus.	Ostatni czynsz nie z wizytacji lecz skądinąd wyjęty, to jest z notatek wielebnego ojca Wojciecha Staniewskiego, altarysty ołtarza, który to udowadnia na piśmie, że pracowity Szymon Koział ze wsi Brzezie zapisał czyli zeznał temuż ołtarzowi sumę 100 złp. w roku 1658, w sobotę po święcie Wniebowstąpienia Pańskiego, przed aktami burmistrzowskimi w Gostyniu4.
Facit mentionem visitatio supra dicta etiam aliarum summarum, sicuti: summae sexcentorum florenorum Polonicalium legatae per generosum Joannem Dębowski super bonis Pudliszki in anno 1662 die vigesima sexta Aprilis, sed quia recognitio ejusdem summae authentica defuit, citati successores liberi evaserunt.	Wizytacja powyższa czyni też wzmiankę o innych sumach, jako to o sumie 600 złp. legowanej przez urodzonego Jana Dębowskiego na dobrach Pudliszki w roku 1662, 26 kwietnia, jednak ponieważ brak urzędowego zeznania [zapisu] tej sumy, pozwani [w tej sprawie] spadkobiercy wybronili się.
Item docet inscriptio, quomodo generosa Catharina de Przetoczno Podolska inscripserat certam summam in anno 1646 in castro Posnaniensi eidem altari, sed haec sicut aliae antiquitate perierunt.	Zapis informuje też, że urodzona Katarzyna z Przetoczna Podolska zapisała była temu ołtarzowi pewną sumę w roku 1646 w grodzie poznańskim, lecz ta, podobnie jak inne, z biegiem lat przepadła.

Źródło: Święta Góra, „Dopisy Do Rękopisma Zbiór Wiadomości o Swiętéj Górze pod Gostyniem”, sygn. A/11, s. 31-32, wpis XXVIII (odpis)

Szerzej o altarii NMP Bolesnej i samej drewnianej figurce Piety, do dziś przechowywanej w świętogórskiej bazylice, w „Zbiorze wiadomości o Świętej Górze pod Gostyniem” na s. 5-6 i 56-58.

¹ W zapisie czynszu z księgi radzieckiej (patrz niżej) dosłownie: Laurentii Protomartyris (Wawrzyńca, Pierwszego Męczennika).

² Obligatur honestus Stephanus Feckowic altaristae de Sanctae Cruce Depositionis in aedibus B. M. V. (Gostyń, Acta proconsule..., 1636-1677, czystopis, sygn. I 22, s. 282-283).

³ Obligat honestus Gregorius Gano florenos centum altaristae Depositionis de Cruce in aedibus B. M. V. (ibidem s. 223-224).

⁴ Obligat florenos centum Simon Koział altaristae Depositionis de Cruce in aedibus B. M. V. (ibidem s. 222).

Modus describendi Ecclesias

Modus describendi Ecclesias

N. N.

Ecclesia.

1. An murata, an lignea?

2. An ruinosa?

3. An sufficienter decorata ab intra, vel non?

4. An consecrata?

5. Dies Dedicationis, quando celebratur.

6. Dos et fundus Ecclesiae qui, et quantus? an solvatur?

7. An fundationis Ecclesiae Originale servetur in Archivo Cathedralis Ecclesiae et copia authentice penes Ecclesiam, et altera, authentice in actis Decanalibus?

8. An tectum Ecclesiae integrum?

9. Ecclesia ipsa, an indigeat reparatione? et quali?

10. Patronus Ecclesiae unus, an plures? et qui?

11. An ibi sit aliqua Confraternitas? a quo instituta, erecta?

12. An habeat aliquas indulgentias, et a quo concessas?

13. An bona vel summas peccuniarias aliquas habeat? et quales et in quem usum convertantur?

14. An de dote Ecclesiae, fundis, decimis, aliquos processus habeat? et cum quo?

Ciborium.

1. Quam decenter exstructum et ornatum Ciborium? et ubi situm?

2. An decenter conservetur SSmum Sacramentum et in quali pixide?

3. An suppositum Sanctissimo Sacramento Corporale?

4. Pixides quot? et quales?

5. Num sint distinctae pro deferendo ad Infirmos?

6. An singulis Octo diebus renovetur?

7. Utrum lampas noctu dieque ardeat ante Sanctissimum Sacramentum?

8. An sint Procuratores ejusdem lampadis?

9. An Officium suum fideliter, et exacte exequantur, juxta Ordinationem Primatialem? et qualem eleemosynam colligant?

Fons Baptismalis.

1. An decenter factus et ornatus?

2. An aqua Baptismalis commixta oleis Sacris?

3. Si est piscina? et an comburantur fasciolae tinctae post extersionem Oleorum? et si in piscinam mittantur?

Olea Sacra.

1. An illa habeat? et unde? ejusque rei testimonium habeat?

2. Ubi serventur? et an separatim a Sanctissimo Sacramento?

3. Utrum in vasis mundis, nitidis, et non denigratis? et praeterea an sit a parte vasculum pro infirmis?

Altaria.

1. Quot sunt?

2. An consecrata?

3. An integra? hoc est an lapis et sigillum integrum?

4. Si non sunt consecrata, an habeant altaria portatilia?

5. Mappae in quolibet altari an sint tres?

6. Imagines altarum an decentes?

Capellae.

1. An sint? et quot?

2. An dotatae? et quam dotem habeant?

3. An obligationibus, sive ministeriis altarium satisfiat?

4. Quae illorum Altaristarum sint obligationes?

5. Quis Patronus unius cujusque Capellae?

6. Capellanum et Altaristam, quem habeat?

7. Confraternitates?

8. Utrum ad illa altaria, quae habent inscriptas fundationes sit tabula affixa ad parietem, cum descriptione obligationum, et fundationum?

Sacrarium.

1. Utrum bene clausum?

2. Vasculum cum aqua benedicta mundum?

3. Utrum armaria sunt bona, ad servandum apparatum saltem ad imitationem Patrum Reformatorum?

Apparatus Ecclesiae.

1. Casulae quot sunt? et unius cujusque coloris distrincte (!) scribendae?

2. Pluvialia similiter?

3. Albae cum suis pertinentiis similiter,

4. Calices quot? et quales?

5. Patenae,

6. Cruces,

7. Monstrantia,

8. Argenteria,

9. Corporalia,

10. Purificatoria, ad novem digitos lata, item humeralia,

11. Inventarium rerum Ecclesiae, et Sacristiae.

Libri Ecclesiae.

1. Missalia quot?

2. Graduale,

3. Antiphonarium,

4. Agenda,

5. Processionale,

6. Liber Actorum et fundationum,

7. Caeteri libri Ecclesiae qui sunt? juxta antiquum si quod est inventarium?

Caemeterium.

1. An consecratum?

2. An clausum?

Parochus et Presbyteri.

1. An habeant literas Ordinum?

2. Instutiones,

3. Literas approbationis, ad excipiendas Confessiones.

4. An Parochus resideat? an plura Beneficia habeat? si plura? an habeat dispensationem, quales habet proventus?

5. An habeat Metricam Baptisatorum juxta formam in agenda de verbo ad verbum descriptam?

6. Metricam matrimonio copulatorum, et mortuorum?

7. Quot villas habeat in sua Parochia?

8. Quot Parochianos in universa Parochia? et an omnes Catholici?

9. An Confessi omnes pro Paschate? et si non Confessi, cur?

10. An aliqui sint in Parochia publice delinquentes, vel impoenitentes?

11. An Haeretici inveniantur?

12. Quot sunt Haeretici, quando, et a quo plantati?

Familia Parochi.

1. Quae? quam numerosa? quam honesta?

2. Utrum in alio domicilio resideat? et non sub eodem tecto cum Sacerdote.

Pecora Ecclesiae.

1. An sint?

2. Quale inventarium sit Plebanale? quot boves? quot equi? quot currus? quot vaccae etc.

3. Quantum fructificet beneficium juxta prudentum aestimationem, in granis, quantum in decimis manipularibus, quantum in missalibus, quantum in censibus a summis et ubi locatis?

Carbona Ecclesiae, seu Provisorum.

1. An sit? sub cujus clave? qualis pecuniae summa?

2. In quos usus convertatur?

3. An Provisores Ecclesiae, proventus funeralium percipiant et medietatem eorundem, Ecclesiae, et alteram medietatem Parocho applicant?

4. An reliqua puncta observent, juxta ordinationem Primatialem pro munere vitricorum descriptam et Typis impressam.

Hospitale.

1. An habeat aliquam fundationem, vel provisionem? et qualem?

2. Administratio ipsius ad quem spectat?

3. Provisores Hospitalis rationem an faciant? et cui?

4. An habeat Ecclesiam vel Capellam aliquam hospitale?

5. An habeat eadem Capela fundationem? et num sit consecrata?

6. Capellanus vel Praepositus hospitalis an sit?

7. Utrum Officio suo satisfaciat? et an proprios habeat proventus?

8. Suppellex Ecclesiastica, si est conscripta?

9. Pauperes quot sint?

10. An honestatem observent?

11. An ex proventibus Hospitalis sustentari possint,

12. An solis eleemosynis vivant?

13. An viri a faeminis in separatis cubiculis maneant?

14. An illis in spiritualibus vel temporalibus satisfiat?

Schola et Rector Scholae.

1. An sit?

2. An juvenes doceat scribere, legere et cantare?

3. An habeat provisionem et qualem?

4. Organarius similiter,

5. An vesperae semper, primae et secundae absolvantur,

6. An post easdem vesperas, fiat examen conscientiae, et mane post primum Sacrum?

7. Ubi non est Musica an polonico idiomate decantentur Cantilenae tempori accomodatae? cum Litaniis, vel Rosario?

8. An pauperes post Sacrum decantent Bogarodzico etc.

Ordo Devotionis.

1. An hora 6ta pulsetur pro matutino?

2. An hora septima pulsetur pro Rosario?

3. An hora octava incipiat Rosarium?

4. An post Rosarium sit Cathechismus brevis quolibet die Dominico de rudimentis fidei?

5. An post Cathechismum decantantur Litaniae, et devotae cantilinae, et interim circa nonam pro summo Sacro pulsatur?

6. An Concio solet fieri quolibet die Dominico et festo?

7. An post concionem commendantur orationibus, Status Spiritualis et saecularis juxta formam praescriptam?

8. An dicantur actus post concionem devoti fidei spei et charitatis et Confessionis generalis in libro Evangeliorum descripti ad finem?

9. An oret concionator cum populo clara voce pro benefactoribus vivis et defunctis „Pater et Ave”, praecipue pro animabus, quorum corpora quiescunt circa Ecclesiam vel in Ecclesia?

10. An finiatur devotio in mensibus aestivis ante undecimam in aliis vero mensibus statim post undecimam?

11. An habeantur horologia solaria in parietibus?

12. An ter de die pulsatur pro salutatione Angelica?

13. An hora noctis major campana tangatur seu pulsatur paulatim ad unam partem pro animabus defunctorum?

Źródło: Józef Łukaszewicz, „Krótki opis historyczny kościołów parochialnych, kościółków, kaplic, klasztorów, szkółek parochialnych, szpitali i innych zakładów dobroczynnych w dawnej dyecezyi poznańskiej”, tom II, Poznań, Nakładem księgarni Jana Konstantego Żupańskiego, 1859, s. 11

Kwestionariusz dla wizytacji kanonicznych w diecezji poznańskiej. Zapewne z XVIII wieku, skoro za wzór ochędóstwa stawia zakrystię OO. Reformatów. Dochód z pogrzebów czy równo dzielony przez ekonomów między kościół i proboszcza. Nocą dzwony biją cicho za zmarłych.

Poprawiłem: pigitos na digitos, aestinationem na aestimationem, Domico na Dominico.