1558 Lyubonski cum coniuge decretum

Lyubonski cum coniuge decretum

Judicium terrestre Calissiense ex parcium infrascriptarum controversiis coram judicio factis in causa nobilibus Andree Lyubonsky et Helizabet Rayska consorti eius legittime bonorum sorcium suarum ville Raysko posessoribus cittatis ad instantiam reverendissimi domini Nicolai Dzierzgowsky Dei gratia archiepiscopi Gneznensi necnon eius tocius venerabilis capituli prefate ecclesiae metropolitanae Gneznensis actorum

occasione congregationis per eosdem Andream Lyubonsky et Helizabet Rayska coniuges posessorum bonorum Raysko ceterumque multorum complicium et coadiutorum quadringentorum citra vel ultra bene armatorum et ad vim inferendam recte instructorum, certo tempore cum prefatis posessoribus et aliis complicibus violente superventionis super campum bonorum Raysko, sortisque fundi prefati reverendissimi domini archiepiscopi Gneznensis eiusque venerabilis capituli in prefato campo existentis siliginis hiemalis nondum maturate et ad melendum apte per prefatum reverendissimum dominum archiepiscopum Gneznensem et suum capitulum in eadem sorte et fundo suo proprio seminate violente defalcastrationis, deffalcatrateque [!] sortis seu partis prefate siliginis ad bona <sua> Raysko conductionis, estimationis duorum millium florenorum peccuniarum Polonicalium et totidem damni ita prout cittatio cum sua copia lacius de hoc disponunt

coram judicio presenti ex cittatione literali mota judicialiter decrevit.

Quia in proxime futuris terminis terrestribus Calissiensibus Calissiae celebrandis ipsi Andreas Lubonsky et Helizabet conguges [!] suis personis propriis flexis genibus juramento corporali evadent tali rotha:

„Sic nos Deus adiuvet et sancta crux quia nos non congregavimus sibi posessores bonorum Raysko ceterosque complices et coadiutores quadringentos citra vel ultra bene armatos et ad vim inferendam instructos, certo tempore cum prefatis posessoribus et aliis complicibus violenter non supervenimus super campum bonorum Raysko, in sorteque fundi prefati reverendissimi domini archiepiscopi Gneznensis et eius capituli in prefato campo existentem siliginem hiemalem nondum maturatam et ad melendum aptam per ipsum reverendissimum dominum archiepiscopum et eius capitulum in eadem sorte et fundo suo proprio seminate violenter non defalcastravimus, [k. 231] deffalcastratamque sortem seu partem prefate siliginis ad bona Raysko in instanti non conduximus.”

Et dum juraverint judicium decernet id quod de jure veniet. Et habent ac habebunt ipse ambe partes terminum juramenti peremptorium agendi [?] iuxta cittationem, rotam juramenti et acta, nullius partis jure leso.

Or.: Kalisz Z. 30, inskrypcje-relacje-dekrety/indukta, 1558, k. 230v-231.

Mikołaj Dzierzgowski arcybiskup gnieźnieński i kapituła katedralna gnieźnieńska, powodowie, p-ko NN. Andrzejowi Lubońskiemu i Elżbiecie Rajskiej małżonkom, posesorom działów swych we wsi Rajsko, pozwanym. Lubońscy mieli w towarzystwie zwołanych przez nich innych posesorów Rajska i około 400 uzbrojonych ludzi gwałtem najść role na gruncie arcybiskupa i kapituły, tamże skosić (defalcastrare) zasiane przez kapitułę „żyto ozime jeszcze niedojrzałe, do zmielenia zdatne” wartości 2.000 złp. i zwieźć je do dóbr Rajsko. Sąd nakazuje Lubońskim złożyć przysięgę, w której temu wszystkiemu zaprzeczą.

1558 Lucrum Comorski

Lucrum Comorski

In termino hodierno ex cittatione literali infrascripta advenienti nobilis Stanislaus Comorsky Szwyąchowycz actor nobilem Paulum Crethkowski dictum Pelka heredem sortium ipsius in Crethkowo cittatum in hec verba:

„Sigismundus Augustus Dei gratia rex Poloniae etc. tibi nobili Paulo Crethkowsky dicto Pelko de sortibus tuis hereditariis ville et hereditatis Crethkowo ceterisque aliis omnibus bonis tuis in pallatinatu et districtu Calissiensi quocumque iuris titulo tentis, habitis et possesis vigore nostro regio mandamus, quattenus in terminis particularibus Calisiensibus coram nostro iuditio proxime in Calysz celebrandis personaliter legittime peremptorieque compareas ad instantiam nobilis Stanislai Comorsky Szwięchowicz qui te cittat cittatione secunda, quia prime cittationi parere noluisti, pro eo.

Quia tu nulla causa legittima habita venisti vi ac violenter et potenter cum coadiutoribus tuis et accepisti nobili Stanislao Comorski de acervo sive allodio suo triginta capetias siliginis in manipulis, sex capetias tritici in manipulis, octo capetias ordei optimi grani etiam in manipulis, currum feni elegantis, que frumenta habuit in villa Crethkowo apud cmetonem Lucam subditum nobilis Nicolai Podlesky, nunc vero nobilis Stanislai Jedliczky Turek, que frumenta eius proprii laboris predicti Stanislai Comorski, quod fecisti contra jus et [k. 477] statutum Regni. Que frumenta arestata per nobiles in domo tua sortis ville tue Crethkowo, et postulaverunt ipsi nobiles ad ius sive ad decretum dominorum iuditialium. Tu vero et uxor tua non dedisti, in damnum et jacturam ipsius Stanislai non mediocre, quod sibi penssat et extimat contra te ad centum marcas pecuniarum Polonicalium consuetarum unde habet et totidem damni vel prout iuditium decreverit.

Quam acteptionem frumentorum violenter et potenter ministeriali terrestri Pisdrensi et nobilibus, hora et tempore debitis, contra te protestatus est et hanc violentiam obduxit.

Ideo te cittat secunda cittatione quia prime cittationis parere noluisti pro premissis omnibus superius latius descriptis, prout de eis omnibus tibi in termino advenienti latius declarabitur et deducetur ad hec et ad premissa alia eidem sis juditialiter responsurus.

Datum in Calysz feria secunda post festum sancti Jacobi Apostoli [26 VII] anno Domini millesimo quingentesimo quinquagesimo septimo.”

Juxta eandem cittationem secundam pro toto in suo lucro condemnavit quia existens ipse nobilis Paulus Crethkowsky cittatus ad iuditium presens per ministerialem terrestrem Calissiensem quatuor vicibus iuxta iuris formam clamatus nec per se nec per suum procuratorem juri et termino hodierno paruit, prout hoc idem ministerialis ius reddens coram iuditio recognovit.

Or.: Kalisz Z. 30, inskrypcje-relacje-dekrety/indukta, 1558, k. 476v-477.

Sprawa między N. Stanisławem Komorskim Święchowiczem (Świąchowicz) powodem a N. Pawłem Kretkowskim zw. Pełka, dziedzicem działu na Kretkowie, pozwanym.

Kretkowski z pomocnikami zabrał gwałtem zboże Komorskiego, które ów miał w Kretkowie u kmiecia Łukasza, natenczas poddanego N. Mikołaja Podleskiego a teraz N. Stanisława Jedlickiego Turek. Skradzione „ze stogu czyli stodoły” zboże to: 30 kóp (capetia) żyta w snopach, 6 kóp pszenicy w snopach, 8 kóp jęczmienia o najlepszym ziarnie w snopach, do tego wóz wybornego siana. Zboże odkryto w domu pozwanego w Kretkowie, jednak ów ani jego żona nie chcieli go wydać, w czym Święchowicz stratny jest na 100 grzywien i złożył w tej sprawie protestację.

Przytoczono treść drugiego pozwu. Ponieważ pozwany zignorował oba pozwy, sąd uznaje w całości roszczenie powoda (tzw. lucrum).

1499 Crzyvosand

Crzyvosand

Actum in castro Calisiensi feria quarta post festum sancte Katherine [27 XI] proxima anno Domini 1499, presentibus ibidem nobilibus Nicolao Naramowski et Johanne Bydkowski.

Continuatur terminus de consensu parcium talis qualis hodie fieri debuit super prima et proxima judicia domini capitanei hic in Calisz celebranda inter nobiles Margaretham Szakowska ex una et Stanislaum dictum et Dorotheam consortem ipsius legittimam Przydzinska, prout citavit eosdem pro abaccione scropharum, prout citacio cum copia lacius canunt. Ambe partes presentes terminum distulerunt.

Idem

Veniens nobilis Philippus Rrzekyeczski de Rzekthy coram domino burgrabio sponte recognovit, quia sibi nobilis Nicolaus Crzywosand Myonski [?] solvit decem marcas pecuniarum nobili Petro Rrzekyeczski patri ipsius libro castri Calisien(sis) obligatas, quam solucionem decem marcarum ipseidem Philippus Rzekyeczski dicit se memorari.

Or.: Kalisz Gr. 30, inskrypcje-relacje-dekrety/indukta, 1498-1504, k. 149.

Teki Dworzaczka:

Grodzkie i ziemskie > Kalisz > Inskrypcje > XVI wiek

4656 (Nr. 5) 1499

Filip Rzekiecki de Rzekty, zezn., iż Mikołaj Krzywosand Mijomski uiścił ojcu jego Piotrowi Rz. 10 grz. (f. 149)

Acta Castrensia:

Nagłówek „Krzywosąd” postawiono daleko przed zapisem dotyczącym Krzywosąda. Bezpośrednio pod nagłówkiem notatka o posiedzeniu sądu w/s między NN. Małgorzatą Szakowską powódką a Stanisławem i jego ż. Dorotą Przydzińską, pozwanymi o kradzież macior. Strony przełożyły rozpatrzenie sprawy.

1747? Życzenia Michała z Werbna Pawłowskiego

Sławetni Panowie Mieszczanie i Obywatele Lwóweccy!

Luboć nie tak dawno zaczętego roku przyszłego przychodzi mi wszytkim Waszeciom powinszować, życząc aby ten nowo zaczęty rok był inkrementem¹ wszelkich pomyślnych fortun i sukcesów przy zdrowiu dobrym i życiu jak najdłuższym, wszytkiem Waszeciom życzę z dobrego mego affektu; nie tak jak przeszły, bo zawsze bywał w kłótniach i zazdrościach, i baśniach, ani do nabożeństwa nie applikujący się².

Że zaś mam sobie elektę od Waszeciów przysłaną na approbacją urzędów tak radzieckiego, tak i wójtowskiego, żeby z chwałą Pana Boga było i Waszeciom także z applikacją, żeby uczęszczali na nabożeństwo, to jest na mszą świętą Świętej Trójcy alias Literacką, ażeby wszyscy się schodzieli i radzi jej słuchali, aby uprosieła u Pana Boga ta Święta Trójca [!!] wszytkiem Waszeciom zdrowie dobre i od wszelkich impetycji³ chorób jako i powietrza miasto obronić raczyła i od swywoli z obrazą Pana Boga, która się znajduje, aby ogniem materialnym Pan Bóg nie karał za cielesne zbytki (co uchowaj Boże!).

Aby zaś miasto miało bydź bez rządcy, to nie widzę bydź zdolniejszego jako pana Zczynkoskiego: luboć inszy wiary, ale summnienia dobrego. Bo i przedtym bywał [s. 2], i dobry z siebie dawał przykład: że do kościoła uczęszczał, i drugich za sobą pociągał, azali i teras będzie chciał uczęszczać do kościoła na Literacką. Aby mu Pan Bóg dał instykt [!] Ducha Świętego, aby umiał rządzić miastem i w porzątku [!] chciał się kochać lepszym, aby to z chonorem [!] Pana Boga było i z ozdobą miasta wszytkiego.

Na urząd zaś wójtowski nie widzę bydź zdolniejszego, jako pana Franciszka Koronowicza. Lubo przy młodości swojej, ale i ten dobry z siebie daje przykład, że zawsze uczęszcza na mszę świętą Literacką. I o to proszę, aby ta msza święta nie zaginęła, i pobożnościom [!] wszytkiem Waszeciom zalecam, abyście na nią chcieli chodzić. Nie tak jak przedtym, że ledwo trzech albo czterech z Waszeciów przyszło, aż sami Ich Moście Księża śpiewali, jakom się sam napatrzył, posyłając po panów mieszczanów, aby do kościoła chcieli przyść. Co bierzmy przykład z Żydów, kiedy jak zawołają do bożnicy, z jakam idą ochotą, a my tylo z przymusem, ledwie że nas za łeb nie trzeba brać z domów.

Toteż się donosi Waszeciom wszytkiem, aby kiedy przyjdzie do obierania starszych piwowarów, aby chcieli wykonać ante omnia⁴ przysięgę sobie opisaną przez nas konsukcesorów⁵ przeszłego roku, którą macie Waszeć u siebie, ażeby się więcy piwa robić nie domyślali, tylo jak [s. 3] w wilkarze to jest w prawach macie Waszeć i to dobrego, nie złego; z pszenicy aby robić piwa, nie mieszając jęczmienia ani owsa, aby się sława piw lwóweckich powrócieła. Ci zaś panowie starsi piwowarowie, aby do siebie odbierali czopowe i szelężne juxta realitatem et fidelitatem⁶, a oni zaś aby dworowi oddawali według rejestrów pisanych, co będą powinni comprobare juramento supra realitatem⁷.

Ratione⁸ zaś młynka, który przez arędę [!] od Waszeciów chodzieł ni fallor⁹ za czterysta złotych, to teraz, aby chodzieł za dependencją¹⁰ dworu. Gdysz to jest wielkie oszukanie pana, bo w nocy kto chce mele, choć pomieszany słód, a konie nieszczeją, bo i zawarcia żadnego nie masz, którędy kto chce to może wyniść, nakradszy słodu, bo i ogrodzenia nie masz żadnego. A jeżeli też Waszeć chcecie, aby za dozorem Waszeciów chodzieł, to chcicie [!] uczynić lepszą dyspozycją, aby dziur nie było po młynku i żeby dach dać na niego; nie tak, jak teras [!] ad praesens¹¹ się znajduje, bo to i Waszeciów szkoda.

Miasto zaś Lwówek, zalecam, aby braki były ponaprawiane i błoto uskrobane, bo mi się zda, że brukowe odbierają, jakoli też wiertlowe i od każdy ćwiertni po sześć groszy przekupni muszą dawać. Na co się te piniądze [!] obrócieły? Bo i mostów dobrych i bruków nie masz, ani dziur ponaprawianych; którędy kto chce może wyjechać i wjechać. Aby to zalecić panom mieszczanom, aby chcieli [s. 4] drzewa przywieźć i pozagradzać; dziury, gdziekolwiek się takie znajdują, opatrzyć, ze dwu panów mieszczanów posławszy, żeby kominów rewizja była, i po górach słom, sian, grochowin, aby pozrucać kazać, żeby była ostrożność wszelka ognia. Jakoli też stróżom miejskim przykazać, którzy aby pod wiechami nie siedzieli, a pilny dozór na straży mieli koło kościoła farnego, jakoli też dworu i miasta; żeby złodziejów łapali i do wieży wtrącieli; żeby po nocach o pułnocy [!] nie chodzieli kraść. Reparacją wieżów zalecam, bo z nich ludzie uciekają złodzieje.

To też donoszę Waszeciom, żebyście się Waszeć nie chcieli ważyć po borach naszych wałęszać i lustrować lasów i borów, bo my mamy wielki deces¹² i szkodę przez Waszeciów. Bo powinniście zbierać leżące drzewo, a Waszeć ścinacie i dębom się dostaje za Obarami, gdzie i moja Brzostówka za Winną Górą wybiegać się nie może, bo mi powycinali dąbki młodociane.

Co z szczerego serca Waszeciom doniószszy [!], piszę się
na zawsze Waszeciów wszytkich życzliwy pan

(-) Michał z Werbna Pawłowski, mpp.

Or.: Akta miasta Lwówek, APP sygn. I 17, s. 1-4.

Opis WBC: „Życzenia Michała z Werbna Pawłowskiego, złożone miastu Lwówkowi z okazji Nowego Roku [1747?]. Przypomniano obowiązki mieszczan i niedociągnięcia administracyjne.”

¹ łac. wzrostem.

² łac. nie stosowny.

³ łac. napaści.

⁴ łac. przed wszystkim.

⁵ łac. współdziedziców.

⁶ łac. zgodnie z rzeczywistością.

⁷ łac. poprzeć przysięgą.

⁸ łac. w sprawie.

⁹ łac. jeśli się nie mylę.

¹⁰ łac. pod nadzorem.

¹¹ łac. obecnie.

¹² łac. ubytek.

1687 Spoliatio ecclesiae Gorcensis

J M J	Jezus Maryja Józef
Notum sit omnibus quorum interest, hanc ecclesiam Gorcensem tituli sancti Michaelis Archangeli ad abbatiam Lubinensem spectantem, per sacrilegas /: nescitur cujus :/ hominis manus tota fere argentea suppellectili spoliatam esse, anno Domini 1687mo, 3tia Septembris tempore nocturno.	Niech wiedzą wszyscy, których to dotyczy, iż kościół ten górecki pod wezwaniem świętego Michała Archanioła, należący do opactwa lubińskiego, został przez nieznanych świętokradców obrabowany z niemal wszystkich srebrnych sprzętów kościelnych roku Pańskiego 1687-go, 3-go września w nocy.
Cathalogus omnium quae ablata sunt est hic: 1. Hierotheca seu monstrantia argentea certis in locis deaurata. 2. Crux argentea similiter certis in locis deaurata. 3. Pixis minor ad infirmos totaliter deaurata. 4. Calix cum patena argenteus ex integro deauratus. 5to. Calix item cum patena argenteus per loca tantum deauratus. 6to. Pecuniae in carbona ecclesiae depositae tam admodum reverendi patris parochi ejusdem ecclesiae quam aliorum hominum duo circiter millia.	Oto spis rzeczy skradzionych: 1. Hieroteka1 czyli monstrancja srebrna, w pewnych miejscach pozłacana. 2. Krzyż srebrny, podobnie w pewnych miejscach pozłacany. 3. Puszka mniejsza do chorych, cała pozłacana. 4. Kielich z pateną srebrny, cały pozłacany. 5. Także kielich z pateną srebrny, tylko w niektórych miejscach pozłacany. 6. Pieniądze złożone w kasie kościelnej, tak przewielebnego ojca proboszcza tego kościoła jak i innych ludzi, około 2.000 [złotych].
Damnum totum cumulatione sumptum accedit ad sex fere millia florenorum Polonicalium.	Łączne straty sięgnęły prawie 6.000 złotych polskich.
(-) Fr [?] pater Martinus Bystrzycki conventus Lubinensis ordinis sancti Benedicti cancellarius et philosophiae protunc lector, mp. (-) Pater Coelestinus Orłowski parochus Gorcensis ita attestor, mp.	(-) Ojciec Marcin Bystrzycki, kanclerz i natenczas lektor filozofii konwentu benedyktynów w Lubiniu, ręką własną. (-) Ojciec Celestyn Orłowski2 proboszcz górecki. Tak zaświadczam, ręką własną.
Idem pater Coelestinus Orłowski post ablatam suppellectilem ecclesiasticam comparavit hierothecam seu monstrantiam argenteam totam large deauratam valoris florenorum numero octingentorum 16 Novembris 1688.	Tenże ojciec Celestyn Orłowski po zrabowaniu sprzętów kościelnych sprawił hierotekę czyli monstrancję srebrną, całą obficie pozłacaną, wartości 800 złotych, 16 listopada 1688 roku.

Kop.: Parafia Górka Duchowna, AAP sygn. PM 091/01, s. 66.

Uw.: Kopię zapisu z nieznanego źródła wykonał Roman Kamolski, benedyktyn (proboszcz górecki przed 1794 – 1801).

¹ Z greki: schowek na rzeczy święte. Nazywano tak nie tylko monstrancję, także relikwiarz.
² W księgach metrykalnych góreckich spotykany jeszcze w 1713 roku.

1795? Facultas conflandi argenteriam ecclesiae

Illustrissimus ac reverendissimus dominus Ludovicus Josephus de Mathy

Thanasiensis episcopus, metropolitanus Gnesnensis et cathedralis canonicus

vicarius in spiritualibus et officialis generalis Posnaniensis

ordinis sancti Stanislai eques

Petitioni admodum reverendi Andreae Strazewski ecclesiae parochialis Pogrzyboviensis curati ad se factae deferendo, argenteriam ejusdem ecclesiae Pogrzyboviensis propriam, videlicet tabellas votivas variae formae sexdecem, coronas duas, cruces minimas duas, particulam in forma ensis ex altari sancti Valentini, cratem ex altari sancti Laurentii et circulum parvum inauratum, praevia tamen ponderatione, conflandi et pro transformandis calice cum patena et pyxide, tum patenula pro deferendo ad infirmos Sanctissimo in anterius per fures ablatis convertendi, praelibato admodum reverendo Strażewski authoritate ordinaria facultatem dedit et concessit, prout dat et concedit decreti praesentis vigore. Praesente me Josepho Sniadecki apostolico et consistorii generalis Posnaniensis actuario notario.

Ex actis consistorii generalis Posnaniensis extractum et sigillo praelibati illustrissimi et reverendissimi domini officialis generalis Posnaniensis communitum.

(-) Josephus Sniadecki apostolicus et consistorii generalis Posnaniensis notarius, mp.

Źródło: Parafia Pogrzybów, AAP sygn. PM 223/02, s. 180a (wyciąg wszyty w księgę).

Uwagi: Brak daty, dokument wystawiony między V 1795 (bp Mathy na oficjalacie) a XI 1796 (ks. Strażewski opuszcza probostwo). Do tego na mikrofilmie pominięto s. 181.

Biskup Ludwik Józef de Mathy, oficjał poznański, wyraża zgodę na przetopienie części sreber kościoła w Pogrzybowie na: kielich, patenę, puszkę oraz małą patenę dla chorych, z powodu kradzieży tych naczyń. Przetopionych zostanie: 16 płytek wotywnych różnego kształtu, dwie korony (lub wieńce), dwa krzyżyki, mieczyk z ołtarza św. Walentego, krata z ołtarza św. Wawrzyńca oraz pozłacane kółko. Prośbę wniósł do konsystorza proboszcz, ksiądz Andrzej Strażewski.