1786 Wleklinskiey sepultura

6 Januarii [1786] obiit spectabilis Catharina primo thoro Drozdzynska, secundo vero Wleklinska, spectabilis Adalberti Wleklinski proconsulis consors, annorum circiter sexaginta quinque, munitas sacramentis et ultima benedictione pro indulgentiis. Fuit in confraternitatibus: Sacratissimi Scapularis, Rosarii, sanctae Barbarae etc.	6 stycznia [1786] zmarła zacnie sławetna Katarzyna z pierwszego małżeństwa Drożdżyńska, z drugiego zaś Wleklińska, żona zacnie sławetnego Wojciecha Wleklińskiego burmistrza, lat około 65, opatrzona sakramentami i ostatnim błogosławieństwem dla uzyskania odpustów. Była w bractwach: Szkaplerza Świętego, Różańca, świętej Barbary i innych.
Devotissime finita vita temporali ad aeternam transiit, sepissime repetitis nominibus sanctissimis JESUS et Maria ac data benedictione exemplari suae derelictae proli nepotibusque singulis et in hoc a DEO Ter Optimo Maximo singulariter beatificata, quod duos filios genuerit religiosos, unum serafici ordinis sancti Francisci PP. Conventualium Bonaventuram, alterum Dionisium Scholarum Piarum praesbyteros, cum commendatione animae suae expiravit.	Wielce pobożnie swój żywot doczesny zamknąwszy, przeszła do życia wiecznego, bardzo często wymawiając najświętsze imiona Jezus i Maryja oraz błogosławiąc swe wzorowe dzieci i wnuki, sama tym przez Boga trzykroć najlepszego i największego szczególnie ubłogosławiona, że zrodziła dwóch synów zakonników, jednego Bonawenturę – księdza w serafickim zakonie franciszkanów konwentualnych, drugiego Dionizego – księdza u pijarów, podczas polecenia duszy1 oddała ducha.
Sepulta est /: honorificentissime a viro suo amabili, convocatis patribus Bernardinis conventus Cobylinensis uti syndico ejusdem et tertii ordinis existente :/ in fornice ecclesiae parochialis Crobensis.	Pochowana została /: z wielką solennością przez swego ukochanego męża, który zwołał ojców bernardynów z konwentu kobylińskiego jako ich syndyk i tercjarz :/ w krypcie kościoła parafialnego w Krobi.

Or.: Parafia Krobia, Liber metrices mortuorum, 1743-1787, AAP sygn. PM 140/04, s. 318.

¹ Polecenie duszy (łac. commendatio animae) – zbiór łacińskich modlitw przy konającym, rozpoczynający się litanią za konających. Prowadzący podówczas krobską księgę zmarłych zwraca niekiedy uwagę na poszczególne części tego obrzędu.

1770 Spectabilis Paulus Porawski proeconsul civitatis Magnae Cozmin

Spectabilis Paulus Porawski proeconsul [!] civitatis Magnae Cozmin omne jus suum ad substantiam Viovianam venerabili conventui patrum Minorum de Observantia sancti patris Francisci donat et transfundit.

Actum in civitate Magna Cozmin feria quarta ante festum sancti Michaelis [26 IX] proxima anno Domini millesimo septingentesimo septuagesimo.

Spectabilis Paulus Porawski ad praesens proeconsul civitatis Magnae Cozmin, olim spectabilis Simonis Porawski consulis Cosminensis cum spectabili Catharina Faudrowska legitime procreatus filius, olim vero spectabilis Joannis Porawski incolae Opalenicensis nepos, coram officio actisque praesentibus advocatialibus civitatis Magnae Cozmin personaliter comparens, recedendo a quovis foro suo palam, libere ac per expressum recognovit suisque cum successoribus recognoscit.

Quia ipse omne jus suum ad substantiam Viovianam, vigore successionis post olim famatum Franciscum Via civem de Opalenica, eum spectans, decreto illustrissimi et excellentissimi domini domini Adalberti comitis de Bnin Opalenski palatini Siradiensis, capitanei Boleslaviensis, bonorum Minsko, Grodzisko, Opalenica ac aliorum heredis, in arce Opalenicensi die decima octava mensis Martii anno immediate elapso millesimo septingentesimo sexagesimo nono confecto, adjudicatae,

venerabili conventui sancti patris Francisci ordinis Minorum de Observantia in civitate Grodzisko existenti, praesenti transactione coram actis authenticis dat, donat, transfundit ac ejusdem conventui spectabili syndico omnimodam concedendo facultatem ac potestatem summas quasvis, una cum provisione in ejusdem conventus commodum, animae vero olim praelibati Francisci Via pro suffragiis, recipiendi ac realiter enumeratis quietandi, nihil sibi juris, dominii ac suis succedaneis reservando et relinquendo, et quidquid jus poposcerit, praecomittendo hac sua personali recognitione mediante ad praemissa.

(-) Paulus Porawski proeconsul Kozminensis, mpp.

Źródło: Koźmin, Księgi wieczne sądowi woytowskiemu kozminskiemu przygotowane..., 1743-1771, Muzeum Ziemi Koźmińskiej sygn. 33, s. nlb. (pod rokiem 1770)

Zacnie sławetny Paweł Porawski burmistrz Koźmina, syn niegdy Szymona rajcy koźmińskiego i Katarzyny Faudrowskiej, wnuk (nepos) zacnie sławetnego Jana Porawskiego mieszkańca Opalenicy zeznał przed urzędem wójtowskim miasta Koźmina, iż wszelkie swe prawa do spadku po Franciszku Via mieszczaninie opalenickim, przysądzonego mu dekretem Wojciecha z Bnina Opalińskiego wojewody sieradzkiego, starosty bolesławskiego, dziedzica dóbr Mińsk, Grodzisk, Opalenica i innych (dekret wydany na zamku w Opalenicy 18 III 1769), daruje bernardynom w Grodzisku Wielkopolskim: „konwentowi na pożytek, duszy zaś śp. Franciszka Via na zyskanie łask.”

1654 Bernardinorum Costensium iuriscessio

Bernardinorum Costensium iuriscessio.

Actum ipso die dominico ante festum sancti Matthiae Apostoli [22 II] anno quo supra [sc. 1654].

Coram spectabili domino Stanislao Cichosz advocato et Joanne Rybczynsky notario jurato civitatis Grodziscensis in domum honesti Stanislai pistoris incolae Grodziscensis ad affectationem honesti Alberti de Bydgoszcz artis sartorum socii, olim Thomae Kawle alias Bachowskiego sartoris civis Bydgostiensis filii et successoris legittimi descendentibus ibidemque residentibus, comparens personaliter iisidem [!] Albertus, corpore quamvis aeger mentis tamen ac rationis optime compos existens, palam ac benevole verbisque expraessis recognovit.

Quia [s. 245] illa matura secum deliberatione praehabita sanoque suo ac suorum amicorum usus consilio, totum ac integrum jus suum quodcunque sibi super summam florenorum trecentorum Polonicalium, in quemlibet grossos triginta Polonicales numerando, sibi recognoscenti per honestum olim Jacobum Zagaczyk molitorem patruum suum charissimum de molendino Wierzbak ditionis Posnaniensis cessorum et donatorum (alias prout actus cessionis seu donationis eiusdem sive coram actis civitatis Posnaniensis sive etiam Bydgostiensis eo nomine nuperime inscriptus latius de praemissis obloquitur) spectabat et competebat spectatque adhuc et competit,

in rem et necessitatem religiosorum Fratrum Minorum de Observantia conventus Costiensis pro salutari remedio animae suae proximorumque consanguineorum suorum perpetuo ac irrevocabilis cessionis titulo cessit, transfudit et transportavit, prout cedit, transfundit, donat et transportat perpetue,

nihil iam ab hinc de praefata summa sibi suisque successoribus reservando relinquendoque, dans et concedens eidem venerabili conventui sive eiusdem promotoribus ac sendicis [!] suprascriptam summam a quibusvis detentoribus et possessoribus <Wierzbaka> sive amicabili modo sive jure mediante adeundi, tollendi, levandi, de levata ac percepta quietandi, juramenta deferendi, referendi, sententias in rem suam latas acceptandi, a non susceptis ad judicum maiorum subsellia appellandi appellationesque prosequendi et continuandi, generaliter vero omnia et singula causae eidem servientia, quae licet hic expraessa non sunt, pro expraessis tamen haberi debent dicendi, faciendi et exequendi in forma commissi mandati amplissima, firmissima generalissimaque. Quod ut firmius sit, actis hisce connotatum est.

Źródło: Grodzisk Wlkp., Acta Spectabilis Advocatialis Officii..., 1651-1661, indukta, sygn. 1503, s. 244-245

Darowizna na rzecz bernardynów kościańskich.

W domu piekarza Stanisława w Grodzisku zachorował czeladnik krawiecki Wojciech z Bydgoszczy. Na żądanie chorego schodzą się tam wójt i pisarz przysiężny, by spisać akt urzędowy. Aktem tym Wojciech sumę 300 złp., zapisaną mu ongiś przez nieżyjącego stryja Jakuba Zagaczyka na młynie Wierzbak pod Poznaniem (zapis cesji w aktach miejskich poznańskich i bydgoskich), daruje konwentowi bernardynów (Fratres Minores de Observantia) w Kościanie „na zbawienie duszy swojej i najbliższych krewnych”. Ojciec Wojciecha - Tomasz Kawle alias Bachowski, krawiec bydgoski.

1676 Inhibitionis et decreti illustris magnifici incisoris Lublinensis Parcensis capitanei etc. oblatae

Inhibitionis et decreti illustris magnifici incisoris Lublinensis Parcensis capitanei etc. oblatae [?]

Actum in Grodzisko feria quarta post festum sancti Bartholomaei Apostoli proxima anno Domini 1676.

Ad officium spectabilis domini Jacobi Kostkowicz advocati Grodziscensis actaque praesentia veniens personaliter spectabilis Jacobus Tarczeski sindicus religiosorum Fratrum Minorum de Observantia Sancti Francisci conventus Grodziscensis obtulit ad ingrossandum in acta praesentia primo inhibitionem Judaicam, secundo decretum curiale inter praefatum conventum ab una, et infideles Judaeos parte ab altera, illustris ac magnifici domini Joannis Caroli de Zurowo in Wisniewiec Daniłowicz incisoris Regni Lublinensis Parcensis capitanei etc. pro tunc tenutarii et domini Grodzisko, quae [?] ab eodem offerente officium praesens suscepit, et in acta sua inscribere mandavit. Cuius inhibitionis et decreti tenor sequitur talis.

„Jan Karol z Żurowa na Wisniowcu Daniłowicz krayczy koronny lubelski parczeski starosta, pułkownik JKMci.

Wiadomo komu wiedziec o tym nalezy tym moim czynię pisaniem. Iz stosuiąc się do swiątobliwy swiętey pamieci wielmoznego JMci pana Jana Leopolda z Bnina Opalinskiego kasztellana nakielskiego, fundacii conventu oycow Bernardynow w miescie Grodzisku. A uwazywszy ze przy wymierzonym załozeniu klasztoru placu kierchała Żydow miasta tegosz, cale tam przecz pomienionego swietey pamieci JMci pana kasztellana nakielskiego, zniesiony y gdzie indziey obrocony summo ludzi przesz czeste Zydow na ono mieysce vizyty et in contemptum chwały Boskiey w kosciele pomienionych oycow, ile bardzo blisko koscioła zostaiący iest y zostaie scandalo authoritate na ten czas dominii mei zakazuie. Aby Żydzi miasta Grodziska stante possessione mea zadnych do kierchala tego schadzek lamentow, ani devociiey swoich czynic niewazyli się. Na co [?] przykazaniu samym tę Zydom praesentialnym y ten moy script przy przycisnieniu herbowny pieczeci moiey podpisuie. Działo się to w Grodzisku die 26 Junii roku 1676.

(-) Jan Karol Daniłowicz Kray: Koron: Lub: Par: Staro: P JKMci.

[Sigillum suprapraefati illustris ac magnifici domini.]”

„Actum in curia Grodziscensi feria quarta post festum sancti Bartholomaei Apostoli proxima anno Domini 16septuagesimo sexto.

In causa et actione iudiciaria quam spectabilis Jacobus Tarczeski sindicus religiosorum Fratrum Minorum de Observantia S. Francisci conventus Grodziscensis nomine ipsorum agens, in et contra infideles Judaeos Grodziscenses occasione violentiae praefati conventus, loci sacri, et personarum spiritualium eius nimirum iniuriae realis, saxo in cervicem proiecto admodum reverendo domino guardiano ante quatuor hebdomadas die festo Scapularis B. V. Mariae sub tempus concionis matutinae peragendo [?] per eosdem Judaeos illatae, tum etiam verborum contumeliosorum iisdem patribus Bernardinis illatorum [?] prout fusius et latius scrutinium huius [?] causae hesterna die peractum obloquitur, instituit et insent[...],

petens super eosdem perfidos Judaeos paenam tanquam contra exorbitantes, et civibus ac fidelibus continuo nocivos extendi et in deprecatione solenni, litiumque omnium expensarum refusione condemnari idque quod iuris et aequitatis sit decidi et sententiari.

Porro cum iidem citati Judaei principalem huius causae nolerent prodere, qui et easdem violentias, tumultus factos [?] minime fassi sunt. Ideo illustris ac magnificus dominus Joannes Carolus de Żurowo in Wisniowiec Daniłowicz incisor Regni Lublinensis Parcensis capitaneus, etc. pronunc idque intuitu causarum illustris ac magnificae dominae Zophiae Eleonorae de Miłosław quondam piae memoriae magnifici domini Joannis Leopoldi de Bnin Opalinski castellani Naclensis, et modernae ex secundario voto matrimoniali [?] consortis, in Grodzisko, et villarum eius tenutarius et dominus, cum suis assessoribus nempe admodum reverendis Martino Dobrzyc plebano et decano foraneo Grodziscensi, Valentino Romieniewicz altarista Sanctissimi Rosarii et commendario Grodziscensi, atque generosis Stanislao Brudnoski, Jacobo Idzikoski, eo in consideratione habito, quod pars citata tumultum et violentiam loci sacri, et personarum religiosarum eius intulit, verbisque contumeliosis easdem personas spirituales affecit postposito suprapraefati illustris magnifici judicis edicto, in sepulchretum tumultuarie antiquum ingressa est,

ideo partem citatam nimirum perfidos Judaeos delinquentes puniendos paena peccuniaria tanquam communes, siquidem de principali non constat, qui principalis puniendus esset de iure praescripto capitali pro fabrica templi religiosorum Fratrum Minorum de Observantia Sancti Francisci conventus Grodziscensis exnunc ad manus praefati sindici summam ducentarum marcarum, et ratione edicti postposita illustris ac magnifici judicis summam florenorum centum pro reparatione altaris sancti Antonii in templo Grodziscensi eorundem patrum Bernardinorum existentis extradendam esse solennemque deprecationem per [?] personas dignas faciendam censuit simulque decrevit.

Praecipiendo dictis Judaeis Grodziscensibus generaliter omnibus, ut nullus eorum audeat ingredi idem sepulchretum, et ibidem suam Judaicam acclamationem sub praetextu ipsorum devotionis absolvere, sub paena mille marcarum Polonicalium usque ad decisionem causae ratione huius sepulchreti antiqui simulque praecipiendo ut quam citissime, actio et causa illorum huius sepulchreti antiqui in foro fori decisionem ultimariam obtineat. Cui suprapraefatae decisioni praefati Judaei ut satisfaciant, illustris ac magnificus judex suprapraefatus mandat, et praecipit sub paena mille marcarum Polonicalium.

(-) Joannes Carolus Daniłowicz incisor Regni, Lublinensis Parcensis capitaneus, [...] M R mpp.

[Sigillum suprapraefati illustris ac magnifici domini judicis.]”

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowska 1669-1677, czystopis, sygn. 1504, s. 577

Jakub Tarczewski, syndyk klasztoru bernardynów w Grodzisku Wlkp. oblatuje w aktach wójtowskich dwa dokumenty wydane przez dziedzica miasta, Jana Karola Daniłowicza:

1) Zakaz wstępu Żydom na ich cmentarz („kierchał”) przy klasztorze bernardynów, z 26 czerwca 1676 r.

2) Dekret sądu dworskiego w sprawie między konwentem bernardynów a gminą żydowską, z 26 sierpnia 1676 r.

Drugi dokument dotyczy zajścia w święto Szkaplerza NMP (16 lub 19 lipca), kiedy to Żydzi znieważyli słownie bernardynów, a przede wszystkim podczas porannego kazania obrzucili kamieniami gwardiana (jeden z kamieni ugodził go w kark). Sąd w składzie: dziedzic jako sędzia oraz czterech asesorów: pleban, komendarz i dwóch szlachciców, nałożył na Żydów kary pieniężne za przestąpienie poprzednio wydanych zakazów oraz zagroził karą 1000 grzywien w przypadku, gdyby któryś z nich poważył się wejść na teren starego cmentarza. Nakazał też jak najszybsze rozstrzygnięcie sprawy przed sądem wyższej instancji (in foro fori).

Lektura:

- http://actacastrensia.blogspot.com/2014/06/1674-visio-sepulchreti-judaici.html
- http://www.sztetl.org.pl/pl/article/grodzisk-wielkopolski/5,historia/?action=view&page=1

- Piotr Bartkowiak, Rola i działalność mniejszości żydowskiej w Grodzisku Wlkp. w XIX i XX wieku, „Grodziskie Zeszyty Historyczne” 2003.

1715 G Krzyżanowski PP. Bernardinis domum cum horto resignat

Actum in Costen feria secunda post Dominicam Conductus Paschae proxima Anno Domini Mellesimo septingentesimo decimo quinto.

Generosus Adamus Krzyżanowski Bonorum Lipówka haeres cognovit:

Quia ipse domum suam propriam et haereditariam in oppido Kobylin sitam prope Conventum Patrum Bernardinorum jacentem cum horto, aedificiis omnique ejusdem domus jure, dominio et proprietate, usibus, fructibus, emolumentis, attinentiis, perinentiis et obventionibus ita longe et circumferentialiter prout dicta domus in suis metis et limitibus antiquitus consistit et prout eam solus tenuit, habuit et possidet, nihil penitus pro se et successoribus suis reservando et excipiendo

Religiosis et Admodum Reverendis Patribus Conventus kobyliensis Ordinis Sancti Francisci de Observantia, nunc et pro tempore in futurum existentibus, cedit, donavit, inscripsit et resignavit, prout quidem dat, donat, inscribit et resignat praesentibus, dans et concedens eisdem Admodum Reverendis Patribus Conventus kobylensis plenariam facultatem et omnimodam potestatem donatione eadem disponendi, regendi et pro commodo suo juxta vim et exigentiam donationis praesentis faciendi et peragendi.

Źródło: Józef Łukaszewicz, „Krótki historyczno-statystyczny opis miast i wsi w dzisiejszym powiecie krotoszyńskim od najdawniejszych czasów aż po rok 1794”, Poznań, Nakładem księgarni Jana Konstantego Żupańskiego, 1869, s. 197

Adam Krzyżanowski, dziedzic Lipówki, daruje konwentowi bernardynów w Kobylinie swój dom z ogrodem. Zapisy darowizny zwykle nie odróżniały się specjalną formułą od zapisów sprzedaży (rezygnacji, powzdania). Akt sprzedaży często posiadał mylące zwroty "dajemy, darujemy" (por. pierwszy akt w tym wpisie: http://actacastrensia.blogspot.com/2014/05/1778-honestus-franciscus-dytrych.html). Darowiznę od sprzedaży odróżnimy po braku wzmianki o kwocie (np. w aktach miejskich grodziskich: „idque pro summa...” - „a to za sumę... ”) czy kwitacji należności.

1491 Haeredes Sororibus Tertiae Regulae Ord. S. Francisci duos Hortos resignant

In Nomine Sanctissimae Trinitatis. Amen.

Quoniam humana memoria non commensuratur expedit igitur ea quae in humanis fiunt negotiis ad perpetuitatis ratitudinem deducantur verborum testimonio et litterarum et sigillorum munimento. Nos igitur Albertus et Nicolaus heredes in Cobylin fratres germani notam facimus et praesentibus recognoscimus omnibus et singulis notitiam praesentium habituris, quia ut agit Apostolus omnes stabimus ante Tribunal Christi accepturi prout in vita egemus sive bonum, sive malum, necesse est diem messis extremae misericordiae operibus praevenire et id seminare in terris quod revertente Domino colligere debemus in coelis, sani mente et corpore existentes non coacti, non compulsi, nec aliquo errore devio seducti, sed matura deliberatione praevia et amicorum sufficienti nostrorum usi consilio et praehabito ad remedium animarum nostrarum et parentum ac consanguineorum omniumque nostrorum tam praedecessorum quam successorum

donavimus, dedimus et resignavimus, praesentibusque donamus, damus et resignamus manu conjuncta et indivisa duos hortos penes hospitale Sancti Spiritus ex una penes viculum et viam, quae vadit et ducit ad claustrum, partibus ex altera jacentes ante Cobylino ad petita Reverendorum virorum Dominorum Michaelis Bal Patris Vicarii protunc provincialis et Patris Anastasii Guardiani loci ante Cobylino caeterorumque Patrum et fratrum Ordinis Sancti Francisci de Observantia Fratrum minorum, pro area in qua fundata est stuba et actu locata et domus ante stubam vel circumquaque locatura Dominabus viduis et virginibus devotis Deo servientibus aut sororibus Tertiae Regulae Ordinis Sancti Francisci existentibus, ita late et longe prout est in longitudine quinquaginta duorum cubitorum, incipiendo ab eodem stuba eorundem sororum versus claustrum Fratrum minorum temporibus perpetuis cum omnibus nostris successoribus legitimis, nihil in iis proprietate aut Dominii et etiam nullum censum, nec ullum laborem in eisdem praefatis hortis duobus taliter prout praemittitur per nos resignatis per se et pro nostris legitimis successoribus reservantes.

Nihilominus tamen Nos praefati Albertus et Nicolaus Cobylinski et cum Patre Guardiano loci, seu Praelatis Fratrum Minorum de Observantia pro tempore existentibus pariter cum procuratore ipsorum Fratrum susceptionem, regimen et gubernium praedictarum Dominarum Virginum et sororum pro se duntaxat reservamus.

Et ita haec sunt data in Cobylino in domo habitationis prudentis Mathiae Czech, protunc proconsulis die Dominica in die Assumptionis Beatae Virginis Mariae Anno Domini Millesimo quadragesimo Nonagesimo primo, coram his testibus infra scriptis Magnifico Domino Alberto Gorski castelano Lendensi, Capitaneo Schovensi, haerede in Miłosno, Generosis et Nobilibus Martino Kosztowski, Petro et Stanislao haeredibus in Jutrosin, Bernardino et Nicolao haeredibus in Starkowiec, Georgio Czernikowski, Georgio Przeboński caeteribusque Nobilibus et coram Venerabilibus viris Dominis Mathia plebano et Alberto Altarista in Cobylino et coram Providis viris Proconsule supra scripto et consulibus Michaele Jazgier, Michaele Mrzygłod, Andrea Czampa et Joanne Wiodziondły et coram aliis pluribus fide dignis ad hoc specialiter rogatis et vocatis.

Ne autem donationi aut resignationi aliquis valeat sinistra obviare, sed potius ut roborem habeat nostra sigilla praesentibus sunt appensa in hujus rei testimonium.

Źródło: Józef Łukaszewicz, „Krótki historyczno-statystyczny opis miast i wsi w dzisiejszym powiecie krotoszyńskim od najdawniejszych czasów aż po rok 1794", tom I, Poznań, Nakładem księgarni Jana Konstantego Żupańskiego, 1869, s. 223

Wojciech i Mikołaj Kobylińscy, bracia rodzeni, dziedzice Kobylina, darują tercjarkom franciszkańskim dwa ogrody położone między szpitalem Św. Ducha a wsią i drogą prowadzącą do klasztoru, spełniając tym samym prośbę wikariusza prowincjalnego bernardynów (Ordinis Sancti Francisci de Observantia) oraz miejscowego gwardiana. Na tym terenie, o długości 52 łokci, znajduje się izba (stuba, zapewne chata składająca się tylko z jednej izby), zostanie też tam zbudowany dom. Tercjarki nie są zobowiązane do żadnego czynszu czy innych powinności wobec darczyńców.

Przypuszczalne literówki: ut agit Apostolus, Observatia (popr. na Observantia), Capitano (popr. na Capitaneo).