1727 Adcitatio Karaska y Witkoskiego

Adcitatio Karaska y Witkoskiego.

Actum Grodzisci feria quarta ante festum Nativitatis Beatissimae Marie Virginis [3 IX] proxima 1727.¹

Burmistrz z Radą Miasta Grodzisko.

Wam Tomaszowi Karaskowi y Pawłowi Witkoskiemu kołodzieiom, mieszczanom grodziskim, szwagrom w iednym domu mieszkaiącym, wedle waszych dobr ruchomych y nieruchomych, pospolitych y prywatnych generalnie wszystkich y summ iakichkolwiek pienięznych, ktore macie albo mieć będziecie, powagą naszą y mocą tą, która nam od zwierzchnosci dana iest, serio przykazuiemy, abyscie przed nami albo raczey przed sądem naszym na dzien trzeci wrzesnia teraznieyszego xięzyca, to iest na przyszłą srodę, bez zadney [s. 123] wymowki personaliter peremptorieque² stanęli y widziec nam się dali, na instancyą³ sławnego pana Jana Gillerskiego pisarza mieyskiego grodziskiego, aktora, ktory was po otrzemaney kontumacyi y bannicyi nie tylko trzeci raz pozywa, ale iusz piąty raz hac citatione literali et quidem ultima⁴.

A to względem dłużkow u was mianych, kartami własnemi waszemi zapisanych, y dekretami spectabilis officii consularis Grodziscensis⁵ przez was samych submitowanych⁶, a przecięsz dotąd nieoddanych. Bądzciesz tedy pewni, ze was co cięszszego z prawa podka, poniewasz iusz piąty raz przypozwani iestescie, litis expensas et paenas succubitas soluturi⁷, sitis ergo comparituri sub maioribus super vos decernendis paenis⁸. Bo iezeli na ten termin nie staniecie, wolno was z kazdego mieysca, iako nie mieszczanow, na ratusz będzie poprosić.

Datum Grodzisci, die prima Septembris anno Domini 1727, nostro sub sigillo.⁹

Źródło: Grodzisk Wlkp., radziecka 1692-1695, sygn. 1511, czystopis, s. 122-123

Przypozew (łac. adcitatio) czyli ponowienie pozwu. Zapis pozwu to rzadkość w księgach miejskich. W tej księdze radzieckiej znalazł się zapewne z dwóch powodów: uporczywego niestawiennictwa (kontumacji) pozwanych oraz dlatego, że stroną powodową (aktorem) jest osoba z mandatu miasta prowadząca zapiski w księdze.

¹ Zdziałano w Grodzisku, w środę przed świętem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny [3 IX] 1727.

² osobiście i nieodwołalnie.

³ na żądanie (łac. ad instantiam).

⁴ tym pisemnym pozwem i to ostatnim.

⁵ zacnie sławetnego urzędu radzieckiego w Grodzisku.

⁶ submittować (z łac.) - podporządkować się, poddać.

⁷ zobowiązani do poniesienia kosztów procesowych i zapłaty należnych grzywien.

⁸ stawcie się tedy, bo inaczej grożą wam cięższe kary.

⁹ Wystawiono w Grodzisku, 1 września roku Pańskiego 1727, pod naszą pieczęcią.

1692 Decretum intromissionis in bona Tarczeskiego

Decretum intromissionis in bona Tarczeskiego.	Dekret intromisji w dobra Tarczeskiego.
Actum Grodzisci feria sexta ante dominicam Laetare proxima [14 III], anno Domini 1692.	Zdziałano w Grodzisku, w piątek przed niedzielą Laetare [14 III] roku Pańskiego 1692.
Quandoquidem famatus Albertus Tarczeski lanio et civis Grodziscensis pro termino diei hodiernae denunciativae, licet coram uxore citatus, non comparuit et non satisfacit decretis judicialibus ad solis occasum contra se productis ex actoratu admodum reverendi Alberti Pilecki actoris comparentis cum personali assistentia spectabilis Francisci Cichoszeski consulis et senioris Confraternitatis Sacratissimi Rosarii, ratione census retenti florenorum septuaginta quinque vigore complanationis judicialis,	Jako że sławetny Wojciech Tarczeski, rzeźnik i mieszczanin grodziski, na rozprawę na dzień dzisiejszy wyznaczoną, mimo że w obecności żony pozwany, nie stawił się i do zachodu słońca nie zadośćuczynił doręczonym mu dekretom sądowym z powództwa przewielebnego Wojciecha Pileckiego powoda, który stawił się w osobistej asyście zacnie sławetnego Franciszka Cichoszeskiego rajcy i starszego Bractwa Różańca Świętego, w sprawie zaległego czynszu 75 złotych na mocy ugody sądowej,
siquidem reverendus praefatus Albertus Pilecki altarista et promotor Sacratissimi Rosarii seorsive ab his septuaginta quinque donavit sexaginta sex habendo respectum super egestatem ipsius a summa capitali florenorum quingentorum Polonicalium in braxatorio pomarioque eidem adiacente dicti Tarczeskiego inscripta,	chociaż wielebny rzeczony Wojciech Pilecki altarysta i promotor Różańca Świętego sam z tych 75 [złotych] darował 66, mając wzgląd na jego ubóstwo, od sumy głównej złotych polskich 500 na mielcuchu i sadzie doń przyległym wspomnianego Tarczeskiego zapisanej,
ideo memorato actori et specialiter senioribus Confraternitatis Sacratissimi Rosarii in dicto debito in bona eiusdem citati praefata intromissionem officiosam adminiculo spectabilis officii advocatialis et scabinorum, dum eo nomine per partem actoream requisiti fuerint in contumaciam citati, concedendam esse duxit.	zatem rzeczonemu powodowi i szczególnie starszym Bractwa Różańca Świętego z racji tego długu we wspomniane dobra tegoż pozwanego intromisji urzędowej przy wsparciu zacnie sławetnego urzędu wójtowskiego i ławników – jako że z powodu kontumacji (niestawiennictwa) pozwanego żądanie takie wniosła strona powodowa – [sąd radziecki] nakazał udzielić.

Źródło: Grodzisk Wlkp., radziecka 1692-1695, sygn. 1511, s. 16

Konfraternia Różańca Świętego w Grodzisku Wielkopolskim uzyskuje prawo do urzędowego wprowadzenia w posiadanie dóbr, na których zabezpieczony był czynsz Tarczewskiego. Z protokołu akt wójtowskich (sygn. 1509) dowiadujemy się, że 2 tygodnie później Tarczewski sprzedał ów mielcuch z sadem Pawłowi Rybczyńskiemu burmistrzowi grodziskiemu za sumę 750 złotych (s. 21).

1712 Inter Socha et Grodzki decretum

Actum Grodzisci feria 6ta post festum {Inventionis} <Exaltationis> S. Crucis proxima [16 IX], anno Domini 1712¹.

Inter Socha et Grodzki decretum.²

Poniewasz pan Piotr Socha powazył się in via publica³ na ulicy, kędy omnis securitas vigere⁴ powinna⁵, wazył się pana Grodzkiego bez dania przyczyny laską alias trzciną bic, ktoremu ucho przetrącił z obuch dwuch stron, twarz mu posinił, a do tego, ze na ucho nie słyszy, iako fusius obloquitur⁶ obductio y swiadectwa, przez co pacem et securitatem publicam violavit⁷, takze ex ea ratione⁸, ze będąc ławnikiem, ktory wszelki przykład z siebie drugim omnis honestatis⁹ dac powinien, on ieszcze wykroczył.

Przeto sąd ninieyszy radziecki grodziski, zabiegaiąc takiey lekkomyslnosci, a stossuiąc się do dekretu wyraznego S.p. Wielm. J. P. Leopolda z Bnina Opalinskiego kasztelana nakielskiego a dziedzica miasta Grodziska, feria quinta in vigilia festi s. Andreae Apostoli proxima anni [!] 1663¹⁰ ferowanego sic sonantis¹¹: „Si et in quantum aliquis contra proconsulem et consules et seniores nunc et pro tempore existentes inique consurrexerit etc., is omnis sessione quindenaria praetoriana et repositione centum marcarum paenae curialis irremisibiliter luenda ex convictione mulctabitur”¹², takze do prawa z porządku mieyskiego wyraznego jure municipae [?] 38 articulo¹³ „Jezeliby ieden drugiego kijem ubił, tak zeby razy y mieysca zbite zasiniały albo spuchły, tedy chocby skargą występną obzałowano y chocby obwiniony był przekonan, niema byc na ciele karan, ale tylko sędziemu winę y stronie emendę¹⁴ przepadnie”,

nakazuie aby pan Piotr Socha (lubo by powinien bydz cięzy y surowiey karan, ale uwazaiąc teraz czasy cięszkie), oddał winy mieyskiey grzywien 30, ktore powinny posć na poprawę szkoły grodziskiey, a zaod y cyrulikowi, tum pro damnis litisque expensis¹⁵ panu Grodzkiemu 20 grzywien y tu w domu u pana burmistrza został się na posłuszenstwie, poki winny y emendy tey nie odda, y tegosz pana Matheusza Grodzkiego y małzonkę iego powinien dwiema¹⁶ sąmsiadami przeprosić y obadway powinni się przeprosic tu u sądu, a pan Grodzki powinien złotych 4 y groszy 3 oddać młynowego panu Sosze.

Źródło: Grodzisk Wlkp., radziecka, 1712-1713, protokół, sygn. 1516, s. 148

Wspomniane oględziny i zeznania w sprawie pobicia - na s. 49-50 tejże księgi.

¹ Zdziałano w Grodzisku, w piątek po święcie Podwyższenia Krzyża Świętego, roku Pańskiego 1712.
² Dekret [w sprawie] między Sochą i Grodzkim.
³ na drodze publicznej.
⁴ wszelkie bezpieczeństwo panować.
⁵ securitas (bezpieczeństwo) jest rzeczownikiem rodzaju żeńskiego, podobnie jak inne zakończone na -tio (lectio, actio, obductio, satisfactio etc.)
⁶ szerzej stwierdzają.
⁷ pogwałcił pokój i bezpieczeństwo publiczne.
⁸ z tego powodu.
⁹ cnót wszelakich.
¹⁰ w czwartek w wigilię święta św. Andrzeja Apostoła roku 1663.
¹¹ tak brzmiącego.
¹² „Jeśli i o ile kto przeciw burmistrzowi, rajcom i starszym teraz i w przyszłości te stanowiska pełniącym niegodziwie powstanie itd., ten siedzeniem przez dwa tygodnie w ratuszu i złożeniem stu grzywien kary dworskiej nieodwołalnie z przezysku płatnej ukarany będzie.”
¹³ artykułu 38 prawa miejskiego.
¹⁴ odszkodowanie.
¹⁵ a za szkody i poniesione koszty procesowe.
¹⁶ liczba podwójna, por. Mądrej głowie dość dwie słowie.

1734 Literae legitimi ortus Kozianki ad praesens Kunowey civissae Raconievicensis

Literae legitimi ortus Kozianki ad praesens Kunowey civissae Raconievicensis.	Świadectwo prawego urodzenia Kozianki, a teraz Kunowej, mieszczki rakoniewickiej.
Proconsul et consules civitatis Grodzisko.	Burmistrz i rajcy miasta Grodzisko.
Omnibus et singulis quorum interest praemissa nostra officiorum diligenti commendatione; pro unius cujusque status, dignitatis, conditionis exigentia: notum testatumque facimus, comparuisse coram nobis ac plenaria residentia nostra consulari: famatos dominos Joannem Hanus contubernii fabrorum seniorem, et Thomam Lisikiewicz contubernii doleatorum seniorem, cives Grodziscenses, tanquam testes ex instantia, officiosaque requisitione famatae Dorotheae Kozianka Grodzisci natae: facta et interposita; inductos, et de forma juris interrogatos:	Wszystkim i każdemu, komu na tym zależy, bez względu na jego stan, godność czy zajęcie, odebrawszy pierwej od naszych urzędów staranną rekomendację, znanym i poświadczonym czynimy, iż przed nami i przed pełnym składem naszej rady stanęli panowie Jan Hanus starszy cechu kowali i Tomasz Lisikiewicz starszy cechu bednarzy, mieszczanie grodziscy jako świadkowie, na prośbę oraz złożone i wniesione urzędowe żądanie sławetnej Doroty Kozianki urodzonej w Grodzisku wezwani i według prawa przepytani.
praestito prius: elevatis sursum duobus (ut juris ac moris est) dextrarum manuum digittis; corporali juramento: palam publice, verbisque expressis recognovisse et judicialiter deposuisse, constare sibi certo et evidenter supra scriptam famatam Dorotheam Kozianka in civitate Grodzisko natam; ad praesens vero famati Gottlib Kun lanionis civis Rakonievicensis consortem, praesentes literas postulantem: ex probis vitaeque honestis parentibus. Patre quidem olim famato Alberto Koza, matre vero Eva Klauzowna conjugibus, legitimis: Cujus Kozianka avi fuere olim Joannes Koza et Ursula Klimowna in Przyborowo in Sylesia nata ex matre vero olim famatus David Klauza et Marianna Kenigowa civibus Grodziscenses nepotem ac filiam natam: et ab eisdem parentibus suis, honeste educatam, bonisque moribus imbutam, ullaque suspitionis nota carentem.	Po złożeniu przysięgi z uniesieniem – jak każe prawo i zwyczaj – dwóch palców prawej ręki, jawnie, publicznie i wyraźnie zeznali i w obecności sądu oświadczyli, że pewnym i oczywistym jest, iż wyżej wspomniana sławetna Dorota Kozianka, urodzona w mieście Grodzisku, obecnie zaś żona sławetnego Gottlieba Kuna rzeźnika, mieszczanina rakoniewickiego, domagająca się wydania niniejszego pisma, pochodzi z rodziców prawych, ludzi dobrych obyczajów, to jest z ojca niegdy sławetnego Wojciecha Kozy, matki zaś Ewy Klauzówny, prawnych małżonków. Dziadkami Kozianki byli [ze strony ojca]: niegdy Jan Koza i Urszula Klimówna urodzona w Przyborowie na Śląsku; ze strony matki: niegdy sławetny Dawid Klauza i Marianna Kenigowa mieszczanie grodziscy. Rodzice ci wychowali ją należycie i wpoili jej dobre obyczaje tak, że nie budzi ona zgoła żadnych podejrzeń.
Quod cum ita se habere ex testimonio praefatorum testium fide dignorum virorum intellexerimus. Ideo suprascriptam famatam Dorotheam de Kozow Kunowa civissam ad praesens Rakonievicensem exhibitricem praesentium, omnibus et singulis commendandam esse duximus, uti commendamus per praesentes, quatenus honesti ortus ipsius ac probae educationis, aequam rationem habeant, nec non ope, favore et consilio suo promovere dignentur. Quod officii genus, nos vicissim pari studiorum genere referre adnitemur.	O tym fakcie przekonaliśmy się ze świadectwa wspomnianych świadków, wiarygodnych mężów. Dlatego też rzeczoną sławetną Dorotę z Kozów Kunową, obecnie mieszczankę rakoniewicką, okazicielkę niniejszego dokumentu, uważamy za godną polecenia wszystkim i każdemu, jak też niniejszym polecamy, aby [wszyscy] znaleźli [tu] słuszny dowód jej prawego pochodzenia i dobrego wychowania oraz by uznali ją za godną poparcia (?) pomocą, życzliwością i radą, za którą to przysługę postaramy się w podobnym stopniu odwdzięczyć życzliwością.
In quorum majorem fidem, ac evidentius testimonium, praesentes manibus nostris subscriptas sigillo civitatis communiri mandavimus. Actum et datum in praetorio Grodziscensi die 13 mensis Aprilis anno Domini 1734.	Dla większej wiarygodności i potwierdzenia świadectwa, niniejsze [pismo] podpisane naszymi rękoma rozkazaliśmy opatrzyć pieczęcią miasta. Działo się w ratuszu grodziskim, 13 kwietnia roku Pańskiego 1734.

Źródło: Grodzisk Wlkp., radziecka 1722 i 1727-1735, sygn. 1511, s. 366

comparuisse... famatos dominos – konstrukcja gramatyczna accusativus cum infinitivo

nepotem ac filiam natam – z powodu zawiłości składni, opuściłem dosłowne tłumaczenie tych słów

1772 Renovatio electionis

Actum Grodzisci feria sexta infra octavas Sanctissimi Corporis Christi Domini die scilicet 19na mensis Junii anno Domini 1772do.

Renovatio electionis.

Praesidente spectabili Josepho Zabicki

Consulibus spectabilibus Stanislao Bochynski, Laurentio Dygas, Paulo Maciejeski, Martino Brylski, Petro Stęszeski.

Advocato spectabili Andrea Chrząnski

Scabinis spectabilibus Josepho Żabicki sen(iore), Martino Barent, Adalberto Bochynski, Jacobo Szlawczynski, Adalberto Beyma, meque Nicolao Rybicki utriusque officii notario jurato.

Qui suprascripti spectabiles proconsul cum consulibus, advocatus cum scabinis suis juramenta sua in praesentia generosi Joannis Montwitz [?] Błazewicz commissarii bonorum Grodziska expleverunt.

Seniores Contuberniorum.

Braseatorum, spectabiles Valentinus Randecki et Joannes Bochynski

Lanionum, famati Vilhelmus Jounga et Valentinus Sobieroski

Sartorum, spectabiles Martinus Brylski et Antonius Gallewicz

Pellionum, Aegidius Maciejeski et Jacobus Kuraskiewicz

Sutorum, Josephus Kosikiewicz et Josephus Ekkiert

Ferrifabrorum, Joannes Margraff et Joannes Hanus

Doleatorum, Thomas Krolikiewicz et Joannes Szeync

Linitextorum, Antonius Rychterowicz et Paulus Molewicz

Figulorum, Mathias Łakomski et Valentinus Czaplicki

Rotificum, Simon Karaskiewicz et Josephus Szultz

Pistorum, Joannes Rymer et Joannes Grussman

Molitorum, Andreas Schenfelt et Joannes Frantcke

Instigatores: famati Thomas Laskoski et Jacobus Bochynski

Źródło: Grodzisk Wlkp., radziecka 1771-1780, sygn. 1525, f. 45

Nowy skład rady, ławy. Starsi cechowi.

1722 Juramentum Seniorum Contuberniorum

Hi vero pro munere Officii sui Seniores Contuberniorum elegerunt.

Braxatorum. Martinum Szwartz et Michaelem Żabicki

Lanionum. Andream Dygas et Josephum Żabicki

Sartorum. Joannem Sypinski et Franciscum Molicz

Pellionum. Thomam Junga et Martinum Niedzwiedzinski

Sutorum. Stanislaum Krobski et Joannem Kyn

Fabrorum. Joannem Hanus et Joannem Kyn

Doleatorum. Andream Tobiaszewicz et Antonium Tauc

Figulorum. Stanislaum Stolecki et Valentinum Dąbrowicz

Rotificum. Jacobum Piekarzewicz et Gregorium Karasek

Textorum. Stanislaum Nieboraczy et Christianum Rychter

Qui omnes in praesentia Generosi Domini Florecki Economi Illustris ac Magnifici Domini Caroli de Bnin Opalinski Capitanei Sremensis Haeredis et Benefactoris Nostri et in praesentia Domini Joannis Szuflic Notarii aulici forma solita uti moris et iuris est elevatis duobus digitis Juraverunt Feria tertia ante Festum S. Agnetis V. et M. Anno ut super [sc. 1722]

"Ja N. przysięgam Panu Bogu Wszechmogącemu w Troycy Swiętey Jedynemu. Iż chcę bydz wierny y posłuszny naprzod Jasnie Wielmoznemu Jmc. Panu Karolowi z Bnina Opalinskiemu Dziedzicowi Miasta tego y Dobrodzieiowi tudziesz Całey Radzie Miasta tego, teraz y na potym będącey, wednie y w Nocy, Taiemnic pospolitych ktore są Miastu pożyteczne, nikomu nie Ziawiaiac a Ktoby się Sprzeciwił Panom Raycom y pospolitemu Dobremu y Sprawiedliwosci, takiemu niechcę pomagac ale go ponizyc y potępic y tego nietaic y to wszystko czynic y pełnic, co nalezy ku pozytkowi y roznozeniu Miasta a iezeliby kto co niesprawiedliwego o Radzie mowił temu według moznosci moiey Chcę się Sprzeciwic a kiedy Się nie będę mogł sprzeciwic tedy Oswiadczywszy to obiecuię im opowiedziec tak mi Panie Boze dopomoz y Wszyscy Swięci."

Źródło: Grodzisk Wlkp., radziecka 1722-1727, protokół, sygn. 1518, f. 9

Zaprzysiężenie starszych cechowych.

1778 Honestus Franciscus Dytrych Franciscum Lange Ministrum Justitiae Grodziscensem de omnibus praetensionibus Quietat

* * *

[Actum Grodzisci Feria Secunda in Crastino Festi Transfigurationis Christi Domini Die scilicet 7ma Mensis Augusti Anno Domini 1775]

Hnstus Franciscus Otto Minister Justitiae Honesto Francisco Lange itidem Ministro Justitiae Domum suam a Rybackich, et Fundum a Civitate coempto Resignat

Przed Sądem Zacnie Sławetnego Andrzeja Chrząnskiego Woyta Grodziskiego y Ławicą Jego Przysięzną z potrzeby zagajonym tudziesz Xięgami ninieyszemi Woytowskiemi Grodziskiemi osobiscie stanąwszy Uczciwi Franciszek Otto Mistrz y Eleonora z Akiermanow Małzonkowie zdrowi na ciele y umysle będąc jawnie jasnie y dobrowolnie zeznali iakoz Aktem ninieyszym zeznaią.

Iz Oni maiąc Dobra swoie tu w Grodzisku przez siebie ukupione iako to nayprzod Grunt ab antiquo do Miasta nalezący od tegoz Miasta Grodziska za własnosc y Dziedzicznym prawem nabyty y drugi Grunt z Domostwem od Sławetnych Rybackich z ogrodkiem małym po Sąsiedztwie pierwszego Gruntu ziedney y Gruntu Sławetnego Zygmunta Szymanskiego obydwa przed Xięgami ninieyszemi Feria 5ta ante Festum Sae Margarethae Virginis et Martyris proximo Die scilicet 11ma Mensis Julii Anno Domini 1771mo sobie rezygnowane w Ulicy Kaciey lezące teraz w iedno złączone, Te tedy Dobra iako wsobie są wymierzone y wyograniczone ze wszystkim Prawem Panstwem własnoscią y tytułem Dziedzicznym nic tam juz sobie ani Sukcessorom swoim nie zostawuiąc ani rezerwuiąc ale toz całe y zupełne Prawo na nizey pomienionych Kupicielow Małzonkow zlewaiąc y transfunduiąc daią daruią ustępuią zaprzedaią y rezygnuią Uczciwym Franciszkowi Lange Mistrzowi y Joannie Maryannie z Dytrychow Małzonkom y Ich Sukcessorom na wiecznosc Ato za Summę Złotych Polskim Tysiąc Osmset Kazdy Złoty po groszy Trzydziesci licząc y komputuiąc rzetelnie odliczonych y do Rąk swoich odebranych z ktorych iak naysolenniey y iak naydostateczniey pomienieni Rekognoscenci pomnienionych Kupicielow Małzonkow y Ich Sukcessorow zakwitowali iakoz Aktem ninieyszym kwituią wiecznemi czasy, Zeznawaiąc ze juz nic a nic od tychze Kupicielow dopominac się będą co by im ztego Domu y Gruntu im zaprzedanych zostawac na potym albo nalezec miało, Daiąc y pozwalaiąc tymze Kupicielom Małzonkom do tych Gruntow y Domu wolney Intromissyi y Posessyi tak dalece zeim juz wolno będzie z temi Dobrami iako swemi własnemi sobie poczynac dac darowac zaprzedac /: nie komu iednak inszemu tylko Mistrzowi :/ y na iak naylepszy swoy y Sukcessorow swoich obrocic pozytek.

Ktora to Rezygnacya y w niey opisane kondycye przez Urząd Woytowski Grodziski approbowana iest habere habere vim et robur perpetuae firmitatis. Na którą to Rezygnacyą etc. Rekognoscenci podpisuią się.

(-) Johan Franß Otto und Mein Ner (?) Fraun Elleonora Ihren Nahmen

[Procentu na JWDwor oddał Franz Otto #10]

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowska 1770-1778, protokół, sygn. 1524, f. 310

* * *

Actum Grodzisci Feria Quarta post Festum Sanctae Hedvigis Viduae Electae Die scilicet 18va Mensis Octobris Anno Domini 1775to

Hnstus Franciscus Lange Minister Justitiae Hnsto Francisco Otto itidem Ministro Justitiae Summam Centum Decem Rejstalarorum ex Provisione Quinque a Cento in Bonis suis inscribit eandem Summam pro imminentibus Festis Nativitate Christi Domini Soluturum se offert.

Do Urzędu y Xiąg ninieyszych Woytowskich Grodziskich osobiscie przyszedłszy Uczciwy Franciszek Lange Mistrz Grodziski zdrowy na Ciele y umysle będąc jawnie jasnie y dobrowolnie zeznał jakoz aktem ninieyszym zeznaie.

Iz on wziąwszy pozyczanym sposobem od Uczciwego Franciszka Otto przed tym Mistrza Grodziskiego a teraz w Miescie Szprutau w Brandeburgii zostaiącego Summę 110 Talarow Kazdy Talar po Złotych Polskich 6 rachuiąc, z Prowizyi po pięc od Sta na Rok, ktorą na przyszłe Swięta Bozego Narodzenia w Roku teraznieyszym wraz y z prowizyą bez wszelkiey kontradykcyi y zwłoki nie tylko oddac assekuruie się, ale dla gruntownieyszego ubespieczenia y obwarowania tęz Summę na Dobrach swoich w Grodzisku mianych y od tegoz Franciszka Otto nie dawno okupionych waruie y zapisuie hac sua personali Recognitione ad praemissa mediante.

Quam quidem Inscriptionem Honestus Franciscus Otto personaliter comparens majoris roboris ac Securitatis gratia petiit ad Acta praesentia suscipi. Quod et obtinuit Ubi in continenti suprascriptus Recognoscens super hanc Inscriptionem se subscripsit idque idiomate Germanice.

(-) Franciscus Lange Scharf- und Nachrichter

[Cassata haec Transactio Transactione die 19na 9bris 1776to]

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowska 1770-1778, protokół, sygn. 1524, f. 321

* * *

Actum Grodzisci Feria Quinta post Dominicam Cantate proxima die scilicet 9na Mensis Maji Anno Domini 1776to

Hnstus Langa Minister Justitiae Grodziscensis Summam 100. Thalerorum Hnsto Dytrych in Bonis suis inscribit

Ad Officium et Acta praesentia Advocatialia et Scabinalia Civitatis Grodzisk personaliter veniens Honestus Franciscus Langa Minister Justitiae Civitatis Grodziscensis sanus mente corporeque existens recognovit.

Quia ipse de Manibus Honesti Francisci Dytrych Ministri Justitiae de Civitate Goray in Silesia sita Vitrici sui Summam 100 Talerorum Pruthenicorum, quemlibet Talerum Sex Florenis Polonicalibus computando et aestimando, in rem et necessitatem suam in Anno immediate praeterito 1775to sibi concreditam tulit levavit numeravit et in effectu ad se recepit, Eandemque Summam 100 Talerorum Pruthenicorum ad se receptam securitatis Causa in Bonis suis hic Grodzisci existentibus et per se a Honesto Francisco Otto Antecedaneo Ministro Justitiae Grodziscensi coemptis ex Provisione Annua Quinque Talerorum a Cento inscribit demonstrat et assecurat, Solutionem Provisionis usque ad Levationem totalis Summae quolibet Anno declarando.

Quam quidem Inscriptionem Honestus Franciscus Dytrych personaliter comparens petiit ad Acta praesentia suscipi et ingrossari, quod prout Juris et Styli est obtinuit. Ubi in continenti suprascriptus Recognoscens super eandem Inscriptionem Summae 100 Talerorum in Bonis suis se subscripsit de tenore tali.

(-) Franciscus Lange, Scharf- und Nachrichter

[Cassata haec Transactio Transactione die 19. Mensis 9bris 1776to]

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowska 1770-1778, protokół, sygn. 1524, f. 362

* * *

[Actum Grodzisci Feria Tertia ante Festum Sanctae Catharinae Virginis et Martyris die scilicet 19na Mensis Novembris Anno Domini 1776to]

Ad Officium et Acta praesentia Advocatialia Civitatis Grodzisk personaliter veniens Honestus Franciscus Lange Minister Justitiae Grodziscensis sanus mente corporeque existens palam sponte libere verbisque expressis ac benevole suo ac Honestae Joannae Mariae de Dytrychy Consortis suae, pro cujus ratihabitione cavet nomine recognovit.

Quia Ipse licetsi Summam 100 Talerorum Pruthenicorum Honesto Francisco Dytrych Ministro Justitiae de Civitate Goray vitrico suo obligaverat eandemque in Bonis suis coram Actis praesentibus Feria 5ta post Dominicam Cantate proxima die scilicet 9na Mensis Maji Anno praesente inscripserat, quoniam autem is idem Honestus Franciscus Dytrych restantem Summam Honesto Francisco Otto itidem coram Actis praesentibus Feria 4ta post Festum Sanctae Hedvigis Viduae Electae proxima die scilicet 18va Mensis 8bris Anno immediate praeterito 1775to per se Recognoscentem inscriptam /: prout binae Quietationes Ejusdem Francisci Otto testantur :/ exolvit, proinde cassatis his binis obligationibus et Inscriptionibus Summam 182 Talerorum Pruthenicorum, quemlibet Talerum 6 florenis Polonicalibus numerando, Honesto Francisco Dytrych Vitrico suo juxta Calculationem inter se factam provenire declarat, Eandemque Summam majoris roboris ac securitatis gratia in Bonis suis hic Grodzisci habentibus locat demonstrat assecurat obligat et inscribit, Solutionem Provisionis per quinque a Cento quolibet Anno usque ad levationem totalis Summae promittendo et assecurando hac sua personali Recognitione ad praemissa mediante.

Quam quidem Inscriptionem Summae 182. Thalerorum Honestus Franciscus Dytrych personaliter comparens petiit ad Acta praesentia suscipi et ingrossari, quod quoniam acta nemini deneganda veniunt obtinuit, obtinetque praesentibus. Ubi in Continenti suprascriptus Recognoscens super hanc Inscriptionem se subscripsit de tenore tali.

(-) Franciscus Lange, Scharfrichter

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowska 1770-1778, protokół, sygn. 1524, f. 401

* * *

Actum Grodzisci Feria Sexta in Crastino Festi Sacratissimi Corporis Christi Domini die scilicet 30. Mensis Maji Anno Domini 1777mo

Inter Honestos Dytrych et Lange Ministros Justitiae Decretum

Inter Honestum Franciscum Dytrych Ministrum Justitiae de Civitate Gurau in Silesia sita Actorem ab una, ----- et Honestum Franciscum Lange itidem Ministrem Justitiae de Civitate Grodzisk occasione Summae 182 Thalerorum Pruthenicorum quemlibet Thalerum Sex Florenis Polonicalibus numerando una cum Provisionibus Actori juxta Inscriptionem coram Actis Advocatialibus Grodziscensibus Feria Tertia ante Festum Sanctae Catharinae Virginis et Martyris proxima Die scilicet Decima Nona Mensis Novembris Anno immediate praeterito Millesimo Septingentesimo Septuagesimo Sexto per Honestum Lange recognitam provenientis Ejusdemque Summae uti in emptionem Bonorum hic Grodzisci per Eundem Honestum Lange ab Actore concreditae et vigore praefatae Inscriptionis in iisdem Bonis locatae, solutionis damnorum ac Litis expensarum tum Itinerum multoties respectu recuperandae ejusdem Summae ad Civitatem Grodzisk erogatae refusionis Citatum ab altera, ----- Partibus per se personaliter comparentibus.

In termino hodierno Honestus Franciscus Dytrych Actor posita Inscriptione praenominatae Summae 182 Pruthenicorum sibi Actori per Citatum in Bonis suis ex provisione Annua recognitae et in pretium Bonorum assumptae Eundem Citatum non tantum ad solutionem ejusdem Summae una cum Provisionibus sed etiam ad restitutionem damnorum Litisque expensarum stringi expetiit.

Citatus vero licet si Summa praefatam 182 Talerorum vere per se ab Actore in emptionem Bonorum suorum acceperit eandemque in Bonis suis inscripserit, sed quoniam modernis temporibus tanta calamitas ex ratione magnarum Expensarum in funera tam Infantis quam et Consortis suae erogatarum Eum tetigit ex qua Calamitate ad solutionem ex nunc praerecensitae Summae in Statu non est, proinde ut ipsi per Officium praesens Termini ad solutionem Actori Ejusdem Summae praefigentur postulavit.

Officium praesens Proconsulare et Advocatiale Civitatis Grodzisk visa et lecta Inscriptione super Summam 182 Thalerorum Pruthenicorum Actori per Citatum coram Actis Advocatialibus facta et pro reali agnita, Eundem Citatum ad solutionem hujusce Summae una cum Provisionibus pertinere declarat, attentoque moderno Citati Statu quod in funera Infantis et Consortis suae non modicas habuit expensas, petitionisque ejus annuendo Summam praefatam in tres Rhatas sive terminos ad exolutionem Citato exdivisit demandando quatenus quolibet medio Anno Citatus Actori ab Actu publicati Decreti hodierni ex Summa Capitali Summam 60 Talerorum Pruthenicorum et grossorum Argentorum 16 una cum Provisionibus exolvat, damnaque ac Litis expensas recompenset idque sub poena Judicio arbitraria in casu contraventionis quolibet in Termino non praestandae solutionis Decrevit et sententiavit Decreti Praesentis vigore.

Źródło: Grodzisk Wlkp., radziecka 1771-1780, sygn. 1525, f. 228

* * *

Actum Grodzisci Sabbatho ante Dominicam Rogationum proxima Die scilicet 23tia Mensis Maji Anno Domini 1778vo

Honestus Franciscus Lange Honesto Francisco Otto Ministro Justitiae Domum resignat

Przed Sądem z potrzeby zagajonym Zacnie Sławetnego Woyciecha Beymy Woyta Grodziskiego y Ławice Jego przysięzney tudziesz Xięgami ninieyszemi Woytowskiemi Grodziskiemi osobiscie stanąwszy Uczciwy Franciszek Lange Mistrz Grodziski zdrowy na Ciele y umysle będąc jawnie jasnie y dobrowolnie zeznał iakoz Aktem ninieyszym zeznaie.

Iz On Domostwo swoie w Kaciey Ulicy między Gruntem Konotowicza z iedney y Ogrodem czyli Sadem Szymanskiego z drugiey strony stoiące ze wszystkim Prawem Panstwem własnoscią y tytułem dziedzicznym tak długo y szeroko iako w Swoich Granicach wymierzony y ograniczony został y iako go przeszli Antecessorowie trzymali y uzywali nic sam juz sobie ani Sukcessorom swoim nie zostawuiąc ani rezerwuiąc ale toz całe y zupełne Prawo na nizey pomienionych Kupicielow zlewaiąc y transfunduiąc daie daruie ustępuie zaprzedaie y rezygnuie Uczciwemu Franciszkowi Otto Mistrzowi y Eleonorze Zonie y Sukcessorom Jego na wiecznosc Ato za Summę Tysiąc Osmset Złotych Polskich Currentis in Regno monetae Kazdy Złoty po groszy Trzydziesci Polskich licząc y komputuiąc rzetelnie na Stole Woytowskim odliczoną y odrachowaną z ktorey to odebrania Summy tenze Uczciwy Franciszek Lange tegoz Franciszka Otto y Jego Sukcessorow iak naysolenniey y iak naydostateczniey zakwitował iakoz Aktem ninieyszym kwituie wiecznemi czasy, Daiąc y pozwalaiąc ex nunc do tegoz Domostwa wolney Jemu Intromissyi y possessyi tak dalece ze Mu iuz wolno będzie z tym Domostwem iako swoim własnym sobie poczynac dac darowac zaprzedac zafrymarczyc y na iak naylepszy swoy y sukcessorow swoich obrocic pozytek. Ewikcyą od wszelkich Impedymentow lub długow ktoreby się do tego Domostwa sciągac miały na Summach swoich pinięznych mianych lub gdzieszkolwiek miec mogących waruie y zapisuie deklaruiąc ninieyszego kupiciela swym kosztem zawsze od tych długow bronic y zastępowac, ato pod Zakładem podobneyze Summy w niedotrzymaniu kupna tey Rezygnacyi przepadac maiącey.

Qui omnes Actus Emptionis Venditionis Resignationis Quietationis Intromissionis Possessionis Evictionis Vadiique Interpositionis Sententia et Authoritate Spectabilis Domini Advocati ac Scabinorum Ejus approbati et confirmati sunt habere vim et robur perpetuae firmitatis. Ubi in continenti suprascriptus Recognoscens super eandem Resignationem se subscripsit de tenore tali.

(-) Franz Lange mpp.

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowska 1770-1778, protokół, sygn. 1524, f. 528

* * *

Actum Grodzisci Feria Sexta infra Octavas Sacratissimi [Corporis] Christi Domini Die scilicet 19na Mensis Junii Anno Domini 1778vo

Hnstus Franciscus Dytrych Franciscum Lange Ministrum Justitiae Grodziscensem de omnibus praetensionibus Quietat.

[okienko na 3/4 strony]

(-) Frantz Dittrüch

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowska 1770-1778, protokół, sygn. 1524, f. 532

* * *

Podsumowanie

7 VIII 1775

Otto sprzedaje Langemu swoje grunty i dom za 1800 złp. Obaj panowie są katami (łac. Minister Justitiae, niem. Scharfrichter, w księgach grodziskich określany jako Mistrz). Zwróćmy uwagę na ograniczone możliwości dalszego obrotu tą własnością (nb. z formuły końcowej wykreślono słowo "zafrymarczyć"). Wspomniany w umowie zapis zakupu tego domu przez Otto w 1771 roku od Jana Rybackiego, garncarza, za sumę 300 złp. znajdziemy w tej samej księdze wójtowskiej (sygn. 1524) na stronie 44.

18 X 1775

Lange bierze od Otto - obecnie kata w Szprotawie (Szprutau w Brandeburgii) - pożyczkę w wysokości 110 talarów (równowartość 660 ówczesnych złotych polskich) na 5% w stosunku rocznym.

9 V 1776

Lange jeszcze w ubiegłym roku pożyczył od ojczyma swojego Dytrycha, kata w Górze Śląskiej (Goray in Silesia) 100 talarów. Teraz zabezpiecza je na swoich dobrach oraz zobowiązuje się płacić oprocentowanie 5% w stosunku rocznym aż do spłaty należności. Ten i pozostałe zapisy, w których stroną jest Dytrych, sporządzono w drodze wyjątku po łacinie.

19 XI 1776

Ponieważ Dytrych spłacił Otto resztę pożyczki zaciągniętej u Otto przez Langego, przejmując w ten sposób dług Langego w wysokości 182 talarów, Lange zabezpiecza tę należność na dobrach swoich, będzie też płacił odsetki w wysokości 5% w stosunku rocznym. Oba poprzednie zapisy (z 18 X 1775 i 9 V 1776) zostają tym samym unieważnione i otrzymują w księgach wójtowskich adnotację: Cassata haec Transactio Transactione die 19. Mensis 9bris 1776to.

30 V 1777

Dytrych pozwał Langego przed sąd burmistrzowski, żądając spłaty 182 talarów z odsetkami oraz poniesienia przezeń kosztów procesowych, jak również kosztów licznych (multoties) podróży do Grodziska. Na rozprawie sądowej (in termino) pozwany przyznaje, że wprawdzie zapisał powodowi owe 182 talarów na swoich dobrach, jednak ostatnimi czasy zmuszony będąc opłacić wydatki około pogrzebu swego dziecka i żony (dosłownie: dotknęło go nieszczęście z powodu wielkich wydatków pogrzebowych) nie jest w stanie długu spłacić, prosi zatem sąd o wyznaczenie terminów spłaty tej należności.

Sąd burmistrzowski swoim dekretem nakazuje pozwanemu spłacić dług wraz z odsetkami; biorąc zaś pod uwagę, iż na pogrzeby dziecka i żony niemałe wydatki musiał łożyć, przychylając się do jego prośby dzieli należność na raty. I tak, Lange ma spłacić trzy raty w wysokości 60 talarów i 16 srebrnych groszy (w talar liczono bowiem 24 srebrne grosze) każda, w odstępach półrocznych. Ma również ponieść koszty procesowe.

23 V 1778

Lange sprzedaje Otto swój dom za 1800 złp.

19 VI 1778

Dytrych kwituje Langego ze wszystkich pretensji co oznacza, że trzy wyznaczone dekretem sądowym raty zostały uregulowane w terminie. Uwaga: tekstu kwitacji nigdy do księgi nie wprowadzono – w protokole jest tylko data, tytuł i podpis Dytrycha.

1776 Oraczewski Contumax

Actum Grodzisci Feria Tertia post Festum Sanctae Margarethae V. et M. proxima die scilicet 16ta mensis Julii AD 1776

Oraczewski Contumax

Famatus Joannes Oraczeski Civis Grodziscensis ad Instantiam Instigatoris Officii utriusque ex munere suo agentis Actoris, occasione laesionis Proconsulis ac Consortis Ejus in Domo Ejusdem Proconsulis peractae Citatus, quoniam ad editam sibi Citationem non comparuit, ideo Officium utrumque eundem Famatum Oraczeski Contumacem primo sub paena unius Marcae pronunciavit.

---------

Actum Grodzisci Feria Quarta post Festum Sanctae Margarethae V. et M. proxima die scilicet 17ma mensis Julii AD 1776

Oraczewski Contumax Secundo

Famatus Joannes Oraczeski Civis Grodziscensis ad Instantiam Instigatoris utriusque Officii Grodziscensis ex munere suo agentis Actoris, prout in Actis et processu Causae continetur Citatus, quoniam ad editam sibi Citationem secundo non comparuit, eundem utrumque Officium Contumacem peremptorie secundo sub paena duarum Marcarum pronunciavit.

Grodzisk Wlkp., radziecka 1771-1780, sygn. 1525, f. 181

Pierwsze dwa dekrety kontumacji (niestawiennictwa w sądzie) w sprawie o znieważenie Burmistrzostwa w ich domu.

1776 Oraczeskiego Condemnatio

Actum Grodzisci Feria Quinta post Festum Sanctae Margarethae V. et M. proxima, die scilicet 17ma mensis Julii AD 1776

Oraczeskiego Condemnatio

Quandoquidem Famatus Joannes Oraczeski Civis Grodziscensis ad Instantiam Instigatoris utriusque Officii Grodziscensis ex munere suo agentis Actoris, occasione laesionis Spectabilium Proconsulis ac Consortis Ejus in Domo Eorum contra omne fas et observantiam Jurisdictionis suae cum Scandalo totius plebis peractae, Citatus ad trinas Citationes unam Literalem alteras verbales ex temera sui Contumacia terminos in praefixis Citationibus expressos non attentavit neque in Judicio ad acclamationem per Bedellum Civitatis Causae sibi intentatae comparuit, quinimo ob postpositionem Judicii se sistere nequivit,

ideo Judicium utriusque Officii Grodziscensis attenta Instantia actoris, Citati vero temera Contumacia considerata, ob quam Decreta trina Contumacialia super se obtinuit, Eundem Citatum Contumacem peremptorie tertio pronunciavit, Eumque uti rebellem Juri? et inobedientem Jurisdictionis suae captivandum decrevit, quatenus per Familiam Civilem ubivis locorum captivetur et carceri intrudatur, ut ad proposita suae illicitae actionis directe futuro in termino ex carcere respondere queat mandavit.

Grodzisk Wlkp., radziecka 1771-1780, sygn. 1525, f. 181

Wraz z wydaniem trzeciego dekretu kontumacji w sprawie o znieważenie (laesio) Burmistrzostwa w ich domu przy zgorszeniu ludu, sąd rozkazuje pozwanego schwytać i wtrącić do więzienia, by stamtąd odpowiadał.

1713 Inter N Wirzykoski et F Sztolc ratione conservationis rerum mobilium

Actum Grodzisci Feria II post Dominicam Passionis Quadragesimalem proxima AD 1713

Inter Nobilem Wirzykoski personaliter Actorem, et Famatum Joannem Sztolc personaliter citatum ratione conservationis rerum mobilium, et

Quoniam Idem N Wirzykoski in causa sua Judiciaria nude proponit debitum suum in conservatione apud olim Michaelem Klauza habitum

Ideo Judicium praesens Secundum Jus Saxonum libro 1mo articulo 6to „Si autem debitum fiat post mortuam manum septem hominum testimonio indigebit”, itidem ex eo Quia testamentum olim Klauziny tam anterius quam posterius nullam mentionem facit ratione praedictae conservationis rerum mobilium ut pote certarum pecuniarum et vestium, decidit ut intra tres dies septem testes statuat Actor ad inducendum et probandum sub conscientia tum Juramento hic in Judicio exequendo.

Źródło: Grodzisk Wlkp., Protocollon Consulare, radziecka 1712-1713, sygn. 1516, f. 169

1734 Famata Dygasowa Plenipotentes Inscribit

Famata Dygasowa Plenipotentes Inscribit

Coram Officio Consulari Grodziscensi actisque praesentibus Consularibus Grodziscensibus personaliter comparens Famata N. in personali assistentia Spectabilis D N. consulis Grodziscensis et parentis sui charissimi. Sana mente corporeque existens, libere ac manifeste recognovit, verbisque expressis recognoscit.

Quia illa in suos veros, ac legitimos gestores, mandatores, deffensores ac formales plenipotentes, Generosos ac Eximios Dominos Dominos N. N. et alios quam plurimos Generosos ac Eximios Dominos instituit, inscripsit et solenniter ordinavit, ad omnes, et singulas sui causas juridicas et negotia juridiciaria, praecipue vero circa Judicium quodvis in Perillustri Consistorio Posnaniensi, instituit inscripsit et solenniter ordinavit, ad omnes et singulas sui causas juridiciarias et negotia juridiciaria peragenda, et pro parte, praenominatae Recognoscenti?, provenientia, procedentia et in dies quasvis incidentia. Dans et concedens, Eadem praenominata Recognoscens? plenariam facultatem et omnimodam potestatem Iisdem Generosis ac Eximiis Dominis suis veris ac formalibus Plenipotentibus causam suam juridiciariam, in praenominato Perillustri Consistorio Posnaniensi proponendi, tractandi, promovendi, et pro meliori usu fruendi, ac undecunque deffendendi, vigore praesentis Plenipotentiae ad praemissa mediante.

Grodzisk, Consularia (od s. 279), protokół, 1734-1745, sygn. 1520, f. 290