1767 Resignatio parochi Srebrnogorcensis

Anno Domini 1767, die 7 Junii.

Inventarium suppellectilis ecclesiae parochialis in Srebrnegorki in visitatione generali conscriptum.

[lista sprzętów kościelnych w języku polskim] [s. 26]

Suppellex ad altare sancti Bennonis spectans.

[lista sprzętów kościelnych w języku polskim] [s. 27]

Inventarium locale et oeconomicum.

Modernus parochus recepit boves quatuor, juvencos duos, vaccas quatuor, equos tres, oves sexdecem, anseres septem, sues septem, galinas tres, currum unum bonum, aratra duo cum jugis, semiaratra quatuor, sed illud non conservat, ob malam administrationem rei oeconomicae.

Decretum reformationis.

Quamvis reverendus parochus assequendo per canonicam institutionem istud beneficium noverit se, non tantum ecclesiam in sartis tectis conservare, ejusque decorem internum procurare, verum etiam rem oeconomicam diligenter administrare, meliori bono aedificiorum plebanalium, ruinisque illorum, si quae essent reparandis prospicere, obligationem contraxisse; ipse tamen omnium immemor, se in promovendo cultu divino et procurando decore ecclesiae conservationeque illius et aedificiorum plebanalium in sartis tectis remissum, in administranda oeconomia per viginti sex annos possessionis suae prorsus negligentem exhibendo, ecclesiae in tectis, parietibus, fundamentis desolationem et eversionem sepimentorum coemeterii causasse, residentiam, stabula, caulas, ovile, hollodia, domunculas duas inquilinorum plebanalium ad tam extremam ruinam et pessimum statum devenire, agros steriliscere permisisse inventus, ut vix vestigia et rudera eorum sint relicta. Ipseque parochus non habeat ubi caput reclinet, nisi pauperes ex hospitali per haeredem aedificato, quod ad praesens inhabitat, expulisset.

Quapropter cum ob tantam ecclesiae, aedificiorum, agrorum et totius status beneficii abominabilem desolationem idem parochus ante aliquot annos, ut praefertur, existat in reverendissimo officio generali Gnesnensi canonice monitus et incorrigibilis hucusque permanet, jure merito amotioni ab hocce beneficio se obnoxium exhibuisse deprehendatur, totum igitur respectu praefatae desolationis totius beneficii et ecclesiae negotium, pro cognitione et decisione ad ipsummet celsissimum reverendissimum dominum loci ordinarium remittitur.

Nihilominus, ne praesens visitatio suo censeatur frustrata effectu, notitia reformando non ad sequentes articulos congesta decernitur:

1mo.

Cum quivis parochus ex officio suo sit jure divino obligatus populum sibi commissum pabulis verbi divini salutaribus pascere, docendo eos, quae omnibus scire necessarium est ad salutem annuntiandoque illis vitia quae eos declinare et virtutes quas sectari oporteat, juxta methodum in litera pastorali Łubieniana sub articulo septimo praescriptam singulis diebus dominicis catechismi, in festis vero doctrinae spirituales praedicentur. Neosponsi in matrimonium non copulentur, donec articulorum fidei [?] [s. 28] tam necessitate medii ad salutem quam necessitate praecepti scitu necessariorum bene gnari per examen inveniantur. Vespera, matutina, missae parochiales diebus dominicis et festis in cantu celebrentur, datur enim beneficium propter officium.

2do.

Sacer apparatus usu attritus restauretur ac suppellex ad ministerium altaris necessaria in debita integritate et munditie conservetur, quia grave absurdum est sordes in sacris negligere quae dedecerent in profanis. Et ne sepulchra fidelium ab animalibus infestentur, parochianos ad sepiendum coemeterium invitet et compellat. Campanile et ecclesia in tectis restaurentur. Beneficiatus quivis jure disponente bona sibi commissa in statu integro conservare obligatur, ad reaedificanda aedificia plebanalia gratia et subsidium, tum a magnifica patrona suae ecclesiae, tum ab aliis dominis parochianis suppliciter implorentur.

Reliqua omnia, quae in litera pastorali de cura animarum officio parochi ex sacris canonibus, concillis, constitutionibus synodalibus compendiose sunt congesta et salubriter praescripta, observentur. Proventus retenti, alienata prata recuperetur. Insuper reverendus modernus parochus, cujus filiastrae ex scrutiniis vitam sexto praecepto contrariam in domo plebanali ducere adinventae totique parochiae scandalum praebere compertae, easdem, antequam beneficium resignabit, ab actu decreti praesentis in spatio trium dierum idque sub poenis ad arbitrium officii irrogandis removeat.

Quandoquidem idem reverendus Byszewski spectata sua decrepita senectute, tum inhabilitate ad administrandam oeconomiam, ex cujus inhabilitatis causa omnia aedificia desolata et solo aequata, agri inculti, steriles et non conseminati jacent, submisit se in praesenti visitatione, praesentibus admodum reverendo Stanislao Zakrzewski, magnifico Josepho Radziminski dapiferida Nurensi, generoso Stanislao Leszczynski oeconomo magnificae Bojanowska testibus, suum beneficium coram actis reverendissimi officii resignaturum, idcirco ex causis praemissis, ne et ecclesiae et beneficii miserabilis status penitus et ex toto desoletur, idem parochus ad parendum intra spatium unius mensis ab actu decreti suae submissioni adstringitur, alias super praemissis citandus prout etc. decreti praesentis robore.

[odręczna notatka wizytatora:]

Contestatur gratitudo religioso Leopoldo patri Ordinis Calceatorum Carmelitarum pro attentione ac procuratione devotionis in hac eclesia [...] cura multa acceperat [?] huic [?] eclesiae et vel maxime ob promotionem cultus et devotionis sancti Benonis, cujus singularis promotor iste pater in actu visitationis adinventus. Quapropter quoadusque in hoc loco existerit, recommendatur ipsi persistere [...] in hoc addictione hujus ecclesiae et ei praestet sua obsequia usque ad ultimum suae residentiae, sperans se in coelis mercedem recepturum.

(-) Antonius Wyczałkowski canonicus metropolitanus Gnesnensis, visitator generalis delegatus [?] [s. 29]

Post liberam resignationem praesentis beneficii Srebrnogorcensis per admodum reverendum Josephum Byszewski, illius ultimum et immediatum possesorem, officiose factam, legitime praesentatus et institutus est ad hocce beneficium admodum reverendus Martinus Małkowski curatus Jaktoroviensis, notarius decanatus Łeknensis, quem cum debitis solemnitatibus ego infrascriptus [in?] praefatam ecclesiam Srebrnogorcensem introduxi. Post introductionem vero descendendo ad descriptionem inventarii tam ecclesiastici quam plebanalis, calculusque [?] invenitur et quidem inventarium suppellectilis ecclesiae repertum est totum, quale est immediate per visitationem generalem descriptum et subscriptum, locale vero sequens reperitur. Boves quatuor, juvenci duo, vaccae duae, equae duae, senex una altera juvenis, anseres septem, sues tres, porcelli quatuor, gallinae duae, aratrum unum cum duobus jugis.

Quae omnia praemissa per nos decanum et vicedecanum Łeknenses infrascriptos tradita et per modernum admodum reverendum Małkowski curatum Srebrnogorcensem fideliter recepta.

Datum in Srebrno Gorki anno Domini 1767, die nona mensis Septembris.

(-) Josephus Kasprowicz decanus Łeknensis, curatus Samoklęscensis, mp.

(-) Stanislaus Zakrzewski vicedecanus, curatus Pangrodzensis, mp.

(-) Martinus Małkowski curatus Srebrnogorcensis, decanatus Łeknensis notarius, mp.

Źródło: Parafia Srebrna Góra, Liber baptizatorum 1756-1781, AAG AP 142 sygn. 1, s. 25, 26, 27-29.

Wizytacja Antoniego Wyczałkowskiego, kanonika metropolitalnego gnieźnieńskiego, zastała kościół i całe beneficjum w Srebrnej Górze w opłakanym stanie. Budynek kościelny zaniedbany, parkan wokół cmentarza przewrócony, plebania, zabudowania gospodarcze, domki dwóch komorników plebańskich, inwentarz – wszystko w ruinie. Role leżą odłogiem. Zarządzający od 26 lat parafią ks. Józef Byszewski, staruszek, mieszka w postawionym przez dziedzica przytułku dla ubogich. Kilka lat temu otrzymał upomnienie od konsystorza, ale się jemu nie podporządkował.

Dalej w dwóch punktach zebrano wskazania duszpasterskie: o potrzebie nauk katechizmowych dla wiernych i egzaminie z katechizmu dla narzeczonych. W niedziele i święta należy śpiewać mszę, jutrznię i nieszpory. Szaty liturgiczne kościoła w Srebrnej Górze są tak postrzępione i brudne, że ubiór w tym stanie nawet na użytek świecki wstyd by było założyć. Środków na naprawę kościoła i budynków plebańskich szukać należy u patronów kościoła i zamożniejszych parafian. Proboszcz ma się dopomnieć o zaległe prowizje od legatów, ma też odzyskać utracone łąki należące do beneficjum. Na plebani mieszkają siostrzenice księdza proboszcza prowadzące życie wbrew szóstemu przykazaniu – należy je stamtąd wydalić.

Podczas wizytacji, w obecności ks. Stanisława Zakrzewskiego wicedziekana łekneńskiego, Józefa Radzimińskiego stolnikowicza nurskiego oraz Stanisława Leszczyńskiego ekonoma wielmożnej pani Bojanowskiej, proboszcz zobowiązał się do ustąpienia z beneficjum.

Wizytator składa podziękowanie ojcu Leopoldowi, karmelicie trzewiczkowemu (zapewne kapelanowi dworskiemu), za prowadzenie nabożeństw, szczególnie ku czci św. Benona. Poleca mu dalszą troskę o kościół.

Po rezygnacji księdza Byszewskiego, beneficjum otrzymał ks. Marcin Małkowski, dotychczas proboszcz w Jaktorowie i notariusz dekanatu łekneńskiego. Po uroczystym wprowadzeniu nowego proboszcza przystąpiono do spisania inwentarza w obecności ks. Józefa Kasprowicza dziekana łekneńskiego, proboszcza w Samoklęskach oraz wspomnianego wyżej ks. Stanisława Zakrzewskiego.

1633 Inventarium post defunctum Gregorium Berkner uxoremque ipsius

Inventarium post defunctum Gregorium Berkner uxoremque ipsius. [s. 335]

Przyszedszy przed urząd radziecki miasta Grodziska uczciwy pan Abrąm, pan Jąn Sperka y pan Jerzy Rymarz mieszczanie grodziczcy, opiekunowie pozostałych potomkow po niebosczyku swietey pamięci Balczerze Berknerze mieszczanie grodzickim, prosieli aby im wszystkie rzeczy tak ruchome iako y nieruchome po tym to zmarłym y po małzonce iego niebosczyczy pozostałe zinwentowac urzędownie y inwentarz dostateczny spisac urząd radziecki pozwolił, czego urząd widząc y bacząc słuszną potrzebę na prosbę y ządanie ich inwentarza im nie denegował y owszem, on uczynic nakazał.

Dostateczne porachowanie stało sie przes pp. opiekuny wyzey mianowane przy lanczwoicie do tego actu wezwanym wszystkich rzeczy pozostałych po niebosczyku mianowanym Balczerze Berkner y po zmarły małzonce iego w ten sposob:

- Naprzod stołow dlugich w izbie dwa, a w sieni trzeci okrągły, czwarty do szat wałkowania.

- Safka w izbie za stołem z gąmkiem [?], druga szafka do szklenic chowania.

- Łozek sklepistych dwoie.

- Zydelkow małych dwa, trzeci większy zydeł u krawca Valenta [?], stołek prostey roboty.

- Zwierciadło wielgie iedno.

- Lichtarzow o piąci essach [?] z rurkami w izbie zawiessistych dwa: ieden zelazny a drugi mosięzny.

- Miss wielgich cenowych dziewięnc, srednich [...]escie, pułmisskow trzydziesci y dwa, quadratowych pięnc.

- Przystawek siedm.

- Talerzy cenowych dwa.

- Hantwaszow¹ cenowych dwa.

- Konewek cenowych w kwartę p[...], w pułkwarty cztery, w kwaterkę trzy, w pułkwaterkę cztery.

- Roznych konwiey pięnc.

- Wanienka do masła cenowa z wierzchem.

- Zbankow dwa z wierzchami cenowymi, ieden w zdbąn a drugi w grosz piwa.

- Miednic rozmaitych mosięznych tak małych iako y wielgich trzynascie [?], mnieyszych szesc.

- Mosięzna konewka iedna.

- Mozdzierzow dwa: mnieyszy stłuczkiem, a większy przes tłuczka.

- Kurek do wina mosięzny.

- Krow dwie.

- Swini troie.

- Koni trzy.

- U p. Abrahama złotych trzydzesci y ieden.

- Garniec gorzałczany spokrywką y z rurami.

- Kotłow dwa miedzianych, sktorych ieden w łazience.

- Hantwasz miedziany balwierski.

- Ponewek [?] dwie, trzecia mała.

- Garnczow miedzianych do wody grzania dwa, welgi y mały; trzeci garniec do gorzałki mały.

- Pokrywka balwierska do grzania y miednica zła.

- Tyglow zielaznych dwa.

- Patela miedziana.

- Warzocha miedziana.

- Rostow zielaznych dwa, ieden zły.

- Dryganek [?] zielazny.

- Roznow dwa, trzeci mały, zły.

- Flasz trzy przes srzob.

- Sklienic małowanych trzy.

- Kieliszek małowany.

- Talerzy drzewianych siedmnascie.

- Motyczka zielazna.

- Piłłek bałwierskich dwie, iedna z nich z blatem zielaznym.

- Scabela² dwoie.

- Koło toczone w izbie do szat szuszenia.

- Swiderkow dwa.

- Sztrag ieden.

- Ząmkow trzy proznych: dwa do komor, trzeci do skrzynie.

- Obczągi.

- Xiąg balwierskich pięcioro, mnieyszych dwoie.

- In octavo xiązek siedm, wszystkie w skrzyni.

- Signet srebrny.

- Passek w czętki srebrny na rzemięnia z zamyklami.

- Pas męski rzemięnny spiącią braiczarkow srebrnych y z dziurkami.

- Rozenki męskie oprawne srebrem.

- Pas złoczysty u falbierza w zastawie.

- Łyzek srebrnych siedm u pana Abrahama.

- Rozenek dwie białłogłowskich srebrnych w zastawie y trzy pierczenie złote.

- Guzow srebrnych dwadziescia osm.

- Passek srebrny mały u Lempasika w sumie złotych trzydziestu y szesci y nad to niebosczyk wziął chłopcu ssukna na ubiory za złotych trzy.

- Guzow srebrnych złocistych dwadziescia y czapraska.

- Dwa sznury korali rozmaitych małych y wielgich.

- Pięnc sznurecek perełł małych.

- Obrussow drelichowych trzy.

- Ręcznikow dwa.

- Poszew miąszych [?] dziewięnc paczessnych, grubszych trzy.

- Przescieradł ieakich [?] szesc.

- Poszew czwelichowych trzy.

- Poszewek na zagłowki roznych dziewiętnascie.

- Pierzyn wierzchnich pięnc, spodnich cztery.

- Zagłowkow iedenascie.

- Szuknia białłogłowska muchaierowa czarna.

- Czapek białłogłowskich dwie.

- Dwa przodki lisie do szubki.

- Dom w Rynku nie załomany, z nakryciem dobrym.

- Dworek z ogrodkiem podle s. Anny.

- Mielczuch z ogrodem dobrze nakryty y porządny na Nowym Miescie.

- Pszennego słodu cwierten [?] cztery y wierteli trzy.

- Tarczic na mielczuchu trzynascie.

- Łat trzy wiertelow dwa z zielazem oprawnych.

- Łozek prostych szesc.

- Chmielu glinickiego wierteli trzy.

- Kamien toczny.

- Kołł do woza dwie okowanych posliednich. [s. 336]

- Kołł bossych starych cztery.

- U Sliatały Wawrzynca za woz okowany złotych dwadziescia cztery.

- Barkow dwoie, poiedynkowy ieden.

- Skrzynia do chowania szat.

- Skrzynek małych cztery.

- Skrzynia srzednia.

- Szaffa w domu wielga.

- Spizarnia.

- Warsztath balwierski do mycia.

- Brotwana zielazna.

- Rozmiarow dziewięnc.

- Pułrozmiarkow cztery.

- Litow [?] dwa piwnych.

- Dzbanow dwa do gorzałki.

- Wanna do piwa.

- Sządkow do gorzalki trzy.

- Sztanew zaparznych dwie.

- Gorzalki prosty w sądku trzy zbany.

- Alabard ieden.

- Liedzie dwie do siczki [?].

- Kobieł w drogę słomiana.

Inszych statkow w domu po trosze, iako: waski pułczwartkę, szapliki [?] cwierci, cebrow trzy, konewka od wody, tylko ze sie te statki rozesschły y drugie porosstępowały.

Actum in praesentia supra nominatorum personarum die 15 mensis Martii anno ut supra [1633].

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowskie 1627-1641, czystopis, sygn. 1530, s. 334-336

Opis warsztatu balwierskiego po Baltazarze Berkner.

¹ Handwasch – misa do mycia rąk?

² Scabellum (łac.) – podnóżek.

1676 Slataliną Skałecka quietat

Slataliną Skałecka quietat

Actum in Praetorio Grodziscensi feria 6ta post festum Conceptionis Immaculatae Virginis Mariae proxima 1676.

Ad officium spectabilis domini Jacobi Kostkowicz advocati Grodziscensis eiusque scabinorum juratorum in judicio opportune bannito residens actaque praesentia veniens personaliter honesta Elisabeth Slatalina post decessum pie defuncti spectabilis Stanislai Slatała viri consularis Grodziscensis mariti sui vidua derelicta cum personali assistentia spectabilis domini Joannis Henrici Cichoszeski proconsulis Grodziscensis tutoris sui testamento per dictum Slatała dativi et inscripti, sana liber per omnia existens palam ac benevole recognovit actuque praesenti recognoscit.

Quia ille inhaerendo ultimae voluntati factae die vigesima sexta Augusti anni praesentis, praedicti mariti sui, et eidem satis facien[do] summam florenorum centum Polonicalium legatam per eundem maritum suum honestae Justinae Slatalance sorori suae famati Francisci Skałecki civis Grodziscensis consorti eiusque liberis, tum vestes bambardasque binas in testamento specificatas in facie suprapraefati judicii eidem Justinae Skałecki et eius liberis reposuit, quam summam cum iisdem vestibus et bambardis dicta Skałecka ad se recepit. De quibus receptis tam summa quam vestibus suprapraefata Skałecka soror supranominatae Slatała cum assistentia eiusdem mariti sui Skałecki uti tutoris coniugalis dictam Elisabetham Slatalina eiusque successores quam sufficientissime iudicialiter in perpetuum quietavit absolvit et liberam una cum successoribus suis dimisit, quietatque plenarie, et de omni generali successione tam bonorum mobilium quam immobilium per eundem Slatała morte derelictorum prout fusius et latius contenta huius in testamento obloquuntur. Recognoscendo nihil sibi amplius iuris proprietatis (immo omne ius suum ratione huius successionis, a dictis bonis generaliter omnibus morte dicti Slatała derelictis alienando, et iisdem abrenunciando) successoribus suis de dictis rebus tum etiam summa restare et super esse, atque successionem aliquam apud eandem recognoscentem relinquens et excipiens, ob quod aliquando eam vel eius posteros iure aut alio quovis modo et colore aut praetextu molestare ac inquietare repetereque possit ac valeat. Quam sui quietationem dicta Slatalina cum assistentia suprapraefati tutoris ratam et gratam suscipiens actis praesentibus notandam petiit et obtinuit.

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowska 1669-1677, czystopis, sygn. 1504, s. 601

Pokwitowanie odbioru spadku.

Przed sądem gajonym wójtowskim w ratuszu grodziskim następuje przekazanie rzeczy, które zmarły Stanisław Ślatała, rajca grodziski, zapisał swojej siostrze Justynie, żonie Franciszka Skałeckiego.

Ostatnią wolę Ślatały znajdujemy w grodziskiej „Liber testamentorum” (sygn. 1499, s. 299). Przytaczam dyspozycję dotyczącą Skałeckiej: „Siostrze moiey rodzony Justinie Skalecki leguie y odkazuię złotych sto pospołu z iey dziatkami a siostrankami memi. Ruznice dwie: ptasznice y srotownicę odkazuię takze tym siestrzynkom, trzecią srebrem nabianą zprzedac, sukien dwie, zupąn zelony y kontus lazurowy odkazuię takze tym dzieciom, tym respectem iednak, aby P. Siostra moia odebrawszy na sie tak dziatki swoie złotych sto, iako y inne rzeczy ktore tu są specificowane, nic iusz więcey tak po smierci moiey iako y Małzonki nie upominali się ani zadnego prawa tak ona iako y dziatki iey dobr tak ruchomych iako y nieruhomych [!] nie przywłaszczali sobie ani nie mieli.”

Wydaniem pieniędzy i rzeczy po zmarłym zajęła się Elżbieta Ślatalina. Skałecka kwituje odbiór, potwierdza że prawem sukcesji nic już więcej się jej nie należy oraz wyrzeka się wszelkich pretensji w tym względzie wobec Ślataliny i jej potomków.