1733 Adm Rndi Martini Gumulinski Parochi Sepultura

Mensis Julii [1733].	W lipcu.
Mense hoc post suos alios parochianos ipse vigilantissimus et accuratissimus in suo parochiali officio obiit die 9na mensis hujus, admodum reverendus Martinus Gumulinski parochus Skoroszeviensis, post annum introductionis suae ad hoc beneficium 1720, quem ego <sicut> introduxi uti meum condiscipulum mihi ex corde addictum in asistentia aliorum et a die ipsa introductionis illius in oratorem me divae hujus loci patronae sanctae Virginis et Martyri Catharinae consecravi de anno in annum usque ad ultimum vitae illius obitum <quae fecit 9 Julii> fideliter meae concionatoriae functioni satisfaciendo, ita ut et de domo parochi alias [?] ad tumulum redax, ideoque et manu mea nomen illius inscribo. Ego pater Michael Ładynski congregationis oratorii Gostinensis praesbiter et ultimae voluntatis illius executor fidelissimus.	W miesiącu tym, w ślad za swymi parafianami 9-go tegoż miesiąca zmarł ów najczujniejszy i najpilniejszy w swej parafialnej posłudze przewielebny Marcin Gumuliński, proboszcz skoraszewski, po jego wprowadzeniu na to beneficjum w roku 17201, którego to ja wprowadziłem, jako swego współucznia serdecznie mi oddanego, przy asyście innych, a od dnia tej introdukcji ofiarowałem się jako czciciel świętej patronce tego miejsca, św. Katarzynie Pannie i Męczennicy, corocznie aż do dnia jego zgonu, to jest 9 lipca, wiernie czyniąc zadość memu kaznodziejskiemu zadaniu, tak iż z domu proboszczowskiego do grobu go odprowadziłem, przeto i ręką swą imię jego kreślę. Ja, ksiądz Michał Ładyński2, kongregacji oratorium w Gostyniu kapłan, a onego ostatniej woli wykonawca najwierniejszy.
Jacet sepultus in ecclesia non procul a magnis foribus, ad cujus tumulum sculptum nomen illius, annus et dies, qua obiit, demonstrat clare omnibus [?] locum. Quot [!] ego posteris memoriae hujus loci successoribus annoto ut supra. Anno 1733 die 13 Julii quae fuit festiva sanctae Virginis et Martyris Margarethae.	Leży [on] pogrzebany w kościele, niedaleko od drzwi wielkich, a na grobie wyrżnięte imię jego, rok i dzień śmierci jasno wszystkim wskazują miejsce [pochówku]. Co na pamiątkę przyszłym [jego] na tym miejscu następcom zapisuję jak wyżej. Roku Pańskiego 1733, dnia 13 lipca, w święto św. Małgorzaty Panny i Męczennicy3.

Or.: Księgi metrykalne parafii Skoraszewice, Cathalogus mortuorum... 1719-1769, AAP sygn. PM 273/01, s. 179.

¹ 1720 to data introdukcji. Instytucja kanoniczna ks. Gumulińskiego na probostwo miała miejsce już w marcu 1718 roku.
² Michał Ładyński – późniejszy przełożony (1745-1748 i 1754-1755) kongregacji filipinów na Świętej Górze w Gostyniu. Szerzej o tej postaci w Zbiorze wiadomości o Świętej Górze pod Gostyniem ks. Dominikowskiego.
³ Święto św. Małgorzaty Antiocheńskiej obchodzono w diecezjach polskich 13 lipca niezmiennie aż do roku 1925. To jedno z nielicznych naszych odstępstw od kalendarza rzymskiego, gdzie obchód ten przypadał tydzień później, 20 lipca.

1746 Approbatio ad excipiendas confessiones congregationi S: Philippi Nerei Oratorii Gostinensis inserviens

Josephus comes de Werbno Pawłowski

S. T. D., in ecclesia cathedrali archidiaconus Pscevensis

vicarius in spiritualibus et officialis generalis Posnaniensis

Illustri et admodum reverendo Michaeli Ładynski congregationis sancti Philippi Nerii oratorii Gostinensis praeposito, nobis in Christo dilecto, salutem in Domino. Saluti animarum pretioso sanguine Christi redemptarum quantum in Domino possumus consulere cupientes, ut liceat tibi per examen habiti reperto [?], utriusque <sexus> Christi fidelium, citra praejudicium tamen alterius parochiae, confessiones audire eosque a peccatis et delictis ipsorum, quae tibi corde contriti et ore confessi fuerint, in casibus:

- abusus sacrarum reliquiarum,

- sortilegii,

- divinationis,

- maleficii,

- violationis ecclesiae seu coemeterii,

- homicidii voluntarii sive casualis ex culpa praecedente vel data opera rei illicitae secuti,

- membri principalis mutilationis,

- procurationis abortus, etiam non secuto effectu,

- oppressionis propriae prolis etiam temeraria in eodem lecto collocatione [?],

- stupri per vim illati,

- incestus,

- raptus,

- falsificationis literarum magni momenti
ac caeterorum sedi ordinariae, tam de jure communi quam consuetudine reservatis, quorum specialis descriptio in constitutionibus provincialibus libro 4 litteras de poenitentia et remissione continentibus [?] sufficienter enumerata.

Tum etiam in casibus quos specialiter sibi celsissimus princeps loci ordinarius in litera pastorali reservavit,

/: - symoniacis tamen ob annexam papae reservatam excommunicationem,

- percussoribus notoriis clericorum,

- raptoribus decimarum ac quorumvis bonorum ecclesiasticorum detentoribus,

- rerum ecclesiasticarum iniquis emptoribus,

- nec non post defunctos clericos quarumcunque rerum usurpatoribus

semper exceptis :/

in forma ecclesiae consueta absolvere, absolutionisque beneficium in foro conscientiae, [s. 2] injuncta illis prius pro more culpae salutari poenitentia tibi bene visa, impendere, praesentemque facultatem, sicut praemittitur [?], authoritate nostra, qua hac in parte fungimur concessam presbyteris congregationis suae praedictae Gostinensis, quos idoneos esse judicaveris, communicare et ad excipiendas confessiones approbare, praemissa authoritate nostra facultatem damus et concedimus, praesentibus literis nostris hinc ad decursum trium annorum tantum valituris. In quorum fidem etc.

Datum in cancellaria consistorii generalis Posnaniensis die 12ma mensis Augusti anno Domini 1746to.

(-) Josephus Pawłowski officialis generalis Posnaniensis, mp.

Datur etiam facultas absolvendi ab haeresi pro personis triginta.

[L. S.]

Annuendo petitis illustris et admodum reverendi Michaelis Ładynski congregationis sancti Philippi Nerii oratorii Gostinensis iterato pro triennio electi praepositi, suprascriptam facultatem sacramentaliter absolvendi Christi fideles poenitentes et contritos gratiose sibi concessam et respective ad presbyteros praememoratae congregationis, quos idoneos viderit, extensive indultam hinc ad decursum trium annorum, authoritate qua fungor hac in parte ordinaria, innovandam esse duxi, prout praesentibus in Dei nomine innovo, concedo et prorogo,

una cum potestate a Sancta [s. 3] Sede Apostolica celsissimo principi gratiose concessa, suo vero officio consistoriali Posnaniensi communicata, videlicet absolvendi a casibus bullae Coenae Domini ac ab haeresi tum in aposthasiam prolapsos, in illis tamen partibus ubi impune grassatur haeresis, cuilibet presbytero dictae congregationis idoneas ad personas decem impertitur. In cujus rei fidem.

Datum in cancellaria consistoriali Posnaniensi die 2da mensis Novembris anno Domini 1754to.

(-) Joannes Krall, UJD, canonicus cathedralis Posnaniensis, judex surrogatus, mp.

Supramemorato illustri praeposito aliisque congregatistis presbyteris datur uno praesenti [?] contextu facultas benedicendi cruces, imagines, apparatus caeteraque utensilia ecclesiastica, ubi Sacra Unctio non intercedit, praesentibus per triennium valituris.

(-) idem judex surrogatus, mp.

[in dorso] Approbatio ad excipiendas confessiones congregationi sancti Philippi Nerei oratorii Gostinensis inserviens. 1746to. Eadem approbatio [?] 1754 2da mensis 9bris datur.

Or.: Święta Góra, Józef Pawłowski wikariusz i officjał poznański, udziela zezwala kapłanom Kongregacji Oratorium św. Filipa Neri w Gostyniu na rozgrzeszenie z cenzur zarezerwowanych, sygn. B/23, s. 1-3.

Oficjał poznański udziela kapłanom kongregacji oratorianów w Gostyniu władzy rozgrzeszania z tzw. rezerwatów czyli cięższych grzechów, których rozgrzeszanie przysługuje tylko papieżowi i biskupom.

Dotyczy to następujących przestępstw wyliczonych w konstytucjach gnieźnieńskiej prowincji kościelnej:

- nadużyć związanych z relikwiami,

- wróżenia,

- zaklinania,

- magii szkodliwej [dziś byśmy powiedzieli: czarnej magii; łac. maleficium],

- znieważenia kościoła lub cmentarza,

- zabójstwa dobrowolnego lub przypadkowego zawinionego lub będącego następstwem czynu niedozwolonego,

- uszkodzenia ważniejszych członków ciała [łac. membra principalia różnie rozumiane: u Arystotelesa serce, wątroba, mózg i jądra; w komentarzu Antoniego Goudin OP do św. Tomasza: mózg, wątroba, oko i in.],

- spędzenia płodu, choćby bezskutecznego,

- uduszenia własnego dziecka, choćby przypadkowo we własnym łóżku [?],

- zgwałcenia,

- kazirodztwa,

- porwania,

- fałszowania pism władz diecezji, tak ważniejszych, jak i innych.

Ponadto filipini otrzymują władzę rozgrzeszania w przypadkach zastrzeżonych przez ordynariusza w jego liście duszpasterskim, z wyjątkiem:

- symonii (z powodu związanej z nią ekskomuniki zastrzeżonej papieżowi),

- notorycznego bicia duchownych,

- grabieży dziesięcin lub zajęcia dóbr kościelnych,

- niedozwolonego nabycia własności kościelnej,

- przywłaszczania majątku po zmarłych duchownych.

Podkreślono, że słuchanie spowiedzi na Świętej Górze ma się odbywać „bez szkody dla innych parafii”. Upoważnienie to wydano w roku 1746 na okres 3 lat, dołączając (adnotacja pod podpisem oficjała) upoważnienie na rozgrzeszenie od herezji dla 30 osób.

Dalej na tym samym arkuszu znajduje się dokument z 1754 roku – odnowienie poprzedniego upoważnienia na 3 lata, z dołączeniem władzy rozgrzeszania:

- ciężkich przestępstw zagrożonych karą ekskomuniki wymienionych w tzw. bulli In Coena Domini (lista cenzur kościelnych tradycyjnie odczytywana w Rzymie w Wielki Czwartek, skąd nazwa; w użyciu do 1770 roku),

- herezji i apostazji dla 10 osób, lecz tylko tam, gdzie herezja „bezkarnie się panoszy”.

Udzielono też filipinom („kongregatystom”) 3-letniego upoważnienia do poświęcania krzyży, obrazów i różnych sprzętów kościelnych (co było zastrzeżone biskupowi), z wyjątkiem naczyń na olej chorych.

1800 Konsens biskupi na odprawienie mszy na ołtarzach przenośnych praesente corpore śp. wojewody

Ignatius comes Nałęcz de Małoszyn et Raczyno Raczynski

Dei et Apostolicae Sedis gratia episcopus Posnaniensis

ordinum Aquilae Rubrae et sancti Joannis Hierosolymitani eques

Petitioni pro parte illustris admodum reverendi Gaspari Szpetkowski praepositi congregationis sancti Philippi Nerei Gostinensis factae annuentes, succurrendoque in pio suffragio animae olim illustris magnifici Mycielski palatini Junivladislaviensis, prout semper salubris et sancta est cogitatio orare pro defunctis, praesente corpore praememorati vita functi illustris magnifici Mycielski, in oratorio congregationis Gostinensis super altaribus portatilibus exponendis missae sacrificia celebrandi, etiam cum vigiliis decantandis, authoritate qua fungimur facultatem dandam et concedendam esse duximus, prout damus et concedimus per praesentes. In quorum fidem etc.

Datum in cancellaria curiae episcopalis Posnaniensis die 28va mensis Maii anno Domini 1800.

(-) Wolicki auditor generalis Posnaniensis, mp.

(-) Casimirus Stefański [?] curiae episcopalis regens [?]

Or.: Święta Góra, Dokumenta Starożytne Kongregacyi Xięży Filippinów pod Gostyniem, sygn. A/5, s. 300.

Opis za WBC: Pozwolenie (konsens) biskupa poznańskiego Ignacego Raczyńskiego, wydane na prośbę ks. Kaspra Szpetkowskiego, prepozyta Kongregacji Filipinów ma Świętej Górze w Gostyniu, na odprawienie w krypcie kościoła przy trumnie ze zwłokami zmarłego w 1789 r. i pochowanego w Gostyniu wojewody inowrocławskiego Józefa Mycielskiego mszy św. żałobnych wraz ze śpiewanymi nieszporami przy ustawionych w tym celu ołtarzach przenośnych.

Komentarz Acta Castrensia: Dokument nie mówi o krypcie, lecz o oratorium, kaplicy klasztornej filipinów [por. wpis]. Zwłoki zmarłego 19 X 1789 we Wrocławiu Józefa Mycielskiego sprowadzono 28 X tegoż roku na Świętą Górę, gdzie aż do 10 VI 1800 spoczywały na katafalku we wspomnianej kaplicy, jak o tym świadczą Zbiór Wiadomości o Swiętéj Górze pod Gostyniém ks. Kaspra Dominikowskiego (s. 243-244) oraz Cathalogus Nobilium in veteri et nova Ecclesia tituli Beatae Virginis Mariae Immaculate Conceptae et miraculis clarae in Sacro Monte Gostinensi sepultorum (s. 19-20). Konsens biskupi zezwala więc raczej na odprawianie licznych mszy (ponad jedną dozwoloną dziennie) na portatylach w kaplicy klasztornej w dniach poprzedzających pogrzeb (11 VI). Przy licznym napływie duchowieństwa nie każdy ksiądz miałby możliwość odprawienia mszy w kościele w dniu pogrzebu.

1749 Consensus celebrandi Missae Sacrificium in Oratorio Congregationis Gostinensis

Josephus comes de Werbno Pawłowski Dei et Apostolicae Sedis gratia episcopus Niochensis, in ecclesia cathedrali archidiaconus Pscevensis, vicarius in spiritualibus et officialis generalis Posnaniensis.

Universis et singulis quorum interest, intererit aut quomodolibet interesse poterit praesentibus significamus. Expositum nobis pro parte et ad instantiam congregationis oratorii sancti Philippi Nerei loci Gostinensis, qualiter cum ejusmodi sacri instituti presbyteri et congregatistae in animo quam majorem gloriae augem et devotionem regulis sui instituti conformem promovere proposuerint, hinc ne etiam valetudinarii ac infirmi ecclesiam adire non valentes suis debitis frustrentur officiis, nobis proinde supplicatum est, quatenus ipsis in oratorio immediate dictae congregationis Gostinensis ab ecclesia in situ distincto, decenter tamen extructo ac exornato, in quo alias meditationes spirituales peraguntur, sacro sancta missae sacrificia absolvendi facultatem dare et concedere dignaremur.

Nos ejusmodi supplicationi annuendo in praedicto oratorio congregationis sancti Philippi Nerei Gostinensis super altari decenter extructo et exornato, cereis candelis accensis, diebus ferialibus et festivis ad populum celebribus, exceptis tamen primae classis seu alias juxta dispositionem praepositi seu superioris toties dictae congregationis pro exigentia rei et devotionis, unum tantummodo missae sacrificium absolvere petentibus authoritate ordinaria, qua hac in parte fungimur, consensum nostrum impertimur. In quorum fidem etc.

Datum in cancellaria consistorii generalis Posnaniensis die prima Februarii 1749.

(-) Joannes Krall U. J. D., canonicus cathedralis Posnaniensis, judex surrogatus, mpp.

(-) Stephanus Skrzebowski apostolicus et consistorii generalis Posnaniensis notarius, mpp.

[in dorso] Consensus celebrandi missae sacrificium in oratorio congregationis Gostinensis.

Źródło: Święta Góra, Józef Pawłowski wikariusz i officjał poznański zezwala na odprawienie Mszy św. w oratorium poza kościołem Kongregacji Oratorium św. Filipa Neri w Gostyniu, sygn. B/25.

Gostyńska kongregacja filipinów złożyła w konsystorzu poznańskim prośbę o zgodę na odprawianie mszy w klasztornej kaplicy (łac. oratorium), aby chorzy i słabi kapłani, którzy nie mogą przebyć długiej drogi do kościoła, mogli spełniać swoją posługę. Oficjał generalny poznański przychyla się do wniosku wskazując, by mszę odprawiać przy ołtarzu należycie zbudowanym i przyozdobionym, przy świecach woskowych. Można to czynić w dni powszednie jak i w święta, w które zwykło się odprawiać mszę dla ludu, z wyjątkiem świąt I klasy, chyba że przełożony (superior) zadecyduje inaczej. Codziennie można odprawić w kaplicy tylko jedną mszę.

1779 Instrument Redukcyi Mszów Świętych

Andreas Stanislaus Kostka Młodziejowski Dei et Apostolicae Sedis gratia episcopus Posnaniensis et Varsaviensis, supremus Regni cancellarius, Ordinum Aquilae Albae et Sancti Stanislai eques.

Universis et singulis quorum interest, intererit aut quomodolibet interesse poterit, significamus expositum nobis esse nomine et pro parte admodum reverendi Josephi Prazmowski praepositi Oratorii Sancti Philippi Nerei congregationis Gostinensis principalis recurrentis.

Quod praefatae congregationi:

- anno 1721 feria secunda post festum sancti Aegidii Abbatis in castro Posnaniensi inscripta sit summa trium millium florenorum in bonis Strzelcze cum onere absolvendi annuatim centum quinquaginta missas,

- anno vero 1756 sabbatho postridie festi sanctae Hedvigis in castro Posnaniensi summa quatuor millium florenorum in iisdem bonis cum onere absolvendi annuatim centum quatuor missas lectas et septem decem cantatas,

- anno 1754 feria secunda in vigilia festi Visitationis B. M. V. in Costen summa trium millium florenorum in synagoga Lesnensi cum onere absolvendi annuatim ad altarae [!] sanctae Barbarae septuaginta sex missas lectas et tres cantatas,

- anno 1723 die 17-a Martii summa duorum millium florenorum per Joannem Libowicz inscripta, in synagoga Lesnensi locata, cum onere absolvendi nonaginta duas missas lectas annuatim et duo anniversaria,

- anno 1684 feria secunda ante festum sanctae Margarethae in bonis Boianowo summa octo millium quingentorum sexaginta florenorum inscripta cum onere absolvendi annuatim tercentas duodecim missas lectas,

- anno 1731 feria secunda ante festum sancti Thomae Apostoli in bonis Swięciechowa summa quatuor millium florenorum cum onere absolvendi annuatim centum quinquaginta sex missas lectas et anniversarium unum, [s. 274]

- anno 1768 feria quinta ipso die festi Praesentationis Beatissimae coram actis proconsularibus Gostinensibus in oppido Gostyn summa mille florenorum cum onere absolvendi triginta qinque [!] missas per annum,

- anno 1742 feria secunda ante festum sancti Jacobi Apostoli in Costen per magnificum Koszutski in bonis Smogorzewo summa duorum millium florenorum inscripta cum onere absolvendi quinquaginta tres missas lectas et unum anniversarium per annum,

- anno 1724 feria tertia ante festum sancti Michaelis in castro Posnaniensi per generosam Constantiam Daleszyńska super bonis Mchy summa duorum millium florenorum cum onere absolvendi annuatim quinquaginta duas missas,

- anno 1696 feria secunda ante festum sancti Bartholomaei Apostoli in castro Posnaniensi per generosum Dzierzanowski in bonis Dzięczyno summa mille quingentorum florenorum cum onere absolvendi annuatim sexaginta missas.

Quia vero census annuus lege publica Regni diminutus est et praefatae congregationi tantum ex supradictis summis mille octoginta septem floreni proveniunt, qui numero mille quadringentarum novem missarum lectarum, viginti cantatarum et quatuor anniversariorum per annum absolvendorum non correspondent, humiliter nobis supplicavit, quatenus hac in parte de opportuno juris remedio providere dignaremur.

Nos, quibus facultas reducendi et moderandi onera missarum in ecclesiis dioecesis nostrae a Sancta Sede Apostolica die 2-da Januarii anno 1777 ad quinquennium concessa est, attento eo quod impositis obligationibus census mille octoginta et septem florenorum non correspondeat, authoritate Apostolica nobis concessa et delegata, praefatas obligationes reductioni sbiiciendas [!] esse duximus, ac ita ut abhinc congregatio Gostinensis quotannis tantum:

- quinquaginta tres missas lectas pro anima magnifici Koszutski,

- quadraginta sex missas lectas et duodecem cantatas [s. 275] pro fundatoribus,

- quadraginta septem missas lectas et tres cantatas ad altare sanctae Barbarae pro fundatoribus,

- viginti novem missas lectas et anniversaria duo pro anima Joannis Libowicz,

- centum quinquaginta missas lectas pro animabus fundatorum,

- sexaginta septem missas lectas et anniversarium unum pro animabus fundatorum,

- octodecem missas lectas pro animabus fundatorum,

- triginta duas missas lectas et anniversarium unum pro anima magnifici Koszutski,

- trigintas [!] quinque missas lectas pro animabus fundatorum,¹

- triginta quinque missas lectas pro anima generosae Constantiae Daleszyńska,

- et viginti sex missas lectas pro anima generosi Dzierzanowski

absolvere teneatur, reducimus et moderamus, ac pro reducto et moderato haberi volumus, atque ad absolvendas hujusmodi obligationes reductas et moderatas, supra dictam congregationem sub onere conscientiae obstringimus et obligamus, mandantes ut in sacristia tabella onerum per nos, sicut praefertur, reductorum et moderatorum describatur, et de illorum adimplemento tam nobis quam pro tempore existenti illustrissimo loci ordinario Posnaniensi et Varsaviensi nec non visitatori suo, toties quoties opus fuerit, ratio reddatur. In quorum fidem praesentes, manu nostra subscriptas, sigillo nostro communiri jussimus.

Datum Varsaviae die 5-ta Novembris 1779.

(-) Andreas Stanislaus episcopus.

(-) Ignatius Borakowski, curiae episcopalis regens [?]²

Or.: Święta Góra, Dokumenta Starożytne Kongregacyi Xięży Filippinów pod Gostyniem, sygn. A/5, s. 273-275.

Kop.: Święta Góra, Dopisy Do Rękopisma Zbiór Wiadomości o Swiętéj Górze pod Gostyniem, sygn. A/11, s. 123-124, wpis CLXXI (skąd tytuł).

Wzmianka: Święta Góra, Zbiór Wiadomości o Swiętéj Górze pod Gostyniém..., sygn. A/11, s. 217.

Opis za WBC: Ordynacja (postanowienie) biskupa poznańskiego Andrzeja Stanisława Kostki Młodziejowskiego, wydana na prośbę prepozyta Kongregacji Oratorium Św. Filipa Neri na Świętej Górze w Gostyniu, ks. Józefa Prażmowskiego, w sprawie kanonicznego zwolnienia z odprawienia ponad połowy mszy św., jakie zobowiązani byli odprawić gostyńscy filipini z tytułu dziesięciu legatów otrzymanych w latach 168?–1768 na łączną sumę 31 060 złp, a zapisanych przez różnych benefaktorów na dobrach Bojanowo, Dzięczyna, Mchy, Smogorzewo, Strzelce, Święciechowa oraz na Synagodze leszczyńskiej, w związku z ustawowym obniżeniem w kraju wysokości czynszu rocznego (procentów od sumy kapitału) [z 7% do 3,5% - przyp. Acta Castrensia] i tym samym zmniejszeniem wpływów z tychże legatów do kwoty jedynie 1 087 złp rocznie.

¹ Dotyczy jakiegoś zapisu pominiętego przez skrybę w liście zobowiązań między zapisem z 1742 a zapisem z 1724 roku, zobowiązującego kongregację do odprawiania – jak wynika z kalkulacji – 319 mszy czytanych rocznie.

² cancellariae episcopalis registrator?

1736 Filadelfia Kongregacji Oratorium św. Filipa Neri w Gostyniu z klasztorem benedyktyńskim w Lubiniu

Pater Ioannes Ziembinski Congregationis Oratorii Sancti Patris Philippi Nerii in Sacro Monte Gostinensi fundatae praepositus, Nicolaus Gawarecki senior, Iacobus Skrzyniecki, Paulus Waniszewski, Michael Ładynski, Iosephus Mulczynski deputati, totiusque ejusdem congregationis patres et fratres presbyteri

Illustribus admodum reverendis ac religiosissimis patribus et dominis dominis Bonifacio Rydlewski conventus Lubinensis Ordinis Sanctissimi Patris Benedicti priori et sede vacante protunc abbatiae ejusdem conventus administratori, Ludovico Borawski vicepriori, Sacratissimi Rosarii promotori, Theodoro Zychlewski decano seniori, Iosepho Mayski decano, Lucae Wichrowski, Benedicto Ludynk, Caelestino Zalaski secretario, totiusque conventus patribus et fratribus omnis prosperitas et divinae gratiae augmentum.

Aurum auro addimus, affectum amori tribuimus, dum reciproco certamus animo illustres admodum reverendi domini et religiosissimi patres. Desponsamus arcana cordis vestri | ut non alibi nisi abbatiali idest vestro vis unita animorum insideat annulo. Parce nobis emeritissimum Lubinense capitulum, mare gratiarum te dixerimus, quapropter concurrimus flumina congregatistae mariani Philippinae prosapia non aliud piscaturi nisi uniones. Utique [?] idem est esse amodo Benedictinos quod et Philippinos seu verius unum sunt Philippini et Benedictini, una nos in montibus situavit manus et non vix unus extruxit patriarcha nec longinqua separavit seu potius cordi approximavit distantia et idem est mons vester qui et noster, unus est locus et una animorum situatio.

Admitte ergo, illustris admodum reverende religiosissime viceabbatialis dignitatis administrator et prior cum toto regiminis tui admodum reverendorum patrum capitulo, concurrentem animorum nostrorum unionem, qua ut vestram unanimi amplectimur corde, sic nostram publico exaramus calamo cum hac obligatione vicissim aeviterna, quod scilicet singuli congregationis nostrae patres tres absolvent missas, clerici integra defunctorum officia, singuli vero fratres novem dicent coronas et tres suscipient Communiones, vestri suffragaturi animabus. Requiales quidem vobis missas tribuimus, siquidem quis est homo qui vivet et non videbit mortem, non ut morte vestri vivamus avertant [?] superi, sed ut bonae consulamus aeternitati. Adinterim vero quamdiu in hoc solo vivimus cum posteris nostris, preces consuetas in sancto instituto descriptas, meditationes, disciplinas, mortificationes et caetera pia opera pro incolumi salute et necessitatibus totius conventus reverendarum [?] paternitatum vestrarum fundendas et offerendas appromittimus, insuper ad omnia privilegia, indulgentias et singulares gratias congregationi Romanae a summis pontificibus concessas et nostrae communicatas admodum dominationes vestras admittimus, ut una simus missa et unum in Christo offertorium.

In quorum fidem, sigillo proprio communitatis apposito, manibus nostris hoc instrumentum subscribimus. Dabantur in Sacro Monte Gostinensi die 26 Aprilis anno Domini 1736.

[podpisy sześciu filipinów wymienionych w intytulacji]

Źródło: Święta Góra, Dokument Filadelfii Kongregacji Oratorium św. Filipa Neri w Gostyniu z klasztorem benedyktyńskim w Lubiniu, sygn. B/59.

Dokument upamiętniający zawiązanie filadelfii (gr. filadelfia - braterstwo, miłość braterska; inaczej: dyplom konfraterni) między świętogórską kongregacją filipinów a lubińskim konwentem benedyktynów, wydany przez filipinów w Gostyniu. Kongregacja świętogórska zobowiązuje się po wsze czasy do modlitwy za konwent lubiński w ten sposób, iż każdy z ojców odprawi za zmarłych benedyktynów trzy msze żałobne, każdy kleryk odmówi całe brewiarzowe oficjum żałobne, każdy zaś z braci 9 koronek, przyjmie też trzy razy Komunię w intencji zakonników z Lubinia. Filipini zobowiązują się również do ofiarowania zwyczajowych modlitw, rozmyślań, umartwień i różnych pobożnych uczynków za zbawienie i potrzeby lubińskiego konwentu. Kongregacja świętogórska dopuszcza też benedyktynów do udziału w przywilejach, odpustach i szczególnych łaskach udzielonych jej przez papieży.

1696 Zapis 1500 złotych na Dzienczynie

Actum in judiciis kapturowe nuncupatis per generosos judices in conventu particulari Sredensi cum judicio terrestri Posnaniensi et officio castrensi itidem Posnaniensi ad id deputatos, feria secunda ante festum sancti Bartholomaei Apostoli [20 VIII] proxima anno Domini millesimo sexcentesimo nonagesimo sexto, sub interregno in castro Posnaniensi celebratis.

Generosus Boguslaus Dzierzanowski olim generosi Joannis Christophori bini nominis Dzierzanowski filius recedendo etc. inscribit in bonis suis generaliter omnibus, praecipue vero in bonis villae Dzienczyna in palatinatu Posnaniensi, districtu vero Costensi consistentibus summisque quibusvis pecuniariis habitis et habendis admodum reverendo Stanislao Majewski congregationis Gostinensis sancti Philippi Nerei praeposito totique eidem congregationi Gostinensi nunc et in futurum pro tempore existenti summam mille quingentorum florenorum Polonicalium

in scultetia villae Czaykowo districtus Costensis antea haerentem, nunc vero de manibus generosi Joannis Miaskowski eorundem bonorum Czaykowa possessoris levatam, pro crastina die festi Natalis sancti Joannis Baptistae proxime venturi hic sub simili vadio solvendam.

In quantum vero summam eandem mille quingentorum florenorum Polonicalium is eidem recognoscens dicto admodum reverendo praeposito totique eidem congregationi Gostinensi nunc et in futurum pro tempore existenti, uti creditoribus suis pro tempore et termino superius expressis, non persolverit, et quamdiu summa memorata de consensu et voluntate eorundem creditorum suorum penes se recognoscentem extiterit,

ex tunc is idem recognoscens debebit ac suis cum successoribus tenebitur eisdem creditoribus suis pensionem seu provisionem annuam quotannis et pro qualibet crastina die festi Natalis sancti Joannis Baptistae, a quolibet centum per septem florenos Polonicales ad manus manualemque sive officiosam dicti admodum reverendi praepositi dicti congregationis Gostynensis nunc et in futurum pro tempore existentis, sive etiam ejusdem congregationis Gostynensis plenipotentis vel procuratoris causarum quietationem, dare, pendere et exsolvere eam dictae provisionis annuae solutionem a proxime ventura crastina die festi Natalis sancti Joannis Baptistae incipiendo, et eam singulis annis et crastinis festi praetacti diebus usque ad realem et effectivam summae ejusdem originalis exsolutionem continuando et explendo, idque sub vadio seu vadiis cuilibet pensioni seu provisioni annuae pro aliquo anno retentae correspondentibus.

Citatus hic sive etiam in omni judicio et officio Regni etiam kapturali Posnaniensi respondebit peremptorie.

L. S.

Ex protocollo castrensi Posnaniensi [s. 60] extractum.

(-) Drużyński mp.

Źródło: Święta Góra, „Dopisy Do Rękopisma Zbiór Wiadomości o Swiętéj Górze pod Gostyniem”, sygn. A/11, s. 59-60, wpis LXIV (odpis z wyciągu zatytułowany "Zapis 1500 złotych na Dzienczynie.")

Bogusław Dzierżanowski, syn niegdy Jana Krzysztofa, bierze od Jana Miaskowskiego, posesora dóbr Czajkowa, sumę 1.500 złp. dotąd zapisaną na sołectwie czajkowskim, a od teraz zabezpieczoną na dobrach wsi Dzięczyna, należną gostyńskiej kongregacji filipinów, tutaj reprezentowanej przez czwartego jej przełożonego, ks. Stanisława Majewskiego (1695-1698). Od tej pożyczki będzie płacona Kongregacji prowizja w wysokości 7%.

Z racji trwającego po śmierci Jana III Sobieskiego bezkrólewia zapis sporządzono przed sądem kapturowym, którego sędziów wybrano na sejmiku w Środzie Wielkopolskiej.

Dokument wspomniany w „Zbiorze wiadomości o Świętej Górze pod Gostyniem” na s. 94 (oryg. 186).

1828 Gallinarium in praedio exstruendum

Die 14 Februarii 1828 clausi contractum cum honesto domino Joanne Schneider fabro murario de oppido Borek ratione murandi a fundamentis gallinarii seu stabuli pro domestica volatili in praedio villae Błażejewo. Quod gallinarium debet esse longitudinis 24 cubitorum et latitudinis 15, tectum tegulis lapideis, et sub se habere fornices muratas altitudinis 3 cubitorum etc. etc.	Dnia 14 lutego 1828 zawarłem kontrakt z uczciwym panem Janem Schneiderem, murarzem z miasta Borek, na budowę od fundamentów kurnika czyli schronienia dla drobiu na folwarku wsi Błażejewo. Kurnik ten ma mieć długość 24 łokci i szerokość 15, pokryty dachówką kamienną, pod nim piwnice murowane głębokości 3 łokci itd. itd.
Hoc totum operis perficiendum est pro cura illius solius fabri, additis eidem nostra ex parte solummodo 40 adjutoribus, idque pro remuneratione 70 thalerorum, unius dolii cerevisiae, unius medimni siliginis et medii medimni pysi.	Całe to dzieło ma zostać wykonane staraniem tego jednego rzemieślnika, przydawszy mu z naszej strony jedynie 40 pomocników, a to za wynagrodzeniem 70 talarów, jednej beczki piwa, jednego korca1 żyta i połowy korca grochu.

Źródło: Święta Góra, ks. Kasper Dominikowski, Liber Magnus Congregationis Oratorii Sancti Philippi Nerii ad Oppidum Gostyń, sygn. A/8, s. 10

¹ Łac. medimnus = korzec. Korzec berliński = 54,961 l; w Królestwie Polskim korzec = 128 l.

1828 Conflagratio horreorum Błażejeviensium

Die 12 Augusti [1828] hora 7 vespertina exarsit ignis inter horrea villae Błażejewo ex occasione non penitus extinctae fumanticulae tabaci /: fayki :/ et repositae in capsam vestis per laboriosum Gregorium custodem sylvarum Błażejeviensium, qui sub meridiem venit ad eadem horrea propter componendos in illis ordines frugum /: alias na warsztę :/ et suam illam vestem penes horreum reposuit.

Dnia 12 sierpnia [1828] o godzinie 7-mej wieczorem powstał ogień między stodołami wsi Błażejewo z powodu niedogaszonej fajki z tytoniem, schowanej do kieszeni przez pracowitego Grzegorza borowego lasów błażejewskich, który w południe przyszedł „na warsztę” czyli poukładać plony według ich porządku i swoją szatę zostawił przy stodole.

Ignis ille tam subito potenterque invaluit, ut non durante media hora duo horrea, granarium et quid quid in illis jam asservatum fuerat, in cineres versa videbantur. De frugibus combusta sunt: 140 sexagenae siliginis hiemalis, 20 ½ sexagenae siliginis aestivalis, 24 sexagenae hordei, 18 ½ sexagenae tritici, 74 ½ sexagenae avenae, 16 currus pysi, 4 currus viciae, 4 currus trifolii campestris et in granis super granario 40 metretae mensurae majoris siliginis.

Ogień ten tak szybko i intensywnie się rozprzestrzenił, że w niespełna pół godziny dwie stodoły, spichlerz i cokolwiek w nich przechowywano, wszystko to obróciło się w popiół. Z plonów spłonęło: 140 kóp1 żyta ozimego, 20 ½ kopy żyta jarego, 24 kopy jęczmienia, 18 ½ kopy pszenicy, 74 ½ owsa, 16 wozów grochu, 4 wozy wyki, 4 wozy koniczyny, a w ziarnie w spichlerzu2 40 metret3 miary wielkiej żyta.

Źródło: Święta Góra, ks. Kasper Dominikowski, Liber Magnus Congregationis Oratorii Sancti Philippi Nerii ad Oppidum Gostyń, sygn. A/8, s. 14

¹ kopa = 60 snopów zboża.
² dosł. "na spichlerzu".

³ ćwiertni? (ćwiertnia berlińska = 13,74 l).

1828 Arborum coemptio

Die 21 Januarii 1828 profectus sum cum venerabili fratre Josepho Wiesiołowski, obeuntis munus economi in villa Drzenczewo, in sylvam Jeżeviensem causa coemendarum arborum pro planeis, quarum habemus et successu temporis habebimus omnimodam necessitatem, et in sylvis nostris talium arborum totalis invenitur jam penuria.

Dnia 21 stycznia 1828 roku wraz z czcigodnym bratem Józefem Wiesiołowskim1, pełniącym posługę ekonoma we wsi Drzęczewo, wyruszyłem do lasu jeżewskiego by zakupić drzewa na deski, których potrzebujemy i z biegiem czasu będziemy szczególnie potrzebować, zaś w naszych lasach drzew takich zupełny już niedostatek.

Ibique cum invenerimus divendi arbores per pedes cubicos, quemvis quatuor grossis Polonicis, quod nobis sat bene visum erat, convenimus de centum emendis frustis, quorum brevissima erant sex cubitorum longitudinis, et nonnulla novem, duodecem et quindecem cubitorum, jam autem crassitudinis ad minimum trium et semi cubitorum, taliaque frusta generaliter sumpta, quodvis constat octo et medium florenum.

Gdy znaleźliśmy tam drzewo na sprzedaż na stopy sześcienne2, od każdej po 4 grosze polskie, która to cena zdała się nam dość dobra, postanowiliśmy kupić 100 kłód3, z których najkrótsze miały 6 łokci4 długości, niektóre zaś 9, 12 i 15 łokci, mnóstwo zaś co najmniej 3,5 łokcia. Wszystkie te kłody ogółem kosztowały 8,5 złotego.

Źródło: Święta Góra, ks. Kasper Dominikowski, Liber Magnus Congregationis Oratorii Sancti Philippi Nerii ad Oppidum Gostyń, sygn. A/8, s. 9

¹ Brat Józef Wiesiołowski, urodzony w Grabonogu w 1789 roku, przyjęty do świętogórskiej kongregacji filipinów w 1815 roku. Wspomniany przez ks. Dominikowskiego w Zbiorze wiadomości o Świętej Górze pod Gostyniem na stronie 262. 
² Stopa sześcienna (łac. pes cubicus) – w Prusach 30,09 l, w Królestwie Polskim 23,888 l.

³ Dosłownie: kawałków (łac. frusta).

⁴ Łokieć (łac. cubitus) berliński – 0,6669 m. W Królestwie Polskim łokieć – 0,576 m.

1701 Świadectwo biskupa poznańskiego o Kongregacji Świętogórnej

Świadectwo biskupa poznańskiego o Kongregacji Świętogórnej z dnia 22 lutego 1701 roku.1
Hieronymus Wierzbowski, Dei et Apostolicae Sedis gratia episcopus Fessensis [?], suffraganeus, praepositus cathedralis, vicarius in spiritualibus, officialis generalis Posnaniensis, custos Varsaviensis.	Hieronim Wierzbowski, z łaski Boga i Stolicy Apostolskiej biskup Fez2, sufragan, prepozyt katedralny, wikariusz in spiritualibus, oficjał generalny poznański, kustosz warszawski.
Universis et singulis, quorum interest vel intererit, significamus:	Wszystkim i każdemu, kogo to dotyczy lub będzie dotyczyć, oznajmiamy, iż:
Congregationem Oratorii sancti Philippi Nerii in monte ad oppidum Gostinium in hac dioecesi Posnaniensi consistentem, bene et canonice in summis variis pecuniariis dotalibus ad sustentationem personarum in ea ad famulandum Deo omnipotenti viventium et victurarum officiose in castris diversis Regni Poloniae inscriptis ad summam centum triginta millium ascendentibus, tum in praedio jure haereditario in perpetuum adscripto constitutam.	Kongregacja Oratorium św. Filipa Neri na górze pod miastem Gostyniem położonym w tejże diecezji poznańskiej została prawidłowo i kanonicznie ustanowiona, uposażona różnymi sumami pieniężnymi urzędowo zapisanymi w różnych grodach Królestwa Polskiego, sięgającymi kwoty 130.000, na utrzymanie osób przebywających tam teraz czy w przyszłości na służbie u Boga Wszechmogącego, ma też prawem dziedzicznym wieczyście zapisany folwark.
In ea viros probos, in sacra theologia speculativa et morali ac philosophia et in aliis artibus doctos esse, et religiose in numero septemdecem vivere, ex quibus sunt presbyteri tredecem, laici quatuor. Presbyteri quotidie divinum officium per turnum officiant, inter quos sunt nonnulli eximii concionatores, quolibet die dominico et festivo, ac aliis solennioribus festis praedicantes, singulique singulis officiis ex electione triennali funguntur.	Składa się ona z zacnych mężów, biegłych w teologii spekulatywnej i moralnej oraz w filozofii i innych naukach. Żyją oni bogobojnie w liczbie 17, w tym 13 kapłanów i 4 [braci] świeckich. Kapłani codziennie po kolei sprawują służbę Bożą. Jest między nimi kilku wybitnych kaznodziejów, którzy głoszą kazania w każdą niedzielę, święto i w inne uroczystości. Na swoje stanowiska wybierani są raz na 3 lata.
Patres et fratres habitationes commodas tam in inferiori quam superiori contignatione habent. Inter habitationes inferioris contignationis refectorium ex una parte ad meridiem amplum, in altera parte oratorium ad septentrionem competens, imaginibus vitam sancti patris Philippi Nerii exhibentibus et altari pervenustae artis cum imagine ejusdem sancti patris Philippi Nerii condecoratum existit. Clausura Congregationis adamussim observatur. Capitula juxta tempora praescripta celebrantur, in quibus de bono ordine, statu et regimine Congregationis, ac servanda disciplina spirituali tractatur. Hi tractatus ad librum Congregationis inscribuntur. Collationes spirituales instituuntur, in quibus varia dubia juxta materias occurrentes, et alias doctrinas iidem patres presbyteri inter se habent.	Ojcowie i bracia mają wygodne mieszkania na dolnym i górnym piętrze. Między mieszkaniami na dolnym piętrze z jednej strony na południu znajduje się obszerny refektarz, z drugiej strony na północy odpowiednia kaplica, ozdobiona obrazami ukazującymi życie świętego ojca Filipa Neri oraz ołtarzem przecudnego rzemiosła z obrazem tegoż świętego ojca Filipa Neri. Starannie przestrzega się klauzury kongregacji. Kapitułę zwołuje się w ustalonych terminach. Podczas niej rozprawia się o porządku, stanie i zarządzie kongregacji oraz zasadach dyscypliny duchowej. Rozprawy te zostają odnotowane w księdze kongregacji. Organizuje się konferencje duchowe, podczas których księża ci roztrząsają różne bieżące problemy oraz inne zagadnienia naukowe.
Ecclesia noviter ex latere cocto ac caemento, magno sumptu fundatorum in non consueta et antiqua, sed eximia ac non reperibili forma in partibus nostris constructa. Cui majorem decorem in successu temporis, copula e medio totius operis in altum eminens addet; ab intus pictura singulari et altaribus multis arte sculptili eleganti factis decorata.	Kościół niedawno zbudowany z cegły palonej i kamienia tłuczonego, wielkim nakładem fundatorów, w kształcie niezwykłym i starym, lecz wyjątkowym i niespotykanym w naszych stronach. Z upływem lat większego piękna doda mu kopuła z pośrodku całego dzieła wzwyż celująca. Wewnątrz kościół przystrojony jest wyjątkowymi obrazami i licznymi, wytwornie rzeźbionymi ołtarzami.
In eadem ecclesia prima Missa matutina hora quinta ad altare majus, in quo collocata est imago Beatissimae Mariae Virginis, miraculis quotidianis clarens, cum expositione Sanctissimi Sacramenti in pixydo, ex indulto nostro, ad sonum organorum et musicarum voce naturali varioque genere instrumentorum sonorose nomen Dei et Deiparae Virginis laudantium celebratur, aliaeque devotiones ex piis fundationibus Christi fidelium absolvuntur. Est et altera imago Dolorosae Beatae Mariae Virginis in altari.	W tymże kościele pierwsza msza poranna odprawia się o godzinie piątej przy ołtarzu wielkim, gdzie umieszczony jest obraz Najświętszej Maryi Dziewicy, codziennie jaśniejący cudami. [Msza ta odprawia się] z wystawieniem Najświętszego Sakramentu w puszce, za naszym indultem, przy dźwięku organów i muzyków głosem przyrodzonym oraz na instrumentach różnego rodzaju dźwięcznie imię Boga i Bogarodzicy Dziewicy wysławiających. Odprawia się tam też inne nabożeństwa z pobożnych fundacji wiernych chrześcijan. Jest i inny obraz Matki Bożej Bolesnej w ołtarzu3.

Źródło: Święta Góra, „Dopisy Do Rękopisma Zbiór Wiadomości o Swiętéj Górze pod Gostyniem”, sygn. A/11, s. 70, wpis LXXXI (odpis).

¹ Tytuł pochodzi od kopisty.
² biskupstwo tytularne in partibus infidelium w Numidii.
³ Pełny zapis dokumentu wraz z osnową nie zachował się, jak zaświadcza ks. Dominikowski w Zbiorze wiadomości o Świętej Górze pod Gostyniem (s. 108).

1753 zapis 10.000 złotych na Chocieszewicach

Actum in castro Posnaniensi sabbatho post festum sancti Petri in Vinculis proximo, anno Domini millesimo septingentesimo quinquagesimo tertio.	Działo się w grodzie poznańskim, w sobotę po święcie św. Piotra w Okowach [4 VIII], roku Pańskiego 1753.
Illustris magnifica Veronica de Konarzewskie Mycielska olim illustris et magnifici Mathiae Mycielski castellani Posnaniensis consors relicta vidua, bonorum Chocieszewice in palatinatu praesenti et districtu Costensi jacentium et aliorum haeredissa, sana existens, recedendo etc.	Jaśnie wielmożna Weronika z Konarzewskich Mycielska1, niegdy jaśnie wielmożnego Macieja Mycielskiego2 kasztelana poznańskiego żona [a teraz] pozostała wdowa, dóbr Chocieszewice w województwie niniejszym i powiecie kościańskim leżących i innych dziedziczka, zdrową będąc, odstępując itd.
inscribit in et super bonis suis praefatis Chocieszewice generaliter omnibus ac summis quibusvis pecuniaribus habitis et habendis, Congregationi Gostinensi sancti Philippi Nerii nunc et in futurum pro tempore existenti summam decem millium florenorum polonicalium, includendo in eandem summam quinque millium florenorum polonicalium olim religioso Olszewski ejusdem Congregationis Gostinensis professo pro tunc per celsissimam Theophilam de Leszno ducissam in Zbarasz Wisniowiecka castellanam Cracoviensem, ad praesens religiosam Taidam conventus Leopoliensis sanctae Catharinae ordinis sancti Dominici monialem [s. 128] solvi provenientem, per se vero recognoscentem in summa praemissa decem millium florenorum polonicalium de manibus inante celsissimae castellanae Cracoviensis charissimae matris suae, ad praesens monialis conventus ejusdem Leopoliensis levatam,	zapisuje na dobrach swoich wspomnianych Chocieszewice zupełnie wszystkich i na jakichbądź sumach pieniężnych posiadanych teraz i w przyszłości, kongregacji gostyńskiej św. Filipa Neri teraz i w przyszłości istniejącej sumę 10 tysięcy złotych polskich, włączywszy w tę sumę 5 tysięcy złotych polskich należną do zapłaty niegdy pobożnemu Olszewskiemu, tejże kongregacji gostyńskiej profesowi, wówczas przez dostojną Teofilę z Leszna księżną na Zbarażu Wiśniowiecką kasztelanową krakowską3, obecnie pobożną Taidę4 z konwentu lwowskiego św. Katarzyny, mniszkę zakonu św. Dominika, przyjętą zaś przez zeznającą we wspomnianej sumie 10 tysięcy złotych polskich z rąk dawnej dostojnej kasztelanowej krakowskiej, umiłowanej swej matki, a obecnie mniszki tegoż konwentu lwowskiego,
ac per eandem celsissimam ducissam matrem suam pro capela musices in ecclesia ejusdem Congregationis Gostinensis congrua perpetuis temporibus conservanda, nec non decantando in supra dicta ecclesia Congregationis ejusdem Gostinensis de Immaculata Conceptione officio cum adjecto verbali triplici Requiem pro anima ejusdem religiosi Olszewski dispositam, in crastino die festi Natalis sancti Joannis Baptistae proxime venturi hic sub simili vadio solvendam.	przeznaczoną przez tąż dostojną księżną a swoją matkę na kapelę muzyków, która w kościele tejże kongregacji gostyńskiej ma być utrzymywana po wieczne czasy, oraz na śpiew we wspomnianym kościele tejże kongregacji gostyńskiej oficjum o Niepokalanym Poczęciu [NMP], z dodaniem trzykrotnego wezwania „Requiem...” za duszę tegoż pobożnego Olszewskiego, do zapłaty tutaj5, nazajutrz po najbliższym święcie Narodzenia św. Jana Chrzciciela, pod karą umowną tej samej wysokości.
In quantum vero summa eadem pro tempore et termino superius expressis non persolverit, et quamdiu summa eadem originalis decem millium florenorum polonicalium penes se recognoscentem aut suos successores extiterit, extunc debebit ac sua cum posteritate tenebitur pensionem seu censum annuum ecclesiasticum a summa eadem originali solvi provenientem, quotannis et pro quolibet crastino die festi Natalis sancti Joannis Baptistae a quolibet centum per septem florenos polonicales ad manus manualemque praepositi sive ejusdem Congregationis Gostinensis procuratoris nunc et in futurum pro tempore existentis, sive etiam officiosam quietationem, dare, pendere et exsolvere,	Gdyby zaś ta suma w czasie i terminie wyżej wyrażonym nie została zapłacona, i dopóki ta podstawowa suma 10 tysięcy złotych polskich u zeznającej lub jej następców pozostaje, [zeznająca] winna będzie i ze swoimi potomkami zobowiązana pensję czyli roczny czynsz (odsetki) kościelny od sumy podstawowej, corocznie nazajutrz po święcie Narodzenia św. Jana Chrzciciela po siedem od stu złotych polskich na ręce przełożonego bądź prokuratora tejże kongregacji gostyńskiej tak obecnego jak i przyszłego, wraz z urzędowym pokwitowaniem wręczać, składać i płacić,
eam dicti census annui solutionem a proxime praeterita crastina die festi Natalis sancti Joannis Baptistae incipiendo, eamque singulis annis et crastinis festi praetacti diebus usque ad realem et effectivam summae ejusdem originalis exsolutionem continuando et explendo, idque sub vadio seu vadiis cuilibet pensioni seu censui annuo ecclesiastico pro aliquo anno retento correspondentibus; citata recognoscens suis cum successoribus responsura hic peremptorie.	rozpoczynając to płacenie rzeczonego czynszu rocznego [licząc] od najbliższego minionego pierwszego dnia po święcie Narodzenia św. Jana Chrzciciela, kontynuując co roku zawsze pierwszego dnia po rzeczonym święcie aż do rzeczywistej i faktycznej spłaty sumy podstawowej, a to pod karą umowną czy karami umownymi w wysokości odpowiadającej zatrzymanej pensji czyli czynszu kościelnego za dany rok; zeznająca, gdyby została pozwana [w tej sprawie], stawi się tu nieodwołalnie ze swoimi spadkobiercami.
(-) W Mycielska Kasz. Pozna.	(-) Weronika Mycielska kasztelanowa poznańska
Zgodność tego wyciągu z originałem zaswiadczam w Poznaniu dnia dwudziestego pierwszego pazdziernika roku 1817	Zgodność tego wyciągu z oryginałem zaświadczam w Poznaniu, dnia dwudziestego pierwszego października roku 1817.
/: L. S. :/	/: miejsce pieczęci :/
(-) Tarczyński archiwariusz ksiąg dawnych polskich Xięztwa Poznańskiego mppr.	(-) Tarczyński, archiwariusz ksiąg dawnych polskich Księstwa Poznańskiego, ręką własną

Źródło: Święta Góra, „Dopisy Do Rękopisma Zbiór Wiadomości o Swiętéj Górze pod Gostyniem”, sygn. A/11, s. 127, wpis CLXXX (odpis z wyciągu)

Dokument streszczony w „Zbiorze wiadomości o Świętej Górze pod Gostyniem”, transakcja wspomniana na s. 219 (oryg. 458).

¹ Weronika Mycielska (1699-1762), córka Filipa Konarzewskiego i Teofili z Leszczyńskich.
² Maciej Mycielski (1690-1747), kasztelan poznański od 1737 r.
³ Teofila Wiśniowiecka (1680-1757), córka Wacława Leszczyńskiego i Zofii Wiśniowieckiej. W 1693 r. ślub z Filipem Konarzewskim (ok. 1675-1703), w 1704 r. ślub z księciem Januszem Antonim Wiśniowieckim (1678-1741), od 1726 r. kasztelanem krakowskim.
⁴ Św. Taida, porzuciwszy rozwiązłe życie, pokutowała w odosobnieniu w Egipcie w IV w.
⁵ Tj. przed urzędem grodzkim.

1672 Commutatio agri plebanalis Gostinensis cum agro donato Congregationi ad villam Pozegowo existente

Albertus Dobrzelewski, praepositus infulatus Lascensis, archidiaconus Posnaniensis, scholasticus Vladislaviensis, Gnesnensis Lanciciensis canonicus, Sacrae Regiae Maiestatis secretarius, vicarius in spiritualibus, et officialis Posnaniensis generalis.

Significamus hisce praesentibus litteris nostris, quorum interest, universis et singulis, q[...] pro parte et ad instantiam Congregationis Oratorii sancti Philippi Nerii, in ecclesia tituli Immaculatissimae Conceptionis Beatissimae Mariae Virginis extra oppidum Gostin, in Sacro Monte sita, noviter fundati, coram nobis fuit comparitum, et nomine eiusdem humiliter supplicatum,

quatenus super commutationem agri plebanalis Gostinensis, ad praefatam ecclesiam Beatissimae Mariae Virginis siti, cum agro Oratorii seu pessula vulgo płoską, per generosum Stanislaum de Bnin Radzewski bonorum villae Pozegowo districtus Costensis haeredem, ad acta in judiciis castrensibus Posn(aniensibus) causarum officii, feria secunda post festum Omnium Sanctorum proxima, anno millesimo sexcentesimo septuagesimo primo, in castro Posnaniensi celebratis, dato, donato et inscripto, antiquitus ad villam et hereditatem praedictam Pozegowo pertinente, penes agros praediales ex una, et versus montana ad praedictam villam Pozegowo spectantem, ad semitam quae tendit ad villam Dusina sese extendente, propter certas et rationabiles causas, inter eandem Congregationem, et admodum reverendum Paulum Czapulewicz praepositum Gostinensem, stante consensu illius factam, authoritate nostra qua hac in parte fungimur, consensum et assensum dare, nec non talem commutationem confirmare, approbare et ratificare dignaremur. Qua in re nolentes quidquid praecipitanter agere, et cupientes [?] de narratis eisdem plenius informari, commiss[...] [s. 62] in personas perillustris ac admodum reverendorum Francisci Gostynski canonici Po[snaniensis] fratris nostri observandissimi, Matthaei Ogromnicz praepositi Krobensis, Jacobi Rogoziecki [?] parochi Dolscensis, et aliorum authentico commissionis specificatorum decrevimus, et extradere mandavimus in forma solita, prout f[...] extradita.

Qu[...]rum quidem dominorum commissariorum acta inquisitionis, per admodum reverendum Albertum Laktanski, cathedralis poenitentiarium, B. M. V. in Summo custodem, et sancti Nicolai ecclesiarum collegiatarum praepositum, admodum reverendi domini M. Stanislai Grudowicz, philosophiae doctoris, suprascriptae Congregationis praepositi procuratorem reproducto, ad cuius insertionem hic minime tenemur, viso et lecto, quoniam ex eodem clare et evidenter constat, per praedictam commutationem, ecclesiam parochialem Gostinensem, eiusque admodum reverendum praepositum non laedi, imo in meliorem eorum vergere conditionem, siquidem ager plebanalis sit trium stadiorum in longum, quorum unum est arenosum, et latum sulcorum viginti quatuor, Congregationis vero sit stadiorum trium et medii arenosi, sulcorum vero triginta sex maioris quantitatis et bonitatis, ac propinquitatis ad evehendum fimum:

ideo super eadem commutatione consensum et assensum nostrum authoritate praefata dandum et concedendum esse duximus, uti quidem damus et concedimus, eandemque approbamus, confirmamus et ratificamus, perpetuo ac in aevum, roburque firmitatis perpetuae eidem commutationi, ac in ea contentis tanquam in evidentem ecclesiae parochialis Gostynensis eiusque praepositi utilitatem factis adiicimus [?], omnesque tam juris quam facti defectus, si qui in praemissis forsan [?] intervenerunt, eadem authoritate nostra supplemus.

In quorum [s. 63] manu propria perillustris ac admodum [...]tis nostri subscriptae, et sigillo officii nostri commun[...] decima octava mensis Maii anno Domini [millesimo sexcentesimo] septuagesimo secundo.

(-) Nicolaus Zalaszowski UJD, canonicus [?] Posnaniensis uti locum tenens mpp.

[in dorso:] Commutatio agri plebanalis Gostinensis cum agro donato Congregationi ad villam Pozegowo existente 1672

Źródło: Święta Góra, „Dokumenta Starożytne Kongregacyi Xięży Filippinów pod Gostyniem”, sygn. A/5, s. 61-64

Zgoda oficjała poznańskiego na zamianę roli plebana gostyńskiego z rolą Kongregacji św. Filipa Neri na Świętej Górze.

Kongregacja otrzymała rolę w Pożegowie w darowiźnie od Stanisława z Bnina Radzewskiego, dziedzica dóbr tej wsi, 2 listopada 1671 r. (zapis w aktach grodzkich poznańskich). Przytoczę uzasadnienie dla jej zamiany z rolą plebańską, jakie przedstawił oficjałowi ks. Wojciech Laktański, reprezentujący ks. Stanisława Grudowicza, założyciela i przełożonego kongregacji świętogórskiej:

„... jasno bowiem widać, że w wyniku tej zamiany, kościół parafialny w Gostyniu, jak i jego przewielebny proboszcz straty nie poniosą, a nawet na korzyść im to wyjdzie. Choć bowiem rola plebańska długa jest na trzy stajania, w tym jedno piaszczyste, szeroka zaś na 24 zagony, to rola kongregacji ma 3 stajania i pół piaszczystego, zagonów zaś 36 większych i lepszych, bliżej też do wywozu nieczystości.”

Uwaga:

Pozegowo – w całym dokumencie błędnie: Pogozewo

1668 Transfusio juris patronatus in personam rndi Grudowicz per g Gostynski

Actum in castro Posnaniensi feria quinta post dominicam Jubilate proxima, anno Domini millesimo sexcentesimo sexagesimo octavo. Generosus Andraeas Borek Gostyński, medietatis oppidi Gostin haeres, recedendo etc. recognovit. Quia ipse totum et integrum ius suum collationis constituendorum presbiterorum oratorii Congregationis sancti Philippi Nerii in ecclesia sanctae Margarethae in oppido Srzodka extra civitatem Posnaniensem sita, existentis, se recognoscentem ad ecclesiam Immaculatae Conceptionis Beatissimae Mariae Virginis extra oppidum praefatum Gostin existentem, concernens, cum omni jure, dominio et proprietate, omnibusque ejusdem juris praerogativis et immunitatibus, nihil sibi et suis successoribus ex eodem jure collationis reservando et excipiendo,	Działo się w grodzie poznańskim w czwartek po niedzieli „Jubilate”, roku Pańskiego 1668. Urodzony Andrzej Borek Gostyński, dziedzic połowy miasta Gostyń, odstępując [od prawa i jurysdykcji swojego powiatu itd.] zeznał. Iż on całe i zupełne swoje prawo obsadzania (kollacji) wyznaczonych księży oratorium Kongregacji św. Filipa Neri istniejącego przy kościele św. Małgorzaty położonym w mieście Śródka za miastem Poznań, dotyczące siebie, zeznającego, co do kościoła Niepokalanego Poczęcia NMP za wspomnianym miastem Gostyń, wraz z całym prawem, władzą i własnością oraz wszystkimi tegoż prawa przywilejami i zwolnieniami, niczego sobie ani swoim następcom z tegoż prawa obsadzania zastrzegając czy wyłączając,
in personam admodum reverendi Stanislai Grudowicz praepositi oratorii praefati Congregationis sancti Philippi Nerii in ecclesia eadem sanctae Margarethae in oppido Srzodka sita moderni et in futurum existentium praepositorum oratorii eiusdem idque intuitu et respectu oratorii similis Congregationis sancti Philippi Nerii in ecclesia eadem Gostinensi Immaculatae Conceptionis Beatissimae Mariae Virginis fundandi, cessit, contulit, transposuit et transfudit, prout quidem cedit, confert, transfert et transfundit praesentibus.	na osobę przewielebnego Stanisława Grudowicza obecnego przełożonego oratorium wspomnianej Kongregacji św. Filipa Neri w tymże kościele św. Małgorzaty położonym w mieście Śródka, jak i na przyszłych przełożonych tegoż oratorium, a to w związku z planowanym założeniem oratorium podobnej Kongregacji św. Filipa Neri w tymże kościele Niepokalanego Poczęcia NMP w Gostyniu, odstępuje, przekazuje, przenosi i zlewa, jak też odstąpił, przekazał, przeniósł i zlał niniejszym.
Dans et concedens eidem admodum reverendo praeposito moderno et in futurum pro tempore existenti plenariam facultatem et omnimodam potestatem, presbiteros ad ecclesiam praefatam constituendi, ea tamen conditione huic transfusioni adiecta quod si et in quantum hoc idem oratorium in ecclesia praefata Gostinensi Beatissimae Mariae Virginis ad suum esse non devenerit, ex tunc hoc idem jus collationis ad se recognoscentem vel suo[s] successores denuo rediret. Recognitione praesenti ad praemissa mediante.	Dając i udzielając temuż przewielebnemu obecnemu przełożonemu, jak i pełniącym tę funkcję w przyszłości, pełnej zdolności i wszelkiej władzy wyznaczania księży do wspomnianego kościoła, pod tym wszakże warunkiem dołączonym do tego przelania prawa, że jeśli i o ile toż oratorium we wspomnianym kościele NMP w Gostyniu nie doczeka się swego założenia, odtąd to prawo obsadzania powtórnie przejdzie na zeznającego lub na jego następców, za pośrednictwem niniejszego zeznania co do powyższych [?].
L. S. (-) Andraeas Radoliński judex surrogatus castrensis Posnaniensis. Ex protocollo castrensi Posnaniensi extractum. (-) Rudolski	Pieczęć. (-) Andrzej Radoliński sędzia surogat grodzki poznański. Wyciąg z protokołu grodzkiego poznańskiego. (-) Rudolski
[in dorso: Transfusio juris patronatus in personam rndi Grudowicz per G Gostynski]	[in dorso: Przelanie prawa patronatu na osobę wielebnego Grudowicza przez urodzonego Gostyńskiego]

Wyciąg: Święta Góra, „Dokumenta Starożytne Kongregacyi Xięży Filippinów pod Gostyniem”, sygn. A/5, s. 23

Odpis z wyciągu: Święta Góra, „Dopisy Do Rękopisma Zbiór Wiadomości o Świętéj Górze pod Gostyniem”, sygn. A/11, s. 12, wpis VII

Andrzej Borek Gostyński przelewa prawo patronatu (kollacji, prawo do obsadzania urzędów kościelnych) w gostyńskiej kongregacji księży filipinów na ks. Grudowicza. Statuty Kongregacji św. Filipa Neri wymagały bowiem, jak czytamy w „Zbiorze wiadomości o Świętej Górze pod Gostyniem” (s. 28-29), by proboszcz wybierany był przez głosowanie wśród samych członków kongregacji, a nie narzucany przez fundatora.