1684 Pro parte Uminski visio

Pro parte Uminski visio

Ad judicium et acta praesentia terrestria Calissiensia personaliter veniens ministerialis Regni generalis providus Joannes Krawiec de villa Warszowka judicio notus et nobilis Martinus Bogusławski sani existentes publice libereque recognoverunt, 

quia ipsi, habito secum altero nobili Stanislao Wardęski hic licet protunc absente, in loco tamen negotii infrascripti praesente, ad officiosam requisitionem generosi Martini Uminski vicepalatini Calissiensis, sortis certae in villa Pawłowko haeredis et famati Jacobi Deska sortis ejusdem arendatorii possessoris 

feria sexta post dominicam Cantare [!] proxime praeteritam proxima [5 V 1684] condescendebant personaliter in fundum camposque bonorum villae Pawłowko ad sortem possessionis requirentium spectantes, ibidemque juxta juris et consuetudinis formam et ex commonstratione famati Deska possessoris in campo hyemali siliginis bisulcos octo per stadium recenter per consultam immissionem pecorum et pecudum subditorum villae ejusdem Pawłowko sortium collegii Calissiensis contritos, depabulatos et in nihilum redactos viderunt et debite conspexerunt, de quo praesentem relationem idem ministerialis et nobilis fecerunt. 

Or.: Kalisz Z. 49, rezygnacje-inskrypcje-relacje/indukta, 1633-1685, k. 351v. 

Na wniosek G. Marcina Umińskiego podwojewody kaliskiego, dziedzica działu dóbr Pawłówko (ob. Pawłówek) oraz F. Jakuba Deski dzierżawcy tego działu, woźny przeprowadził w tych dobrach wizję pola ozimego, gdzie bydło, umyślnie zagnane tam przez poddanych części wsi Pawłówko należącej do kaliskiego kolegium jezuitów, stratowało i zjadło 8 składów żyta.

1759 Rlgsus Mysterski M. Morawski quietat

Actum in castro Posnaniensi feria secunda post dominicam Judica quadragesimalem proxima anno Domini millesimo septingentesimo quinquagesimo nono [2 IV 1759].

Religiosus Mysterski magnificum Morawski quietat.

Religiosus admodum reverendus pater Franciscus Misterski collegii Posnaniensis Societatis Jesu minister, suo et totius ejusdem collegii pro quo in forma juris plenissima pacem cavet ac sese suo [?] cum venerabili collegio inscribit [nomine], sanus existens, recedendo etc. recognovit.

Quia ipse magnificum Albertum Dzierzykray Morawski [s. 121] subjudicem terrestrem Vschovensem, olim generosi Stanislai Dzierzykray Morawski filium, illiusque successores de summa trium millium quingentorum florenorum Polonicalium per eundem magnificum Morawski subjudicem terrestrem Vschovensem actis praesentibus sabbatho post festum Omnium Sanctorum proximo anno Domini millesimo septingentesimo trigesimo [4 XI 1730] olim religioso admodum reverendo Joanni Witkowski protunc collegii Posnaniensis Societatis Jesu rectori ac toti collegio ex provisione per septem florenos Polonicales a quolibet centum florenorum Polonicalium quotannis pendente [s. 122] inscripta et ad solvendum assecurata,

in anno vero millesimo septingentesimo quinquagesimo septimo die vigesima quinta Augusti silentibus protunc actis capitanealibus castrensibus Posnaniensibus ad quietationem manualem per praefatum collegium Posnaniense Societatis Jesu in rem praelibati magnifici Morawski exhibit(am) toties dicto collegio Posnaniensi realiter et in effectu una cum omnibus provisionibus ab eadem summa originali ad annum superius exaratum millesimum septingentesimum quinquagesimum septimum provenientibus persoluta et enumerata

quietavit, [s. 123] absolvit et liberum misit, prout quidem corroborando suprascriptam quietationem manualem in anno millesimo septingentesimo quinquagesimo septimo subsecutam praesentibus quietat, absolvit et liberum mittit, inscriptionem praefatam officiosam cum ejus contentis ob plenariam collegio suo praestitam satisfactionem summaeque praemissae originalis cum provisionibus realem persolutionem cassat, mortificat et annihilat in aevum.

Ex protocollo castrensi Posnaniensi extractum.

(-) Correxit Ziemięcki.

(-) Legi: Łabiński.

Odp.: Papiery Morawskich. Akta poznańskie 1744-1783, s. 120-123.

O. Franciszek Misterski, minister kolegium jezuitów w Poznaniu, kwituje Wojciecha Dzierżykraj Morawskiego podsędka ziemskiego wschowskiego, s. ol. Stanisława, z sumy 3.500 złp. Sumę tę odebrał Morawski od kolegium, reprezentowanego przez rektora, o. Jana Witkowskiego SJ, w 1730 roku, do spłaty z czynszem rocznym 7%. Spłacił ją w całości z odsetkami w r. 1757, na co z powodu nieczynnej kancelarii grodzkiej poznańskiej (silentibus actis) jezuici wystawili jedynie ręczny kwit. Teraz kwitują go urzędowo.

1628 Hulczygerowie constituunt plenipotentem

Coram officio spectabilis domini Martini Gelhor proconsulis civitatis Posnaniae personaliter comparentes reverendi Georgius et Hieronimus Hulczygerowie fratres germani e collegio patrum Societatis Jesu Posnaniensis, olim nobilis ac spectabilis Hieronimi Hulczyger viri consularis Posnaniensis haeredes, suo et Andreae protunc absentis fratris sui germani societatis eiusdem nomine pro quo de ratihabitione actus praesentis in sortibus suis cavent, omni meliori modo, via ac forma iuris, quibus de iure potuerunt ac debuerunt, efficacius constituerunt et ordinaverunt in suum verum et legitimum plenipotentem ac mandatarium honoratum Stanislaum Pełczynski foris consultum Lublinensem, prout constituunt ac ordinant praesentibus, absentem tanquam praesentem.

Dantes eidem omnimodam potestatem facultatemque ad agendum, tractandum, procurandum, promovendumque causam et actionem cum quibuscunque personis sibi intercedente, ratione bonorum ac rerum per excellentem olim Adamum Maierum medicinae doctorem acceptorum, una cum sorore sua Anna Hulczygerowna coniunctim, iuxta plenipotentiam sibi ab eadem Anna Maierowa praedictorum religiosorum sorore, praefati vero excellentis Adami Maieri consorte Lublini datam,

- eadem bona adeundi, reperiendi [?], emonendi et exigendi,

- emonita et exacta levandi, tollendi, percipiendi,

- de perceptisque sufficienter quietandi, [s. 8]

- actiones iudiciarias his, qui ultro eadem bona extradere noluerint, instituendi,

- institutas prosequendi et debito iuris ordine finiendi,

- litem contestandi,

- testes ac omnimodas probationes inducendi,

- juramenta deferendi et condonandi,

- sententias in rem suam latas suscipiendi,

- ab onerosis ad superiorum judicum subsellia appellandi,

- appellationes prosequendi,

- rerum iudicatarum executiones fieri petendi,

- unum vel plures in locum suum plenipotentes substituendi et revocandi,

- amicabili denique modo transigendi et componendi,

- tum alia omnimoda [?] pro causae et negotii praesentis exigentia, quae, licet hic expressa non sint, pro expressis tamen haberi debent, faciendi, exequendi et adimplendi in forma mandati plenissima,

promittentes se id omne pro rato gratoque suscepturos, quicquid dictus plenipotens suus eiusve substitutus in praemissis nomine suo fecerint constituerintque temporibus perpetuis.

Actum feria sexta post dominicam Misericordiae [12 V] proxima, anno Domini millesimo sexcentesimo vigesimo octavo.

Ex actis spectabilis consulatus civitatis Posnaniensis extractum.

(-) Joannes Kosmatka vicenotarius Posnaniensis, manu propria.

[in dorso] Hulczygerowie constituunt plenipotentem.

Źródło: Trybunał Koronny Lubelski, Ekstrakty z akt miejskich poznańskich z 1628 r., sygn. 1551, s. 7-10

Bracia Hulczygerowie ustanawiają Stanisława Pełczyńskiego, biegłego sądowego (? - consultus foris) z Lublina, swoim plenipotentem w sprawie spadkowej.

1628 Protestatio Hulczygeronum

Coram officio spectabilis domini Martini Gelhor proconsulis civitatis Posnaniae personaliter comparentes reverendi Georgius et Hieronimus Hulczygerowie fratres germani e collegio patrum Societatis Jesu Posnaniensis, olim nobilis ac spectabilis Hieronimi Holczuger [!] viri consularis Posnaniensis haeredes, suo et Andreae protunc absentis fratris sui germani societatis eiusdem nomine, pro quo de ratihabitione actus praesentis cavent,

contra Adamum, Hilariam et Evam liberos et successores excellentis Adami Maier medicinae doctoris, inhaerentes inscriptionibus in transactione seu concordia inter Martinum Ichtam et Martinum ac Petrum Gelhori avunculos suos confecta, et praedictum Adamum Maier doctorem medicinae patrem praedictorum successorum solenniter protestati sunt coram actis praesentibus, de suis iuribus ad res mobiles et ad sortes suas sibi servientibus, quas ex divisione bonorum post avum ipsorum cum honesta Anna Hulczygerowna sorore sua, uxore vero praedicti successorum parentis cum praeiudicio et contra eorum voluntatem accepit, et in bonis suis omnibus Lublini tam intra quam extra civitatem consistentibus assecuravit.

Alias prout ipsius inscriptiones de praemissis in concordia praedicta obtentae sub actu feria sexta postridie festi Ascensionis Domini [22 V] anno millesimo sexcentesimo vigesimo sexto disponunt, uti quidem omni meliori modo, via ac forma iuris quibus efficacius de iure potuerunt protestatur praesentibus.

Actum feria sexta post dominicam Misericordiae [12 V] proxima anno Domini millesimo sexcentesimo vigesimo octavo.

Ex actis spectabilis consulatus civitatis Posnaniensis extractum.

(-) Joannes Kosmatka vicenotarius Posnaniensis, manu propria.

[in dorso] Protestatio Hulczygeronum [?].

Źródło: Trybunał Koronny Lubelski, Ekstrakty z akt miejskich poznańskich z 1628 r., sygn. 1551, s. 5-6

Jerzy i Hieronim Hulczyger (Hultziger/Hulziger?), księża z poznańskiego kolegium jezuitów a między sobą bracia rodzeni, wraz z nieobecnym Andrzejem bratem ich z tegoż kolegium dziedzice po ich ojcu Hieronimie rajcy poznańskim, przeciwko Adamowi, Hilaremu i Ewie, dzieciom i sukcesorom Adama Majera doktora medycyny.

W nawiązaniu do zapisów w ugodzie między Marcinem Ichtam a Marcinem i Piotrem Gelhori, wujami Hulczygerow [?], bracia Hulczygerowie protestują się o swoje prawa do ruchomości i działów przysługujących im po ich dziadzie, które Majer wraz ze swoją żoną a siostrą Hulczygerów Anną zajął wbrew ich woli w wyniku podziału dóbr i zabezpieczył w Lublinie.

1738 Relaxatio Interdicti ab Administratore

Josephus Thaddaeus de Kiekrz Kierski,

Dei et Apostolicae Sedis Gratia Episcopus Bolinensis

Suffraganeus Praepositus Cathedralis

Sede vacante Episcopatus Posnaniensis in spiritualibus et temporalibus

Administrator Generalis

Universis et singulis quorum interesse interierit aut quomodolibet interesse poterit, signantes tantum (?) Illustribus et admodum Reverendis Religiosis Praepositis Parochis Commendariis Vicariis, Ecclesiarum Parochialium Regularium vero in Decanatu Vschovensi Rectoribus Guardianis Superioribus totique Clero tam Seculari quam Regulari per et intra eundem Decanatum consistenti ac Populo universo nobis in Christo dilecto Salutem in Domino.

Nuper mense immediate elapso Novembri ob crimen Presbytericidii in persona Religiosi et admodum Reverendi Kryger Societatis Jesu Residentiae Vschovensis Scholarum Praefecti patratum, interdictum ecclesiasticum super Ecclesiis ejusdem Decanatus Vschovensis imposuimus, extendimus et publicari mandavimus. Quod hujus modi atrocitatem et enormitatem delicti recogitantes a simili crimine gravitate poenae deterreantur, licet quidem diuturniori tempore conservari deberet, Nos nihilominus ad supplicationem Cleri et Populi ejusdem Decanatus ob imminenda Festa Nativitatis Christi Domini ne Christi fideles, ob longiorem protensionem hujusmodi Interdicti Ecclesiastici solita devotione destituantur, Authoritate ordinaria hocce interdictum ex benignitate nostra relaxandum revocandumque esse duximus uti quidem relaxamus revocamus per praesentes, mandantes Vobis omnibus suprascriptis quatenus in Ecclesiis vestris tam Secularibus quam Regularibus incipiendo ab imminenti Dominica quae erit dies 21-ma mensis et anni currentis apertis januis, pulsatis Campanis et Universis Christi fidelibus admissis Sacrum Missae Sacrificium et alia divina officia more solito reassumatis et peragatis, Sacramenta Ecclesiastica populo administretis, Corpora mortuorum in Ecclesiis seu Coemeteriis, dummodo aliud non obstet Canonicum impedimentum, ad sepeliendum admittetis caeteraque de jure et consuetudine solita peragatis tenore praesentium relaxato interdicto facultatem damus. Inhibitionem quoque super Fana Lutheranorum et Calvinianorum emanatam relaxamus.

Quam hujus modi relaxationem ut omnibus innotescat via Cursoria per Decanatum transmittendam et publicandam esse volumus. In quorum Fidem. Datum in Cancellaria Officii Administratorialis Posnaniensis, Die 17 mensis Decembris anno Domini 1738.

(-) Josephus Episcopus Bolinensis, Suffraganeus Praepositus Cathedralis Administrator Generalis Posnaniensis

Suprascriptum punctum de Mandato Illustrissimi Administratoris Generalis ita testo:

(-) M Medkowski actuarius Notarius

(-) Michael Antonius Medkowski Apostolicus et Officii Administratorialis Posnaniensis Actuarius Notarius mpp.

Źródło: Odpisy i ekstrakty protestacji dysydentów w sprawach spornych z władzami kościoła katolickiego z lat 1741-1748, APP "Akta Braci Czeskich", sygn. 2017, f. 77

Biskup Józef z Kiekrza Kierski, administrator diecezji poznańskiej, znosi interdykt nałożony 23 listopada tegoż roku. Uzasadnienie: na prośbę kleru i ludu, z powodu zbliżających się świąt Bożego Narodzenia, aby wiernych chrześcijan nie pozbawiać nabożeństw, do których są przyzwyczajeni. Tak więc, od najbliższej niedzieli, tj. 21 grudnia, wraca Msza i sakramenta święte w progi kościołów dekanatu wschowskiego. Znosi się również zakaz sprawowania nabożeństw w zborach luterańskich i kalwińskich.

W przeciwieństwie do odpisu dokumentu wprowadzającego interdykt, w tym liczne abrewiacje. Zaskoczyły mnie skróty: ee od "esse" i inre od "interesse". Z literówek, które popełniono przy sporządzaniu odpisu, warto wspomnieć "ab immanenti Dominica".

1738 Interdictum ob Presbytericidium pro toto Decanatu Wschowensi

Josephus Thaddaeus de Kiekrz Kierski,

Dei et Apostolicae Sedis Gratia Episcopus Bolinensis
Sufraganeus Praepositus Cathedralis,

Sede vacante Episcopatus Posnaniensis in spiritualibus et temporalibus
Administrator Generalis

Illustribus, admodum Reverendis, Religiosis, Venerabilibus, Honorandisque Viris, Decanis foraneis, Praepositis, Parochis, Commendariis, Vicariis, Altaristis, aliis Ecclesiarum Secularium Ministris, Regularium vero Custodibus, Gvardianis, Superioribus, in Decanatu Vschowensi Dioecesis Posnaniensis constitutis, Salutem in Domino.

Magno cum animi nostri dolore accepimus, quomodo paucos ante dies Studiosus Joannes Wąśiewicz, ex oppido Kębłowo oriundus, timore Dei postposito, oblitus gratitudinis Professoribus daebitae, instinctu maligni Spiritus ductus, in detestabilem prorumpens audaciam, Religiosum et Admodum Reverendum in Christo Patrem Michaelem Kryger Societatis Iesu residentiae Vschovensis Presbyterum, et ibidem Scholarum Praefectum, ad hospitium dicti Studiosi advenientem, nihil mali evenire sperantem, ipso introitu, per explosionem bombardae pulvere et globulis onustae, animo deliberato et praemeditato, interficere ausus est.

Ne itaque dicto Presbytericidae scelus hujusmodi patratum impunitum transeat, aliisque simila praesumentibus, in perniciosum vergat exemplum, Nos in talibus, dispositioni Constitutionis Synodalis provincialis inhaerendo, eundem Presbytericidam, in sententiam Excommunicationis Papalis ipso facto incurrisse et incidisse, declaramus, ac locum, ubi praefatum Presbytericidium patratum est, nec non omnes Ecclesias tam Parochiales quam Regulares, in Decanatu Vschowensi consistentes, Ecclesiastico subiicimus interdicto, quocirca significamus, et in virtute Sanctae obedientiae et sub excommunicationis poena, Vobis Supra scriptis executionem mandamus, quatenus, ut idem malefactor omnibus innotescat, durante ejusmodi interdicto, a Divinis officiis vestris in Ecclesiis, exceptis Festis Solemnioribus, videlicet Nativitatis, Pachae, Pentecostes, in quibus licitum erit campanas pulsare, et januis apertis alta voce divina officia celebrare, excommunicatis prorsus exclusis, sed interdictis admissis, a longe ab altari stantibus, cessetis. Populo vero omnibus diebus Dominicis et Festivis, sono percussa tabulae, convocato, exhortatione praemissa, et jejuniis indictis, causam ejusdem interdicti nostri exponatis, et praefatum Presbytericidam, ter pulsatis campanis, et candelis accensis ac demum extinctis, in terramque projectis, excommunicatum esse publice denuntietis denuntiarique curetis. Neque in iisdem Ecclesiis vestris Sacramenta aliqua, excepto baptismo parvulorum et poenitentia morentium, administrare audeatis, sepulturam Ecclesiasticam omnino denegando. Quod quidem interdictum et praemissa omnia volumus per vos inviolabiliter observari ac per Decanatum via Cursoria transmitti, et tam diu exequi, donec aliud a Nobis habueritis in mandatis. Hocce quoque edictum ad Fana tam Sectae Lutheranae quam Calvinianae, in eodem Decanatu Vschovensi existentia, extendimus, et in iisdem, stante ejusmodi interdicto, devotionem earundem Sectarum, pulsum campanarum, sub poenis arbitrariis, tum quoque apercionem forium ad eadem Fana, sub poena obsigillationis eorundem, serio inhibemus.

In quorum fidem. Datum in Cancellaria Officii administratorialis Posnaniensis, Die 23 Mensis Novembris Anno Domini 1738

Źródło: Odpisy i ekstrakty protestacji dysydentów w sprawach spornych z władzami kościoła katolickiego z lat 1741-1748, APP "Akta Braci Czeskich", sygn. 2017, f. 73

W etykietach w stopce wpisu wymieniłem kurię biskupią, choć ściśle biorąc, zarządzenie wydała kancelaria administratora diecezji poznańskiej podczas wakatu po śmierci biskupa Stanisława Józefa Hozjusza (13 XI 1738), biskupa sufragana Józefa z Kiekrza Kierskiego. Dokument ten powstał w reakcji na haniebny czyn studenta Jana Wąsiewicza z Kębłowa, który zastrzelił o. Michała Krygera, jezuitę, prefekta we wschowskiej szkole, gdy ten przybył do niego w odwiedziny. Tymczasowy administrator diecezji ogłasza, że student ipso facto zaciągnął karę ekskomuniki. Nakłada też interdykt na miejsce zbrodni oraz na wszystkie kościoły parafialne i zakonne dekanatu wschowskiego. Jedynie w Boże Narodzenie, Wielkanoc i Zesłanie Ducha Świętego będzie księżom wolno przy drzwiach otwartych śpiewać mszę i używać dzwonów, przy zastrzeżeniu, że wierni stać będą z dala od ołtarza. W parafiach obłożonych interdyktem dozwala się jedynie chrzcić niemowlęta i spowiadać konających. Wszystkim parafianom należy odmówić pogrzebu kościelnego. W niedziele i święta należy, zwoławszy lud za pomocą kołatek (tabulae), głosić kazania, ogłaszać zwyczajowe posty oraz każdorazowo ogłaszać ekskomunikę na Wąsiewicza (oczywiście z biciem w dzwony i rzucaniem świec na ziemię), uprzednio podawszy jej przyczynę. Interdykt obowiązuje do odwołania.

Zarządzenie rozciąga się również na zbory luterańskie i kalwińskie funkcjonujące w tymże dekanacie. Nabożeństwa dyssydenckie oraz bicie w dzwony należy na czas interdyktu zawiesić, pod karą opieczętowania zborów.

W odpisie dekretu ktoś pedantycznie poprawił wiele liter wielkich na małe.

Skorygowałem trzy literówki występujące w tekście: Sede vocante na Sede vacante, Presbyterididae (pierwsze wystąpienie słowa) na Presbytericidae, admistratorialis na administratorialis.