1558 Lyubonski cum coniuge decretum

Lyubonski cum coniuge decretum

Judicium terrestre Calissiense ex parcium infrascriptarum controversiis coram judicio factis in causa nobilibus Andree Lyubonsky et Helizabet Rayska consorti eius legittime bonorum sorcium suarum ville Raysko posessoribus cittatis ad instantiam reverendissimi domini Nicolai Dzierzgowsky Dei gratia archiepiscopi Gneznensi necnon eius tocius venerabilis capituli prefate ecclesiae metropolitanae Gneznensis actorum

occasione congregationis per eosdem Andream Lyubonsky et Helizabet Rayska coniuges posessorum bonorum Raysko ceterumque multorum complicium et coadiutorum quadringentorum citra vel ultra bene armatorum et ad vim inferendam recte instructorum, certo tempore cum prefatis posessoribus et aliis complicibus violente superventionis super campum bonorum Raysko, sortisque fundi prefati reverendissimi domini archiepiscopi Gneznensis eiusque venerabilis capituli in prefato campo existentis siliginis hiemalis nondum maturate et ad melendum apte per prefatum reverendissimum dominum archiepiscopum Gneznensem et suum capitulum in eadem sorte et fundo suo proprio seminate violente defalcastrationis, deffalcatrateque [!] sortis seu partis prefate siliginis ad bona <sua> Raysko conductionis, estimationis duorum millium florenorum peccuniarum Polonicalium et totidem damni ita prout cittatio cum sua copia lacius de hoc disponunt

coram judicio presenti ex cittatione literali mota judicialiter decrevit.

Quia in proxime futuris terminis terrestribus Calissiensibus Calissiae celebrandis ipsi Andreas Lubonsky et Helizabet conguges [!] suis personis propriis flexis genibus juramento corporali evadent tali rotha:

„Sic nos Deus adiuvet et sancta crux quia nos non congregavimus sibi posessores bonorum Raysko ceterosque complices et coadiutores quadringentos citra vel ultra bene armatos et ad vim inferendam instructos, certo tempore cum prefatis posessoribus et aliis complicibus violenter non supervenimus super campum bonorum Raysko, in sorteque fundi prefati reverendissimi domini archiepiscopi Gneznensis et eius capituli in prefato campo existentem siliginem hiemalem nondum maturatam et ad melendum aptam per ipsum reverendissimum dominum archiepiscopum et eius capitulum in eadem sorte et fundo suo proprio seminate violenter non defalcastravimus, [k. 231] deffalcastratamque sortem seu partem prefate siliginis ad bona Raysko in instanti non conduximus.”

Et dum juraverint judicium decernet id quod de jure veniet. Et habent ac habebunt ipse ambe partes terminum juramenti peremptorium agendi [?] iuxta cittationem, rotam juramenti et acta, nullius partis jure leso.

Or.: Kalisz Z. 30, inskrypcje-relacje-dekrety/indukta, 1558, k. 230v-231.

Mikołaj Dzierzgowski arcybiskup gnieźnieński i kapituła katedralna gnieźnieńska, powodowie, p-ko NN. Andrzejowi Lubońskiemu i Elżbiecie Rajskiej małżonkom, posesorom działów swych we wsi Rajsko, pozwanym. Lubońscy mieli w towarzystwie zwołanych przez nich innych posesorów Rajska i około 400 uzbrojonych ludzi gwałtem najść role na gruncie arcybiskupa i kapituły, tamże skosić (defalcastrare) zasiane przez kapitułę „żyto ozime jeszcze niedojrzałe, do zmielenia zdatne” wartości 2.000 złp. i zwieźć je do dóbr Rajsko. Sąd nakazuje Lubońskim złożyć przysięgę, w której temu wszystkiemu zaprzeczą.

1532 Pomorzenski pena

Pomorzenski pena

Nobilis Lucas Pomorzanski dictus Jurka heres sortis villae Pomorzani luit penis octo scotorum iudicio terrestri quia termino prime citacionis non paruit qua ipsum citaverant nobilis Dorothea relicta olim nobilis Jacobi Pomorzanski, Mathias, Jacobus, Stanislaus, Joannes et Felix, mater cum filiis, heredes in Pomorzani pro sex cassulis feni de horto seu prato ipsorum hereditario in sorte ipsorum consistente, valoris sex marcarum pecunie Polonicalis usualis consuete vel prout ius juditiumque decreverint [?], per eum {parte} ipsis cum eius coadiutoribus tribus nobilibus violenter receptis et in curiam residencie sue conditis [?] atque pro violentia, prout citacio cum copia latius canunt.

Quem domini iudiciales secunda citacione citare decreverunt.

Or.: Gniezno Z. 14, inskrypcje-relacje-dekrety/indukta, 1532-1535;1563, k. 3.

Dorota wd. po ol. N. Jakubie Pomorzańskim oraz Maciej, Jakub, Stanisław, Jan i Feliks jej synowie, dziedzice na Pomorzanach, p-ko N. Łukaszowi Pomorzańskiemu zw. Jurka, dz-cowi działu wsi Pomorzany, pozwanemu o 6 stogów siana z łąki dziedzicznej na ich dziale, wartości 6 grzywien, z pomocą trzech szlachciców gwałtem zabranych i na jego dworze schowanych. Pozwany nie stawił się w terminie pierwszego pozwu, za co winien zapłacić sądowi karę 8 skojców. Zostanie wydany drugi pozew.

1525 Czarthky

Czarthky [k. 108v]

Venientes generosi et [!] Cristopherus et Joannes filii olim magnifici Joannis Zaramba de Calynova pallatini Calissiensis coram judicio terrestri non compulsi etc. totam et integram villam et hereditatem Czarthky in districtu Calissiensi sittam, cum omni jure etc., cum omnibus et singulis etc., ita late, longe etc., nichil excipiendo, in et pro trecentis viginti quinque marcis peccuniarum monete et numeri Polonicalis consueti, coniungento debitum centum sexagenarum inscriptum ducentis marcis prius in eadem hereditate Czarthki per certos fideiussores olim magnifici Joannis Zaramba patris ipsorum, nobili Felici Domyechowski et ipsius successoribus vendiderunt, inscripserunt et juxta terrestrem consuetudinem in vim reempcionis alias navyderkow a Nativitate Cristi ad {adv} aliud eiusdem Nativitatis Cristi festum, et sic continuis festis Nativitatis Christi se se continue et immediate sequentibus alias od god do god resignaverunt, ea condicione interiecta et specificata, quod dum predictus nobilis Felix Domyechowski aut sui posteri per predictos generosos heredes de Calynowa de predicta hereditate ville Czarthky exemptus fuerit aut exempti fuerint vel ut eum exemere voluerint, extunc tenebuntur ei dare et simul et indivise circa huiusmodi exemcionem tricentas viginti <quinque> marcas peccunie Polonicalis summam non dividendo.

Et insuper ipse nobilis Felix Domyechowski frumenta hyemalia omnia quecumque in bonis predicte ville Czarthky seminaverit, illa metere debebit libere absque quovis impedimento predictorum heredum {Czarthky} de Calynowa. Quamquidem resignacionem etc.

Or.: Kalisz Z. 20, rezygnacje/indukta, 1505;1507;1509-1515;1518-1519;1522-1530;1532-1535;1538-1539, k. 108-108v.

GG. Krzysztof i Jan ss. olim Jana Zaremby z Kalinowej wojewody kaliskiego sprzedają na wyderkaf N. Feliksowi Domiechowskiemu wieś Czartki w pow. kal. za 325 grzywien, a zaliczając dług 100 kóp, za 200 grzywien. Wyderkaf od najbliższego do kolejnego Bożego Narodzenia, Domiechowski ma prawo zbioru zboża ozimego, które sobie posieje.

1767 Resignatio parochi Srebrnogorcensis

Anno Domini 1767, die 7 Junii.

Inventarium suppellectilis ecclesiae parochialis in Srebrnegorki in visitatione generali conscriptum.

[lista sprzętów kościelnych w języku polskim] [s. 26]

Suppellex ad altare sancti Bennonis spectans.

[lista sprzętów kościelnych w języku polskim] [s. 27]

Inventarium locale et oeconomicum.

Modernus parochus recepit boves quatuor, juvencos duos, vaccas quatuor, equos tres, oves sexdecem, anseres septem, sues septem, galinas tres, currum unum bonum, aratra duo cum jugis, semiaratra quatuor, sed illud non conservat, ob malam administrationem rei oeconomicae.

Decretum reformationis.

Quamvis reverendus parochus assequendo per canonicam institutionem istud beneficium noverit se, non tantum ecclesiam in sartis tectis conservare, ejusque decorem internum procurare, verum etiam rem oeconomicam diligenter administrare, meliori bono aedificiorum plebanalium, ruinisque illorum, si quae essent reparandis prospicere, obligationem contraxisse; ipse tamen omnium immemor, se in promovendo cultu divino et procurando decore ecclesiae conservationeque illius et aedificiorum plebanalium in sartis tectis remissum, in administranda oeconomia per viginti sex annos possessionis suae prorsus negligentem exhibendo, ecclesiae in tectis, parietibus, fundamentis desolationem et eversionem sepimentorum coemeterii causasse, residentiam, stabula, caulas, ovile, hollodia, domunculas duas inquilinorum plebanalium ad tam extremam ruinam et pessimum statum devenire, agros steriliscere permisisse inventus, ut vix vestigia et rudera eorum sint relicta. Ipseque parochus non habeat ubi caput reclinet, nisi pauperes ex hospitali per haeredem aedificato, quod ad praesens inhabitat, expulisset.

Quapropter cum ob tantam ecclesiae, aedificiorum, agrorum et totius status beneficii abominabilem desolationem idem parochus ante aliquot annos, ut praefertur, existat in reverendissimo officio generali Gnesnensi canonice monitus et incorrigibilis hucusque permanet, jure merito amotioni ab hocce beneficio se obnoxium exhibuisse deprehendatur, totum igitur respectu praefatae desolationis totius beneficii et ecclesiae negotium, pro cognitione et decisione ad ipsummet celsissimum reverendissimum dominum loci ordinarium remittitur.

Nihilominus, ne praesens visitatio suo censeatur frustrata effectu, notitia reformando non ad sequentes articulos congesta decernitur:

1mo.

Cum quivis parochus ex officio suo sit jure divino obligatus populum sibi commissum pabulis verbi divini salutaribus pascere, docendo eos, quae omnibus scire necessarium est ad salutem annuntiandoque illis vitia quae eos declinare et virtutes quas sectari oporteat, juxta methodum in litera pastorali Łubieniana sub articulo septimo praescriptam singulis diebus dominicis catechismi, in festis vero doctrinae spirituales praedicentur. Neosponsi in matrimonium non copulentur, donec articulorum fidei [?] [s. 28] tam necessitate medii ad salutem quam necessitate praecepti scitu necessariorum bene gnari per examen inveniantur. Vespera, matutina, missae parochiales diebus dominicis et festis in cantu celebrentur, datur enim beneficium propter officium.

2do.

Sacer apparatus usu attritus restauretur ac suppellex ad ministerium altaris necessaria in debita integritate et munditie conservetur, quia grave absurdum est sordes in sacris negligere quae dedecerent in profanis. Et ne sepulchra fidelium ab animalibus infestentur, parochianos ad sepiendum coemeterium invitet et compellat. Campanile et ecclesia in tectis restaurentur. Beneficiatus quivis jure disponente bona sibi commissa in statu integro conservare obligatur, ad reaedificanda aedificia plebanalia gratia et subsidium, tum a magnifica patrona suae ecclesiae, tum ab aliis dominis parochianis suppliciter implorentur.

Reliqua omnia, quae in litera pastorali de cura animarum officio parochi ex sacris canonibus, concillis, constitutionibus synodalibus compendiose sunt congesta et salubriter praescripta, observentur. Proventus retenti, alienata prata recuperetur. Insuper reverendus modernus parochus, cujus filiastrae ex scrutiniis vitam sexto praecepto contrariam in domo plebanali ducere adinventae totique parochiae scandalum praebere compertae, easdem, antequam beneficium resignabit, ab actu decreti praesentis in spatio trium dierum idque sub poenis ad arbitrium officii irrogandis removeat.

Quandoquidem idem reverendus Byszewski spectata sua decrepita senectute, tum inhabilitate ad administrandam oeconomiam, ex cujus inhabilitatis causa omnia aedificia desolata et solo aequata, agri inculti, steriles et non conseminati jacent, submisit se in praesenti visitatione, praesentibus admodum reverendo Stanislao Zakrzewski, magnifico Josepho Radziminski dapiferida Nurensi, generoso Stanislao Leszczynski oeconomo magnificae Bojanowska testibus, suum beneficium coram actis reverendissimi officii resignaturum, idcirco ex causis praemissis, ne et ecclesiae et beneficii miserabilis status penitus et ex toto desoletur, idem parochus ad parendum intra spatium unius mensis ab actu decreti suae submissioni adstringitur, alias super praemissis citandus prout etc. decreti praesentis robore.

[odręczna notatka wizytatora:]

Contestatur gratitudo religioso Leopoldo patri Ordinis Calceatorum Carmelitarum pro attentione ac procuratione devotionis in hac eclesia [...] cura multa acceperat [?] huic [?] eclesiae et vel maxime ob promotionem cultus et devotionis sancti Benonis, cujus singularis promotor iste pater in actu visitationis adinventus. Quapropter quoadusque in hoc loco existerit, recommendatur ipsi persistere [...] in hoc addictione hujus ecclesiae et ei praestet sua obsequia usque ad ultimum suae residentiae, sperans se in coelis mercedem recepturum.

(-) Antonius Wyczałkowski canonicus metropolitanus Gnesnensis, visitator generalis delegatus [?] [s. 29]

Post liberam resignationem praesentis beneficii Srebrnogorcensis per admodum reverendum Josephum Byszewski, illius ultimum et immediatum possesorem, officiose factam, legitime praesentatus et institutus est ad hocce beneficium admodum reverendus Martinus Małkowski curatus Jaktoroviensis, notarius decanatus Łeknensis, quem cum debitis solemnitatibus ego infrascriptus [in?] praefatam ecclesiam Srebrnogorcensem introduxi. Post introductionem vero descendendo ad descriptionem inventarii tam ecclesiastici quam plebanalis, calculusque [?] invenitur et quidem inventarium suppellectilis ecclesiae repertum est totum, quale est immediate per visitationem generalem descriptum et subscriptum, locale vero sequens reperitur. Boves quatuor, juvenci duo, vaccae duae, equae duae, senex una altera juvenis, anseres septem, sues tres, porcelli quatuor, gallinae duae, aratrum unum cum duobus jugis.

Quae omnia praemissa per nos decanum et vicedecanum Łeknenses infrascriptos tradita et per modernum admodum reverendum Małkowski curatum Srebrnogorcensem fideliter recepta.

Datum in Srebrno Gorki anno Domini 1767, die nona mensis Septembris.

(-) Josephus Kasprowicz decanus Łeknensis, curatus Samoklęscensis, mp.

(-) Stanislaus Zakrzewski vicedecanus, curatus Pangrodzensis, mp.

(-) Martinus Małkowski curatus Srebrnogorcensis, decanatus Łeknensis notarius, mp.

Źródło: Parafia Srebrna Góra, Liber baptizatorum 1756-1781, AAG AP 142 sygn. 1, s. 25, 26, 27-29.

Wizytacja Antoniego Wyczałkowskiego, kanonika metropolitalnego gnieźnieńskiego, zastała kościół i całe beneficjum w Srebrnej Górze w opłakanym stanie. Budynek kościelny zaniedbany, parkan wokół cmentarza przewrócony, plebania, zabudowania gospodarcze, domki dwóch komorników plebańskich, inwentarz – wszystko w ruinie. Role leżą odłogiem. Zarządzający od 26 lat parafią ks. Józef Byszewski, staruszek, mieszka w postawionym przez dziedzica przytułku dla ubogich. Kilka lat temu otrzymał upomnienie od konsystorza, ale się jemu nie podporządkował.

Dalej w dwóch punktach zebrano wskazania duszpasterskie: o potrzebie nauk katechizmowych dla wiernych i egzaminie z katechizmu dla narzeczonych. W niedziele i święta należy śpiewać mszę, jutrznię i nieszpory. Szaty liturgiczne kościoła w Srebrnej Górze są tak postrzępione i brudne, że ubiór w tym stanie nawet na użytek świecki wstyd by było założyć. Środków na naprawę kościoła i budynków plebańskich szukać należy u patronów kościoła i zamożniejszych parafian. Proboszcz ma się dopomnieć o zaległe prowizje od legatów, ma też odzyskać utracone łąki należące do beneficjum. Na plebani mieszkają siostrzenice księdza proboszcza prowadzące życie wbrew szóstemu przykazaniu – należy je stamtąd wydalić.

Podczas wizytacji, w obecności ks. Stanisława Zakrzewskiego wicedziekana łekneńskiego, Józefa Radzimińskiego stolnikowicza nurskiego oraz Stanisława Leszczyńskiego ekonoma wielmożnej pani Bojanowskiej, proboszcz zobowiązał się do ustąpienia z beneficjum.

Wizytator składa podziękowanie ojcu Leopoldowi, karmelicie trzewiczkowemu (zapewne kapelanowi dworskiemu), za prowadzenie nabożeństw, szczególnie ku czci św. Benona. Poleca mu dalszą troskę o kościół.

Po rezygnacji księdza Byszewskiego, beneficjum otrzymał ks. Marcin Małkowski, dotychczas proboszcz w Jaktorowie i notariusz dekanatu łekneńskiego. Po uroczystym wprowadzeniu nowego proboszcza przystąpiono do spisania inwentarza w obecności ks. Józefa Kasprowicza dziekana łekneńskiego, proboszcza w Samoklęskach oraz wspomnianego wyżej ks. Stanisława Zakrzewskiego.

1828 Conflagratio horreorum Błażejeviensium

Die 12 Augusti [1828] hora 7 vespertina exarsit ignis inter horrea villae Błażejewo ex occasione non penitus extinctae fumanticulae tabaci /: fayki :/ et repositae in capsam vestis per laboriosum Gregorium custodem sylvarum Błażejeviensium, qui sub meridiem venit ad eadem horrea propter componendos in illis ordines frugum /: alias na warsztę :/ et suam illam vestem penes horreum reposuit.

Dnia 12 sierpnia [1828] o godzinie 7-mej wieczorem powstał ogień między stodołami wsi Błażejewo z powodu niedogaszonej fajki z tytoniem, schowanej do kieszeni przez pracowitego Grzegorza borowego lasów błażejewskich, który w południe przyszedł „na warsztę” czyli poukładać plony według ich porządku i swoją szatę zostawił przy stodole.

Ignis ille tam subito potenterque invaluit, ut non durante media hora duo horrea, granarium et quid quid in illis jam asservatum fuerat, in cineres versa videbantur. De frugibus combusta sunt: 140 sexagenae siliginis hiemalis, 20 ½ sexagenae siliginis aestivalis, 24 sexagenae hordei, 18 ½ sexagenae tritici, 74 ½ sexagenae avenae, 16 currus pysi, 4 currus viciae, 4 currus trifolii campestris et in granis super granario 40 metretae mensurae majoris siliginis.

Ogień ten tak szybko i intensywnie się rozprzestrzenił, że w niespełna pół godziny dwie stodoły, spichlerz i cokolwiek w nich przechowywano, wszystko to obróciło się w popiół. Z plonów spłonęło: 140 kóp1 żyta ozimego, 20 ½ kopy żyta jarego, 24 kopy jęczmienia, 18 ½ kopy pszenicy, 74 ½ owsa, 16 wozów grochu, 4 wozy wyki, 4 wozy koniczyny, a w ziarnie w spichlerzu2 40 metret3 miary wielkiej żyta.

Źródło: Święta Góra, ks. Kasper Dominikowski, Liber Magnus Congregationis Oratorii Sancti Philippi Nerii ad Oppidum Gostyń, sygn. A/8, s. 14

¹ kopa = 60 snopów zboża.
² dosł. "na spichlerzu".

³ ćwiertni? (ćwiertnia berlińska = 13,74 l).