1565 Cautio matrimonii ex utraque parte videlicet Jacobi Jezewski una cum uxore sua legittima Gertrude anno Domini 1565. Resignatio bonorum mutua

Cautio matrimonii ex utraque parte videlicet Jacobi Jezewski una cum uxore sua legittima Gertrude anno Domini 1565. Resignatio bonorum mutua.

Veniens personaliter ad nostrum bannitum iuditium providus Jacobus Jezewski una cum sua legittima uxore Gertrude me praesidente viceadvocato Alberto Naroszni atque coram scabinis videlicet Joanne Zarasza, Ioanne Poludniowski, Andrea Poliaczek, Stanislao Gnoymiesz, Stanislao Grąthka, Nicolao Jezewsky ceterisque fide dignis.

Veniens non coacta nec compulsa sed animo deliberato et spontanea voluntate honesta Gertrudes Jezewska una cum marito suo Jacobo Jezewski se unanimi voto inscripsisse consenserunt modum in hunc qui sequitur.

Quod Gertrudes uxor famati Jacobi Jezewski inscribit dimidiam partem huius propinquitatis empte a Andrea Pyskorek, dimidiam partem omnium proventuum ad eandem domum spectantem. Simili modo praenominatus Jacobus Jezewski maritus eiusdem suae uxoris Gertrudis se subdidit inscripsisse dimidiam partem eiusdem propinquitatis ad mortem eorundem. Si qui fuerint liberi, non in amicos neque propinquos sed ad eosdem habendum consenserunt utriusque partis in hoc consentientes satisfecerunt de forma juris.

Si Deus omnipotens permiserit mortem super hanc honestam Gertrudem Jezewska suam medietatem super hunc Jacobus Jezewski inscribit et suos liberos. Eodem etiam modo Jacobus Jezewski inscribit si Deus omnipotens permiserit mortem super eundem Gertrudi uxori suae legittime et suos liberos, ambo consenserunt, prout de forma iuris.

Or.: Dobra wójtowska, 1564-1587, indukta, AGAD sygn. 1, k. 6v.

Wzajemny zapis dożywotni dóbr Jakuba Jeżewskiego i jego żony Gertrudy. Dobra kupione od Andrzeja Piskorka.

1583 Poswa, Regina uxor, mutua dnato

Poswa, Regina uxor, mutua donatio

Ibidem personaliter constituti honesti Baltassar Poswa et Regina coniuges cives Calisienses mente ac corpore sani existentes, publice ac per expressum recognoverunt; praefatus quidem Baltassar per se, at dicta uxor eius per famatum Laurentium Suchorski civem Calisiensem tutorem suum ad id specialiter officiose assumptum, consentiente nihilominus praefato marito suo.

Quia bona sua omnia et singula, mobilia et immobilia, haereditaria seu etiam laboribus acquisita, quae scilicet nunc habent posteaque habituri sunt, mutuo ex consensu suo, in vicem sibi, vice alterius ad alterum versa, ad extrema vitae tempora donaverunt, inscripserunt et in perpetuum resignaverunt, ut quidem et praesentibus donant, inscribunt et in perpetuum resignant, omnes amicos suos et affines in gradu quovis sive illo proximiori sive remotiori existentes a praefatis bonis suis habitis et habendis alienando et in perpetuum removendo.

Quod quidem fecerunt faciuntque tali modo, ut si alterum eorum prius quam alterum mori contigerit, ille qui superstes manserit bona praefata omnia in suam posessionem perpetuam accipiat illisque ut voluerit utifruatur, excipiendo tamen id quod utique quisque pro amicis suis propinquioribus relinquat de bonis eisdem marcas duas peccuniae, quas ille, qui superstes extiterit in vita super alterum, amicis demortui numerare dareque tenebitur, et hoc ubi primum ab eis caussa [!] earum requisitus fuerit.

Ac eam mutuam sibi bonorum donationem judicium praesens suscipiens, ad petita [s. 128] eorundem coniugum actis praesentibus commendarunt praefatis coniugibus solidantibus.

Or.: Kalisz wójtowska, Liber resignationum, reformationum etc., 1578-1619, indukta, APP sygn. 45, s. 127-128.

Wzajemna darowizna Baltazara Powszy i jego żony Reginy, mieszczan kaliskich.

1748 Pajewskich advitalitas mutua

Generosi Franciscus Pajewski generosi Joannis Pajewski filius ab una et Marianna Pniewska consors ipsius legitima parte ab altera, invicem conjuges, sibi mutuo et vicissim consentientibus sani recognoverunt.

Quia ipsi sibi mutuo et vicissim omnium et singulorum bonorum suorum haereditariorum, obligatorum, paternorum, maternorum, mobilium [k. 2] et immobilium seu alio quocunque modo, jure et juris titulo se recognoscentibus spectantium et concernentium, nunc habitorum et in futurum favente divina gratia habendorum et acquirendorum, summarum quarumvis pecuniariarum paratarum, inscriptarum et inscribendarum, auri, argenti, clenodiorum, margaretharum, cupri, stanni, aeris, vestium, vestimentorum, pecorum, pecudum, equireae totiusque substantiae et suppellectilis domesticae usum fructum et possessionem ad extrema duntaxat vitae suae tempora concedunt et inscribunt, mutuamque et reciprocam advitalitatem inter se faciunt et constituunt.

Scribatur latius juxta styllum cancellariae.

(-) Franciszek Pajewski, mp.

(-) Maryanna Paiewska

Or.: Ciechanów grodzkie, Ciechanowskie grodzkie perpetuitatis, 1748-1749, przepisany protokół, AGAD sygn. 124, k. 1v-2.

GG. Franciszek Pajewski s. Jana i Marianna Pniewska, małżonkowie, zapisują sobie wzajemnie dożywocie wszystkich dóbr swoich.

1771 Mcorum Morawskich advitalitas mutua

Actum in castro Posnaniensi feria secunda post octavas festi Sacratissimi Corporis Christi Domini anno ejusdem millesimo septingentesimo septuagesimo primo [10 VI 1771]. [s. 252]

Magnificorum [!] Morawskich advitalitas mutua.

Generosi Paulus Morawski burgrabius Pysdrensis, olim magnifici Cajetani Dzierzykray de Chomęcice Morawski capitaneidae Gniewkoviensis cum magnifica Victoria de Kierskie matrimonialiter procreatus filius ab una, et Anna de Brodnickie, olim generosi Thomae Brodnicki cum olim generosa Agnethe de Czarneckie procreata filia parte ab altera, invicem conjuges Morawskie, ipsa quidem generosa consors cum ejusdem generosi mariti sui assistentia, sani mentibus corporibusque existentes, recedendo etc. recognoverunt atque se et suos successores in et super bonis suis generaliter omnibus ac summis quibusvis pecuniariis [s. 253] habitis et habendis sibi ipsis suisque successoribus inscripserunt et obligaverunt, inscribuntque et obligant praesentibus.

Quia ipsi debebunt coram illustri et magnifico Majoris Poloniae generali nunc vacanti sive ejus vicesgerenti magnifico surrogato castrensi Posnaniensi vel alio coram quovis judicio advitalitatem seu usum fructuum omnium et singulorum bonorum suorum haereditariorum, obligatoriorum, mobilium et immobilium, summarumque quarumvis pecuniariarum habitarum et habendarum, inscriptarum et inscribendarum, morte et obitu sui recognoscentium derelinquendarum ad [s. 254] extrema duntaxat vitae suae tempora juxta stylum cancellariae usitatum statutique Regni dispositionem inscribere, his suis recognitionibus ad praemissa benevole accedentibus.

Ex protocollo castrensi Posnaniensi extractum.

(-) Correxit Ziemięcki.

(-) Legi: Łabiński.

Odp.: Papiery Morawskich. Akta poznańskie 1744-1783, s. 251-254 (Lwów, Biblioteka Naukowa im. W. Stefanyka NAN Ukrainy. Oddział Rękopisów. Zespół 4, dział I, sygn. 1064).

Dworzaczek:

Grodzkie i ziemskie > Poznań > Inskrypcje > XVII/XVIII wiek

16499 (Nr. 1348) 1771

Paweł Morawski, burgrabia pyzdr., s. o. Kajetana Z. Chomęcic Mor. ścica gniewk. z Wiktorji Kierskiej z I i Anna Brodnicka, c. o. Tom. Br. z ol. Agn. Czarneckiej z II małż. zobow. dożyw. (f. 107v)

Uwaga: nie jest to zapis dożywocia, lecz zobowiązanie do jego zapisania.

1637 Protestacio Lempartii Gomonowicz cum propinquis suis

Protestacio Lempartii Gomonowicz cum propinquis suis.

In praesentiam famati Gregorii Ranisch advocati personaliter venientes honesti Lempartius Gomonowicz civis Posnaniensis, nec non Michael cultrifaber cum coniuge sua legittima Zophia nomine et Albertus Dąmbrowski itidem cum uxore sua legittima Anna, cives Grodziscenses, solennem protestacionem fecerunt omnes nominati nomine suo proprio et aliorum propinquorum suorum in et contra donationis inscriptionem per famatum Stanislaum Lempasik avunculum suum civem Grodziscensem honestae Reginae Linkowna coniugi suae legittimae anno 1627 causa mortis officiose factam ac inscriptam non modo in omnibus suis bonis mobilibus et immobilibus protunc habitis, verum etiam in omnibus post habendis et tempore suo acquisitis.

Quod factum per praefatum Lempasik ea potissimum de causa libris advocatialibus inscriptum ac insertum est, quia bona fide praefata Regina coniux sua legittima pollicebatur ac spondebat maritum suum nominatum ad extrema usque vitae ipsius tempora omni veneratione coniugali in omnibus ipsi parendo venerari ac praesto esse omnemque matrimonialem habitum sine querela exequi amoreque coniugali, fide ac honestate semper amplecti, nulla in re contrariam se exhibendo.

Quam sponsionis fidem violatam fractamque marito nos animadvertentes siquidem floccipensione saepius maritus a coniuge sua afficitur, verbis iniuriosis toties per ipsam calumniatur taliter ut ludibrium potius, non vero maritus omnis aequitatis ac honestatis studiosus ab ipsa censeatur aliisque innumerabilibus contumeliis tempore suo dicendis neutiquam bono viro dignis multoties turbetur.

Qua de causa inscriptionis datum invalidum esse ob fractam fidem promissi non exequuti cum iniuria maxima mariti, avunculi vero nostri, nos omnes supra nominati affirmantes iterum atque iterum protestamur tam de invaliditate donationis quam et de fraudulenta obtentione ipsius per Reginam Linkowna siquidem in fraudem et floccipendium maximum omnibus consanguineis insciis et a successione quodammodo remotis per Stanislaum Lempasik coniugi suae adulatrici tum temporis est facta ac [s. 674] inscripta; testificando se de his et aliis subsequentibus tempore certo, quorum de iure venerit iure acturum.

Super qua protestacione memoriale iuri solutum. Actum die 14 mensis Octobris anno ut vides.

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowskie 1627-1641, czystopis, sygn. 1530, s. 673-674

Lempart Gomonowicz mieszczanin poznański, Michał nożownik z żoną Zofią oraz Wojciech Dąbrowski z żoną Anną, mieszczanie grodziscy, składają protestację przeciwko zapisowi, którym ich wuj Stanisław Lempasik 10 lat wcześniej zapisał dożywocie swojej żonie, Reginie Linke:

http://actacastrensia.blogspot.com/2014/08/1627-donatio-causa-mortis-lempasiczce.html

Zwracają oni uwagę, że żona Lempasika złamała przysięgę małżeńską, często szydząc z męża, potwarząc go, tak iż ma go za przedmiot drwin, nie zaś za godnego szacunku małżonka. Uskarżają się zatem ("protestują") przed urzędem wójtowskim zarówno na to, że według nich ów dokonany na rzecz Lempasikowej zapis stracił ważność, jak i że wyłudziła go od męża podstępem.

1592 Reformatio mutua honestorum Martini Herek et Hedvigis Gryżewna

Reformatio mutua honestorum Martini Herek et Hedvigis Gryżewna.

Honesta Hedvigis honesti Martini Herek civis Lwowecensis consors legittima, sana mente et corpore existens, non compulsa neque coacta, libera per omnia, freta suo [?] suorumque amicorum salubri consilio et matura deliberatione infra se praehabita, per honestum Albertum Dambrowka civem Lwowecensem tutorem quoad actum praesentem de consensu eiusdem mariti sui publice, palam et per expressum recognovit.

Quod posteaquam ipsa cum praefato marito suo in matrimonio per aliquot annos vixerit, nec tamen Optimus Maximus illos ulla prole beavit, ipse tandem nihilominus in administratione rei familiaris multos labores sustinuerit ac omnem operam ad amplificandam et augendam eandem contulerit, adhaec sibi aegrotanti aliquoties fideliter inservierit et in omnibus ut honesto ac probo marito convenit sese gessarit,

ideo ipsa pro remuneratione eiusmodi fidei ac operae ei omnia bona sua mobilia et immobilia, haereditaria, obligatoria vel quocunque alio modo et iure nunc habita et in posterum habenda, summasque peccuniarias omnes nec non totam et integram supellectilem domesticam, [s. 90] vasa argentea, aenea, aerea, stannea, clenodia et alia licet hic specificata non fuerint, pro expressis et specificatis habere cupien(s) donatione causa mortis, resignat in perpetuum, prout in optima ac firmissima iuris forma fieri possit ac debeat hoc modo,

si se praemori contigerit quod praefatus Martinus Herek, omnia ista bona exclusis ac prorsus reiectis omnibus amicibus ac consanguineis suis, tam propinquis quam etiam remotis, iure proprietario vigore huius donationis ac resignationis habere et retinere debeat, exceptis sex marcis peccuniae Polonicalis per quadraginta octo grossos computatis, de quibus liberam testandi et disponendi facultatem sibi reservavit et reservat. Quod si eandem intestatam mori contigerit, praefatas sex marcas peccuniae Polonicalis propinquioribus consanguineis suis memoratus Martinus Herek extradere tenebitur.

Quam quidem donationem sive resignationem praefatus Martinus Herek gratam acceptamque habens, vicissim omnia et singula bona sua mobilia et immobilia haereditaria et obligatoria sive quocunque alio iure nunc habita et in posterum habenda, summasque peccuniarias omnes nec non totam et integram supellectilem domesticam, vasa argentea, aenea, aerea, stannea, clenodia et alia omnia licet hic specificata non fuerint, reciproca donatione praefatae Hedvigi consorti suae legittimae concessit, donavit et resignavit, quemadmodum actu praesenti donatione causa mortis concedit, donat et resignat,

reservando sibi similiter liberam facultatem de sex marcis peccuniae Polonicalis per quadraginta octo grossos computatis testandi et disponendi. Quod si eundem intestatum mori contigerit, praefata Hedvigis marcas sex peccuniae Polonicalis propinquioribus consanguineis mariti sui dare et effectualiter persolvere tenebitur eritque astricta.

Quae quidem donatio sive resignatio mutua bonorum omnium eo ut praemissum est modo facta est admissa et confirmata habere robur perpetuae firmitatis.

Actum feria sexta post dominicam Oculi [6 III] anno Domini 1592.

Źródło: Lwówek, wójtowskie, Volumen in se continens inscriptiones..., 1588-1604, APP sygn. I 7, protokół, s. 89-90

Wzajemny dożywotni zapis małżonków: Marcina Herek mieszczanina lwóweckiego i jego żony Jadwigi Gryżewnej.

Najpierw zeznaje żona: od kilku lat żyją w małżeństwie i choć Pan Bóg nie pobłogosławił im żadnym potomstwem, to jednak mąż wiele trudu wkłada w zarząd majątkiem i jego pomnażanie, nadto nie raz służył jej w chorobie i we wszystkim jako prawemu małżonkowi przystoi. Aby się mu za to owdzięczyć, zapisuje mu wieczyście wszystkie swe dobra ruchome i nieruchome, dziedziczne czy zastawione, sumy pieniężne, cały sprzęt domowy (supellex domestica), jako to: naczynia srebrne, miedziane, spiżowe, cynowe, klejnoty i inne, w darowiźnie na wypadek śmierci. Mianowicie, jeśli przyjdzie jej umrzeć przed mężem, to wszystkie te jej dobra spadają na męża z pominięciem wszystkich jej krewnych czy przyjaciół. Rezerwuje sobie jedynie prawo do rozporządzenia 6 grzywnami, a jeśli nie zdoła tego uczynić, umierając nie sporządziwszy testamentu, wówczas mąż zobowiązany jest wypłacić tę kwotę jej najbliższym krewnym.

Mąż z wdzięcznością przyjmuje tę darowiznę i wzajemnie zapisuje żonie wszystkie swe dobra, pozostawiając sobie prawo do swobodnego rozporządzenia 6 grzywnami, które w razie nagłego zejścia ma między jego krewnych rozdysponować żona.

Gramatyka:

si eundem intestatum mori contigerit – jeśli przyjdzie mu umrzeć nie sporządziwszy testamentu (konstrukcja accusativus cum infinitivo)

1627 Donatio causa mortis Lempasiczce

Donatio causa mortis Lempasiczce.

Przed tymze sądem powiatkowym zagaionym stanąwszy oblicznie sławny pan Stanisław Lempasik mieszczanin grodziski, sanus per omnia existens iawnie y dobrowolnie zeznał y actem ninieiszym zeznawa, ze on uczciwey pani Reginie niegdy sławnego Marcina Lynki mieszczanina poznanskiego corce, małzonce swy miłey, dobra swoie własne pracą swą, a spomocą tey to małzonki nabyte y pięniedzmi spolnemi ukupione, to iest:

- dom w rinku podle domow Adama Dąmbrowy z iednę a Adama Schulca z drugi strony stoiący y ze wszitką gieradą domową y bydłęm wszelakim, [s. 105]

- sad na Wolsztinski ulicy podle sadu Jurgi rymarza a podle ogroda Ampuliney,

- mielcuch z ogrodęm tak oranym iako y ritym, ze wszytkim zbozęm co w robocie ma y co na mielcuchu zostanie, podle domu Grankowey a podle domu u Walany kołodziki,

- do tego złotich pięcsett polskich, kazdy po groszy 30 rachuiąncz,

owdzięczaiąc y z wszytkie prace y pomocy, ktore przes lat niemało z sobą mięszkaiąc w stanie małzenskim przy ozdobięniu y przy mnozęniu gospodarstwa domowego podeymuie, takze y posługi wszelakie, ktore w chorobie iego czas niemały staraiąc się o zdrowie iego iako cnotliwa małzonka czynieła, donatione caussa mortis¹ zapisuie y powzdaie, iakoby nalepszym y gruntownieiszym mogło bydz tribem prawnym donatione caussa mortis,

Takowym sposobem, iezliby tegosz pana Stanisława Pąn Bog wszechmogący pierwey niżeli małzonkę iego stego swiata zabrac raczeł, tedy te wszytkie pomięnione dobra tasz małzonka iego mocą tego zapisu ma otrzymac, ze wszitkim prawem, panstwem, własnoscią, titułem dziedzicznym y będzie miała moc y wolnosc te mianowane dobra zaprzedac, darowac y według upodobania swego, iako się iey będzie zdało nalepiey, obrocicz bez wszelaki trudnosci y contradictiey² successorow iego. Ostatek gruntow, ktore zostaną, takze y towary iako: sukna, żelaza, wozy, konie – to wszitko powinnym³ iego nalezec będzie, sktorych to dobr pięc sett złotich wyzy zapisanych tey to małzonce będą powinni zapłacic.

Tego iednak dokładaiąc, iezliby też pomięniona małzonka pierwy nizeli pąn małzonek iey stego swiata zeszła, a zwłaszcza bez potomstwa, tedy te wszytkie dobra oney zapisane na tegosz pana Stanisława, a nie na powinne iey przypasc maią, a on stych to dobr powinnym iey, ktorzy się nabliszy bydz znaidą⁴, czterzysta złotich wydac będzie powinien, ktoremi contentowac się będą. Ktorey to conditiey, bacząc wielką łaską y sczodrobliwosc tego małzonka swego, a to ze on iako pobozny a bogoboiny małzonek [s. 106] z nią sczyrze y w zgodzie a miłosci krzescianski zyie, namniey nie contradicowała⁵, y owszem schęcią y dobrowolnie przes sławnego pana Zachariasza kusnierza mieszczana grodziskiego, opiekuna do tego actu za pozwolenięm mianowanego małzonka sobie wezwanego y od urzędu approbowanego, pozwoleła y dar tęn sądowy od niego za wdzięczne przyęła, co iey dopuszczono y sądem ninieiszym we wszitkich conditiach umocniono y utwierdzono.

Przy ktorym actie pąn Stanisław Lęmpasik reformatie⁶ dwie, ktore teyze Reginie małzonce swey u act wuitowskich przed tym pierwey uczynieł, cassował y mortificował⁷ czasy wiecznemi, nie chcąc aby na potym iaką moc mieć więcey miały. Super quo arrha iuri est soluta. Die et anno ut supra⁸ [26 III 1627].

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowskie 1627-1641, czystopis, sygn. 1530, s. 104-106

Stanisław Lempasik i jego żona zapisują sobie wzajemne dożywocie, unieważniając poprzednie dwie oprawy posagu (pewnie również przyjmujące formę wzajemnego dożywocia). Szerzej o takiej umowie w artykule: „Polskie prawo ziemskie. Stosunki majątkowe między małżonkami.”

¹ donatione causa mortis – darowizną na wypadek śmierci.

² contradictia (z łac. contradictio) – sprzeciw.

³ powinny – krewny.

⁴ „powinnym iey, ktorzy się nabliszy bydz znaidą” - kalka z łacińskiej konstrukcji nominativus cum infinitivo.

⁵ contradicować (z łac.) – sprzeciwiać się.

⁶ reformacja (łac. reformatio) – oprawa posagu.

⁷ mortificować (łac. mortificare) – unieważnić.

⁸ Od czego opłacono sądowi pamiętne. Dnia i roku jak wyżej.

1754 Illustris magnifica Jabłonowska palatina Ravensis de juribus introcontentis illustri magnifico Jabłonowski filio suo cedit

Actum in Costen, feria secunda post festum sancti Lucae Evangelistae proxima [21 X], anno Domini millesimo septingentesimo quinquagesimo quarto.

Illustris magnifica Dorothea de Bronisze Jabłonowska palatina Ravensis, primi olim illustris magnifici Joannis a Radomicko Radomicki palatini Junivladislaviensis, Majoris Poloniae generalis, Mederecensis, Osiecnensis¹ [!] etc. capitanei, secundi ex post voti illustris et magnifici Stanislai Vincentii duorum nominum comitis in ducatu Ostrogiensi Prus Jablonowski capitanei Białocerkieviensis, Mederecensis nuper vita functi consor [!] derelicta vidua, in personali assistentia magnificorum Josephi de Paradyż² Bronisz et Laurentii Pierzchlinski proximorum amicorum suorum, sana mente corporeque existens, recedendo etc. recognovit.

Quia ipsa ex rationibus animum suum permoventibus de recognita coram terminis terrestribus particularibus Costensibus, feria secunda post dominicam Cantate proxima in anno millesimo septingentesimo vigesimo nono, hic in Costen celebratis inter se illustrem recognoscentem et praefatum eundem³ olim illustrem Jabłonowski maritum suum, de toto et integro inventario et rerum mobilium, utpote auro, argento formato et non formato, in quavis forma et specie existent(e), clenodiis, margarethis, lapidibus preciosis summisque⁴ pecuniariis in parata pecunia existentibus, nec non aere, cupro, stanno, orichalco, vestibus, vestimentis, peristromatibus, tapetibus, equis, equireis, ovibus, peccoribus, peccudibus, frumentis trituratis et non trituratis totaque et integra supellectili domestica et quid sub inventarium cadere⁵ potest, mutua quietatione et coram actis castrensibus Włodzimiriensibus⁶, eodem anno et die septima mensis Julii oblatuata,

nec non similiter coram eisdem terminis terrestribus Costensibus sub eodem actu quo quietatio, inter praefatum olim illustrem Jabłonowski maritum suum ac se comparentem a mutua advitalitate et usufructu omnium et singulorum bonorum suorum haereditariorum et obligatoriorum, mobilium et immobilium summarumque quarumvis pecuniariarum subsecuta, ac⁷ coram eisdem actis castrensibus [s. 180] Włodzimiriensibus eadem die ut supra per oblatam porrecta atque per eundem olim illustrem Jablonowski maritum suum coram praefatis actis castrensibus Włodzimiriensibus in anno millesimo septingentesimo trigesimo septimo, die decima tertia mensis Septembris cum specificatione bonorum confirmata,

tum quoque⁸ de scripto certo manuali, ratione certarum rerum et conditionum in eo specificatarum et expraessarum⁹, de actu et data ejus diei vigesimae quintae¹⁰ mensis Martii in anno millesimo septingentesimo vigesimo nono in bonis Konarzewo inito et conscripto manuque ejusdem illustris olim magnifici mariti sui subscripto, vadioque trecentorum millium florenorum Polonicalium firmato, in rem suae recognoscentis qua Deo dante futurae consorti per eundem olim illustrem maritum dato, actisque castrensibus Wschovensibus sabbatho post dominicam Oculi Quadragesimalem proximo in anno quo supra millesimo septingentesimo vigesimo nono per ipsummet illustrem Jabłonowski roborato,

denique a summis in genere omnibus ubique locorum per eundem olim illustrem¹¹ maritum sibi inscriptis, tum et aliis summis modo quovis in bona omnia sui haereditaria palatinatus Posnaniensis per praefatum olim maritum suum, tam vi reparationis bonorum quam deportationis onerum importatis et haerentibus recessit receditque per praesentes.

Et eadem ipsa omnia jura sua, nihil pro se suisque successoribus ex primo thoro procedentibus reservando et excipiendo, tam videlicet quietationem mutuam de inventario et advitalitatem reciprocam¹² quam roboratoriam inscriptionem supra de actu expraessas, per praefatum olim illustrem Jabłonowski maritum suum secum¹³ recognoscente et in rem sui recognitas et post fata ejusdem mariti sibi servient(es), cassando et annihilando

in persona¹⁴ illustris magnifici Antonii¹⁵ Prus Jabłonowski palatinidae Ravensis secum et cum praefato illustri Jabłonowski in secundo matrimonii voto procreati filii et illius successorum [s. 181] pleno, totali integroque sibi illustri recognoscenti servienti jure cessit, contulit, transposuit, transtulit et transfudit, uti quidem cedit, confert, transponit, transfert et transfundit actum per praesentem, dans et concedens etc.

Ex protocollo castrensi Costensi extractum. Correxit Pruski, viceregens castrensis Costensis.

Legit Szomański.

[in dorso] Illustris magnifica Jabłonowska palatina Ravensis de juribus introcontentis illustri magnifico Jabłonowski filio suo cedit.

Źródło: Akta prawno-majątkowe Stanisława Wincentego i Doroty z Broniszów 1v. Radomickiej Jabłonowskich i ich syna Antoniego Jabłonowskiego, sygn. BK07842, s. 179-182

Dokument powyższy, będący wyciągiem z ksiąg grodzkich kościańskich (dalej: odp. B), przywołuje trzy zapisy Stanisława Jabłonowskiego na rzecz jego żony, Doroty z Broniszów.

Były to:

a) wzajemna kwitacja z inwentarza i ruchomości,

b) wzajemne dożywocie,

c) roboracja skryptu pod zastawem 300.000 zł (odnotowana u Dworzaczka - patrz link, u dołu),

wszystkie z początku 1729 roku.

Teraz tj. 21 października 1754 roku, w trzy tygodnie po śmierci męża, Dorota Jabłonowska wojewodzina rawska, prawa uzyskane wspomnianymi trzema zapisami ceduje na swego syna z drugiego małżeństwa, Antoniego Prus Jabłonowskiego wojewodzica rawskiego.

Inny sporządzony w kancelarii grodzkiej odpis tego dokumentu (dalej: odp. A) znajdujemy na s. 175-178. Jest pozbawiony znaków kontroli zgodności z oryginałem (correxit, legit), posiada też inną niż odp. B notę dorsalną (Illustris magnifica Dorothaea de Bronisze, primo Radomicka, ultimo Jabłonowska, in personam magnifici Jabłonowski filii sui summas universales transfundit). Znalazłem kilkanaście różnic w treści obu odpisów – podaję je w przypisach, wyjąwszy najdrobniejsze.

¹ Odp. A prawidłowo: Osiecensis. ² Odp. A: Paradisz. ³ Odp. A: brak. ⁴ Odp. A dodaje zwyczajowe: quibusvis. ⁵ W odp. B poprawione z niedokończonego capere. ⁶ Odp. A: Vlodzimiriensibus. ⁷ Odp. A dodaje: etiam. ⁸ tum quoque - brak w odp. A. ⁹ Odp. A: expressarum. ¹⁰ Odp. A: die vigesima quinta. ¹¹ Odp. A zmienia szyk: illustrem olim eundem. ¹² W odp. A ogólniej: recognitam. ¹³ Brak w odp. A. ¹⁴ Odp. A: personam. ¹⁵ Odp. A: brak imienia!

F31 Cassatio jurium

31 Cassatio jurium	31 Kasacja praw
Generosa N. generosi N. consors legitima in ejusdem mariti assistentia sana etc. recedendo etc. recognovit.	Urodzona N., urodzonego N. prawna żona, w obecności tegoż męża, zdrowa itd. odstępując itd. zeznała.
Quia ipsa totum et integrum jus suum tam advitalitium quam et reformatorium, summam quamcunque dotis et dotalitii in se continens, sibi per praedictum generosum N. maritum suum in bonis N. in palatinatu N. districtu vero N. consistentibus inscriptum aliaque omnia et singula jura sua, sive per eundem generosum maritum suum sive ab alio quovis sibi in bonis praefatis recognita et assecurata, ad eademque bona N. sese extendentia ac referentia	Iż ona całe i zupełne prawo swoje tak dożywotnie jak i oprawne, obejmujące jakąkolwiek sumę posagu i wiana, jej przez wspomnianego urodzonego N. męża swojego na dobrach N. leżących w województwie N. powiecie zaś N. zapisane oraz wszelkie inne prawa swoje, czy to przez tegoż urodzonego męża swojego czy przez kogokolwiek innego na dobrach wspomnianych zeznane i zabezpieczone, dotyczące i odnoszące się do tychże dóbr N.
cassavit, annihilavit, de bonisque praefatis et juribus generoso N. die hodierna per eundem generosum N. coram actis N. in perpetuum resignatis condescendit, salvis tamen iisdem juribus suis ad bona alia ejusdem mariti sui sese referentibus et regulantibus sibi pleno in robore reservatis.	skasowała, unieważniła i z dóbr wspomnianych i praw urodzonemu N. dziś przez tegoż urodzonego N. przed aktami N. wieczyście odstąpionych ustąpiła, z zachowaniem jednak w pełnej mocy tychże praw swoich, odnoszących się do innych dóbr jej męża.

Źródło: Poznań grodzkie Gr. 1826 http://actacastrensia.blogspot.com/2014/07/formularz-wpisow-do-ksiaggrodzkich.html, s. 10r

F28 Cassatio jurium consortis

28 Cassatio jurium consortis	28 Kasacja praw żony
Generosa N. generosi N. consors legitima cum ejusdem generosi mariti sui nec non generosorum N. N. amicorum suorum de paterna et materna lineis proximiorum, quos ipsa pro ejusmodi amicis ab officio praesenti requisita agnovit et attestata est, personali consensu et assistentia, recedendo etc. recognovit.	Urodzona N., urodzonego N. prawna żona, za zgodą i w obecności tegoż urodzonego męża swojego, jak również urodzonych N. N. swoich przyjaciół1, bliższych krewnych z linii ojczystej i macierzystej, których sama na żądanie niniejszego urzędu wybrała i powołała na przyjaciół, odstępując itd. zeznała.
Quia ipsa omnia et singula jura sua tam reformatorium quam advitalitiale, nec non alia quaevis modo et genere inscriptionum quarumvis, tam a praedicto sui recognoscentis marito quam alio quocunque in diem hodiernam in bonis villae N. in palatinatu N. districtu N. consistentibus ante diem hodiernam, nimirum in anno N. proxime praeterito per praefatum maritum suum generoso N. datis, venditis et resignatis, habita ac recognita et illuc sese referentia	Iż ona wszystkie swoje prawa, tak [prawo] oprawne jak i dożywotnie, jak również inne, bez względu na formę i rodzaj zapisu, tak przez rzeczonego męża zeznającej2 jak przez kogokolwiek innego do dnia dzisiejszego na dobrach wsi N. leżących w województwie N. powiecie N. przed dniem dzisiejszym, mianowicie w roku N. minionym przez rzeczonego męża urodzonemu N. darowanych, sprzedanych i odstąpionych, posiadane oraz zeznane i jej dotyczące
totaliter cassat et annihilat, de bonisque praefatis juribus praedictis subiectis libere cedit et condescendit, <salvo eodem jure reformatorio et advitalitiali aliisque juribus suis, ad alia bona ejusdem mariti sui sese regulan(dis) et applicand(is) pleno in robore et integro vigore reservato>, hac sua personali etc.	zupełnie kasuje i unieważnia, i z dóbr rzeczonych, wspomnianym prawom podległych, dobrowolnie ustępuje, <z zachowaniem w pełnej mocy prawa oprawnego i dożywotniego oraz innych praw, które mogą dotyczyć innych dóbr tegoż jej męża>, [na podstawie] tego swojego osobistego [zeznania].

Źródło: Poznań grodzkie Gr. 1826 http://actacastrensia.blogspot.com/2014/07/formularz-wpisow-do-ksiaggrodzkich.html, s. 9r

¹ przyjaciele (amici) – krewni w roli świadków
² recognoscentis, w spolszczonej formie często: rekognoscentki

1784 Generosi Conjuges Krasnickie advitalitiam mutuam sibi inscripserunt

Generosi Conjuges Krasnickie advitalitiam mutuam sibi inscripserunt

Generosi N. ab una, et N. seu invicem conjuges Krasnickie, ipsa quidem consors in personali ejusdem mariti sui authoritate et assistentia agens, sani mentibus corporibusque existentes recognoscendo (?)

inscribunt sibi ipsis invicem mutuo et ab utrisque advitalitatem mutuam seu usum fructum omnium et singulorum bonorum suorum haereditariorum obligatoriorum mobilium et immobilium summarumque quarumvis pecuniariarum paratarum et in deposito existentium ac apud quasvis personas existentium, nunc habitarum et impost Divina Ope accumulandarum successione aliqua devolvendarum morte et obitu suis de relinquendarum ad extrema duntaxat vitae suae tempora,

juxta styllum Cancellariae Usitatum et Statuti Regni dispositionem his suis personalibus recognitionibus praemissa firmantibus.

Źródło: Konin, grodzkie, Gr. 86, inskrypcje/protokół, f. 18v, 1784 r.


Teki Dworzaczka:
Grodzkie i ziemskie > Konin
15567 (Nr. 83) 1784
G. Jan Kraśnicki, s. o. Wojc. z Franciszki Bagińskiej, z I i Wiktorja Mańkowska, c. o. Antoniny z Gurowskich Mańk. z II małż. dożyw. (f. 18v)"