Zapiski z ksiąg ziemskich kaliskich opublikowane w Kodeksie Dyplomatycznym Wielkopolski

 Zapiski z ksiąg ziemskich kaliskich opublikowane w Kodeksie Dyplomatycznym Wielkopolski

KDW I, nr 553

Poznań, 2 lutego 1285

Premisl secundus dux Polonie 1285 Febr. 2, apud Posnaniam; confirmat donationem hereditatis Zawodzie, a duce Boleslao Iaszkoni subdapifero ducissae factam, eamque pluribus munit privilegiis.

Kop.: Kalisz. Archiw. Rządowe. Inscript.terrestr. et decreta a. 1580, lib. 17, fol. 614.

KDW I, nr 574

Kalisz, 9 marca 1287

Premisl secundus dux Polonie 1287 Mart. 9, apud Kalis; roborat venditionem montis in hereditate Rypinek, quem Rupinius filius Iaszkonis Iudaeis de Kalisz pro sepultura resignaverat.

Kop.: Kalisz. Archiw. Rządowe. Inscript.terrestr. et decret. a. 1580, lib. 17, fol. 614.

KDW IV, nr 2069

(1743^a.)

Ołobok, 14 października 1377

Nicolaus subcamerarius Kalisiens. 1377 Oct. 14, in Olobok; inter villam Rososzyca et bona coenobii de Ołobok limites statuit.

Kop.: Kalisz. Archiw. Rządowe. Inscriptiones et Resignationes a. 1537-1586, f. 193.

KDW VI, nr 237

Odolanów, 27 czerwca 1373

Bartosz Wezenborg z Odolanowa nadaje wójtostwo w Odolanowie Mikołajowi zw. Nawac.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 10, k. 268v - luźna karta z księgi ziemskiej kaliskiej z lat 1449

- 1454.

KDW VII, nr 569

Koronowo, 21 maja 1406

Król Władysław Jagiełło zakazuje powoływać przed sądy Wichnę, wdowę po wojewodzie kaliskim Sędziwoju z Szubina.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 1, k. 115. Wpis w 1407 (?) r.

KDW VII, nr 593

Niepołomice, 14 listopada 1407

Król Władysław Jagiełło zakazuje powoływać przed sądy Stachnę, wdowę po kasztelanie gnieźnieńskim Janie z Sokołowa.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 1, k. 122v. Wpis w 1407 r.

KDW VII, nr 678

Medyka, 19 października 1411

Król Władysław Jagiełło nakazuje zawiesić terminy sądowe Wichny wdowy po Sędziwoju z Szubina i jej zięcia Macieja z Łabiszyna oraz unieważnia zapadłe już wyroki.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 2, k. 69v. Wpis 19 stycznia 1412.

KDW VII, nr 687

Kraków, 29 stycznia 1412

Król Władysław Jagiełło zakazuje powoływać przed sądy Dobrochnę, wdowę po Filipie z Dojutrowa.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 2, k. 80v. Wpis 22 marca 1412.

KDW VII, nr 727

Kalisz, 2 maja 1414

Wymienieni sędziowie polubowni rozsądzają spór o majątek pomiędzy Filipem z Gałązek a Katarzyną z Grzybowa.

Or.: nieznany; zaopatrzony był czterema pieczęciami.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 2, k. 175v. Wpis 14 maja 1414.

KDW VII, nr 728

Kalisz, 15 maja 1414

Filip ze Skokowa kasztelan ksiąski i Pasek z Dobczyna łowczy kaliski jako sędziowie polubowni rozsądzają spór pomiędzy Katarzyną wdową po Macieju z Sośnicy i Pachną żoną Dobiesława z Sośnicy.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 3, k. 12v - 13. Wpis w 1414 r.

KDW VII, nr 732

Staw, 12 czerwca 1414

Dobrogost z Kamiennej sprzedaje czynsz wymienionym altarystom kościoła w Iwanowicach.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 4, k. 43v - 44. Wpis 7 grudnia 1422.

KDW VII, nr 769

Gliniany, 7 października 1415

Król Władysław Jagiełło zakazuje powoływać przed sądy Annę, wdowę po staroście gniewkowskim Borowcu.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 2, k. 245v. Wpis w 1415 r.

KDW VIII, nr 774

Skulsk, 16 stycznia [1416]

Maciej z Bogwidz zastawia swoje części w Bogwidzach swemu bratu Jakuszowi plebanowi w Skulsku.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 2, k. 240 - 239v. Wpis 28 stycznia 1416 (wg Or.).

KDW VIII, nr 795

Kalisz, 10 stycznia 1417

Pozew starosty generalnego Wielkopolski dla Piotra Tarchały z Wysocka.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 3, k. 30v. Wpis w 1417 r.

KDW VIII, nr 803

Skalbmierz, 21 marca 1417

Król Władysław Jagiełło nakazuje zawiesić wszystkie terminy sądowe Przedbora z Przechodów.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 15, k. 3. Wpis w 1417 (?) r.

KDW VIII, nr 811

Szydłów, 29 listopada 1417

Król Władysław Jagiełło nakazuje zawiesić sprawy sądowe pomiędzy Dobkiem Puchałą i Mikołajem braćmi z Węgier a Marcinem ze Sławska i Piotrem Smolką.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 3, k. 25v. Wpis 2 grudnia 1417.

KDW VIII, nr 818

[Kalisz, przed 30 marca 1418?]

Starosta generalny Wielkopolski oraz wymienieni żupcy kaliscy proszą uczestników sądu króla w Kaliszu (?) o rozstrzygnięcie opisanego przypadku prawnego.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 3, k. 54 - 54v. Wpis 26 kwietnia 1418.

KDW VIII, nr 826

Gniezno, 17 czerwca 1418

[Bodzęta z Chłapowa podsędek kaliski] mianuje Lutka z Brzezia swoim zastępcą sądowym na roczku ziemskim w Kaliszu.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 3, k. 64v. Wpis dnia 21 czerwca 1418.

KDW VIII, nr 830

Ląd, 25 lipca 1418

Król Władysław Jagiełło nakazuje sądowi w Kaliszu rozsądzić spór pomiędzy Dobrogostem i Mikołajem braćmi z Ciemierowa a Przosną i Janem z Siedlemina po upływie roku od śmierci Markusza z Ciemierowa.

Kop.: Poznań, WAP. Kalisz Z. 3, k. 87. Wpis 8 listopada 1418.

KDW VIII, nr 844

Opatów, 8 marca 1419

[Król Władysław Jagiełło] nakazuje zawiesić terminy sądowe zmarłego Przedbora z Przechodów do czasu powrotu marszałka Zbigniewa [z Brzezia] z Węgier.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 3, k. 170v. Wpis 31 października 1419. Tytuł: Litera regia.

KDW VIII, nr 901

Niepołomice, 23 listopada 1420

Król Władysław Jagiełło nakazuje odesłać sprawy pomiędzy kmieciami wsi arcybiskupich i prokuratorem arcybiskupim a Trojanem z Nietuliska do sądu arcybiskupiego gnieźnieńskiego.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 3, k. 331. Wpis 11 marca 1421.

KDW VIII, nr 904

Rajsko, 26 grudnia 1420

Marcin z Radliczyc i Rajska wraz z żoną Małgorzatą zastawia swoją wieś Rajsko Grzegorzowi Palecz.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 4, k. 327. Wpis dnia 12 grudnia 1424.

KDW VIII, nr 911

Gniezno, 2 marca 1421

Starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że Żegota z Czermina zapisał części wsi Borucin i Dobiesław swojej bratanicy Agnieszce i jej mężowi Michałowi niegdyś z Korzkiew.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 5, k. 44 - 44v. Wpis dnia 12 listopada 1426.

KDW VIII, nr 917

Żarnowiec, 20 kwietnia 1421

Król Władysław Jagiełło nakazuje zawiesić terminy sądowe kasztelana poznańskiego Mościca ze Stęszewa.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 3, k. 341. Wpis 29 kwietnia 1421. Tytuł: Mandatum.

KDW VIII, nr 923

Ołobok, 31 sierpnia 1421

Wymienieni sędziowie polubowni rozsądzają spór pomiędzy Beatą opatką z Ołoboku a dziedzicami z Leziony.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 4, k. 271v. Wpis 9 maja 1424.

KDW VIII, nr 992

Kalisz, 28 kwietnia 1424

Wymienieni sędziowie polubowni rozsądzają spór pomiędzy Janem z Iwanowic i Gruszczyc a altarystami kościoła w Iwanowicach.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 4, k. 272 - 272v. Wpis 9 maja 1424. Liczne błędy gramatyczne i stylistyczne pisarza kopii (?) , kilka słów niezrozumiałych.

KDW VIII, nr 1001

Mogilno, 22 czerwca 1424

Król Władysław Jagiełło nakazuje zawiesić terminy sądowe przeciw Świętomirowi z Koźlątkowa i Mikołajowi z Sośnicy.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 4, k. 286v. Wpis 27 czerwca 1424.

KDW VIII, nr 1004

Gniezno, 7 lipca 1424

Król Władysław Jagiełło zakazuje pozywać przed sądy Elżbietę wdowę po Piotrze z Zagorzyna i jej synów.

Kop.: 1. Poznań, WAP, Pyzdry Z. 5, k. 172v - 173. Wpis 5 grudnia 1424; 2. tamże, Kalisz Z. 4, k. 323 - 322v. Wpis 12 grudnia 1424.

KDW VIII, nr 1027

Brześć Kujawski, 25 kwietnia 1425

Król Władysław Jagiełło zakazuje sądowi ziemskiemu w Kaliszu sądzenia sprawy o granice pomiędzy klasztorem w Ołoboku a Mikołajem ze Sławina.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 4, k. 67v - 68. Wpis w 1425 r.?

KDW VIII, nr 1037

Kościan, 7 lipca 1425

Król Władysław Jagiełło nakazuje sądom w Pyzdrach i w Kaliszu, aby zmusiły wymienionych Żydów do zwrotu dokumentu poręczycielskiego Pawłowi z Pleszewa.

Kop.: 1. Poznań, WAP, Kalisz Z. 4, k. 405. Wpis w 1425 r. 2. Tamże, Pyzdry Z. 5, k. 245. Wpis 4 września 1425.

KDW VIII, nr 1091

Łęczyca, 24 maja 1426

Król Władysław Jagiełło nakazuje zawiesić terminy sądowe cysterek z Ołoboku do czasu powrotu opiekuna klasztoru, kasztelana sieradzkiego Marcina z Kalinowy.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 5, k. 1 - 1v. Wpis przed 25 czerwca 1426.

KDW IX, nr 1131

Gródek, 8 maja 1427

Król Władysław Jagiełło nakazuje zawiesić roki sądowe przeciw Machnie, wdowie po Mojku ze Śliwnik.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 5, k. 123. Wpis 27 maja 1427.

KDW IX, nr 1134

Wiślica, 17 sierpnia 1427

Król Władysław Jagiełło nakazuje zawiesić roki sądowe przeciw arcybiskupowi gnieźnieńskiemu Wojciechowi Jastrzębcowi.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 5, k. 169v - 170. Wpis w 1427 r. (?).

KDW IX, nr 1160

Brodnia, 30 marca 1428

Król Władysław Jagiełło [nakazuje ochraniać dobra biskupstwa poznańskiego].

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 5, k. 235 - 235v. Wpis w 1428 r. Karta uszkodzona.

KDW IX, nr 1163

Stawiszyn, 10 kwietnia 1428

Król Władysław Jagiełło nakazuje roczkowi kaliskiemu rozpatrzenie spraw podczaszego kaliskiego Stanisława Obermuta z Chrostowa.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 5, k. 272. Wpis przed 1 czerwca 1428.

KDW IX, nr 1167

Gębice, 28 maja 1428

Król Władysław Jagiełło nakazuje roczkowi kaliskiemu, aby anulował wyznaczony Stanisławowi Obermutowi termin, ponieważ miał on sprawę "o większe" w Dobrzyniu.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 5, k. 300 - 300v. Wpis 1 czerwca 1428.

KDW IX, nr 1168

Gniezno, 11 czerwca 1428

Król Władysław Jagiełło nakazuje zawiesić roki sądowe arcybiskupa gnieźnieńskiego Wojciecha Jastrzębca.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 5, k. 300v - 301. Wpis przed 6 września 1428.

KDW IX, nr 1169

Gniezno, 12 czerwca 1428

Król Władysław Jagiełło nadaje [pewne prawa] Jakubowi opatowi klasztoru [benedyktynów w Mogilnie?].

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 5, k. 235v - 236. Karta uszkodzona. Wpis w 1428 r.

KDW IX, nr 1183

Sandomierz, 10 września 1428

Król Władysław Jagiełło nakazuje zawiesić roki sądowe przeciw arcybiskupowi gnieźnieńskiemu Wojciechowi Jastrzębcowi.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 5, k. 314v - 315. Wpis 29 października 1428.

KDW IX, nr 1185

Drohobycz, 25 października 1428

Król Władysław Jagiełło nakazuje zawiesić roki sądowe przeciw Stanisławowi Miruckiemu byłemu burgrabiemu kaliskiemu do czasu swego przybycia do Wielkopolski.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 5, k. 349v. Wpis 16 listopada 1428.

KDW IX, nr 1244

Rypułtowice, 8 sierpnia 1430

Król Władysław Jagiełło zawiadamia sąd ziemski w Kaliszu, że uwolnił Świętomira z Koźlątkowa od długu u Sary Żydówki z Brześcia.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 15, k. 23v. Wpis w 1430 r.?

KDW IX, nr 1292

Koło, 1 lipca 1432

Król Władysław Jagiełło nakazuje sądom, aby nie obciążać poręczycieli Wincentego z Pietrzykowa jego długami u Żydów kaliskich i pyzdrskich.

Kop.: 1. Poznań, WAP, Pyzdry Z. 7, k. 41v - 41a; 2. tamże, k. 42v - 43. Wpisy 2 września 1432; 3. tamże, Kalisz Z. 6, k. 98 - 98v. Wpis 15 lipca 1432.

KDW IX, nr 1315

Pyzdry, 21 lutego 1433

Jan z Oleśnicy marszałek koronny nakazuje sędziemu kaliskiemu Trojanowi z Łekna, aby rozpatrzył sprawę Macieja ongiś sołtysa z Bunina przeciw Budkowi z Bunina.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 15, k. 128. Wpis w 1433 r.? Tytuł: Bunyno.

KDW IX, nr 1366

Kraków, 10 kwietnia 1434

Król Władysław Jagiełło nakazuje sądom wielkopolskim, aby oddalały pozwy szlachty wielkopolskiej przeciw urzędnikom wojewody poznańskiego Sędziwoja z Ostroroga, którzy nie zezwalają na wywóz zboża z Wielkopolski na Śląsk.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 6, k. 266 - 266v.

KDW X, nr 1448

Kraków, 10 marca 1438

Król Władysław III nakazuje staroście generalnemu Wielkopolski, aby pozostawił wdowę po Janie Kurskim w posiadaniu folwarku Kurza z młynem.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 7, k. 298v-299. Wpis w 1438 r.

KDW X, nr 1491

23 stycznia 1440

Wymienieni sędziowie polubowni rozsądzają spory pomiędzy chorążym kaliskim Mikołajem z Pleszewa i Marcinem z Cielczy.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 9, k. 235v. Wpis zapewne w 1446 r., wg or.: litere in pergameno scripte cum sigillis appensis.

KDW X, nr 1546

Kalisz, 27 maja 1441

Rafał z Gołuchowa i Iwan z Czermina poręczają kasztelanowi santockiemu Janowi z Kalinowy, że młody Rafał z Mikuszewa (i Gołuchowa) aż do 3 roku po osiągnięciu pełnoletności będzie przestrzegał transakcji dotyczących wsi Raszewy Wielkie i Małe.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 9, k. 23v-24 (wg Or.; była to: litera pargaminea obligatoria, duobus sigillis appositis roborata).

KDW X, nr 1575

Kalisz, 25 stycznia 1442

Pozew starosty generalnego Wielkopolski dla Wojciecha z Krotoszyna.

Kop.: Poznań WAP, Kalisz Z. 17, k. 59v-60. Wpis w 1442 r.?

KDW X, nr 1627

Pogrzybów, 5 września 1443

Jan z Pogrzybowa zawiera ugodę dotyczącą stawu w Pogrzybowie z Maciejem Jezierskim z Pogrzybowa.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 9, k. 35-35v (wg or.; sądowi przedstawiono due litere pargamenee, unius tenoris ambe sigiliis eorum [tj. Macieja Jezierskiego i Jana z Pogrzybowa] appensis roborate; istniał więc rewersał Macieja Jezierskiego bardzo podobny w treści). Bok karty wystrzępiony, powodujący ubytki tekstu.

KDW X, nr 1634

Plewnia, 24 października 1443

Wymienieni rozjemcy rozgraniczają dobra podkomorzego kaliskiego Piotra Zaksińskiego i Piotra z Plewni.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 9, k. 187v-188. Wpis w 1445 r. Tytuł: Zaxino, Plewnya super granyciis; z tekstu zapiski: quasdam litteras papireas sigillo domini palatini Calisiensis in fidem subimpresso.

KDW XI, nr 1892

Turzysk, 3 czerwca 1415

Król Władysław Jagiełło poleca staroście generalnemu Wielkopolski, by rozstrzygnięcie sprawy pewnej poręki u Żydów kaliskich odłożył do przybycia króla.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 2, k. 221v (góra karty oddarta i oklejona papierem, co powoduje ubytki tekstu). Wpis na roczku poprzedzającym roczek z 24 września 1415 r.

KDW XI, nr 1902

[1417?]

Król Władysław Jagiełło zakazuje sądzić sprawy Iwana z Obiechowa.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 15, k. (luźna) 3v (mocno uszkodzona, postrzępione marginesy, a dół karty urwany). Wpis w 1417 r.?

KDW XI, nr 1960

Poznań, 10 maja 1424

Starosta generalny Wielkopolski poleca sądowi ziemskiemu w Kaliszu uszanować prawa Jadwigi żony Mikołaja Kotlińskiego do oprawy wiennej.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 4, k. 275. Wpis w 1424 r. Tytuł: Litera domini capitanei.

KDW XI, nr 1987

Gniezno, 25 maja 1428?

Sąd ziemski w Gnieźnie zaświadcza, że dzieci Prędoty z Sienna odstąpiły ojcu wydzielone sobie wcześniej dobra.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 5, k. 261. Wpis w 1428? r.

KDW XI, nr 1998

Łowicz, 17 grudnia 1433

Król Władysław Jagiełło poleca sądowi ziemskiemu w Kaliszu zawiesić sprawy kanonika poznańskiego Jana Lutkowica z Brzezia i jego matki Doroty.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 6, k. 221. Wpis w 1434 r. (na rokach, poprzedzających roki z 9 marca 1434 r.). Tytuł: Litera regalis domini Luthkonis canonici Poznaniensis.

KDW XI, nr 2003

Kalisz, 8 lipca 1435

Wymienieni uczestnicy sądu grodzkiego w Kaliszu informują starostę generalnego Wielkopolski o ugodzie zawartej między Florianem z Wrzący a Żydem kaliskim Kawianem.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 13, k. 81-81v. Zewnętrzny margines wystrzępiony, z czego wynikają drobne ubytki tekstu. Wpis ok. 1447-49, wg or. opieczętowanego pieczęcią do pozwów.

KDW XI, nr 2004

Kalisz, 19 listopada 1435

Pozew starosty generalnego Wielkopolski dla Naćka z Czechla.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 15, k. 131 (marginesy oklejone papierem, stąd liczne ubytki tekstu); dok. przedłożony był w sprawie między Naćkiem z Czechla i Żegotą z Czermina. Wpis ok. 1435 r.

KDW XI, nr 2010

Kalisz, 18 lutego 1438

Pozew starosty generalnego Wielkopolski dla Mikołaja z Wiotszyna.

Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Z. 7, k. 271v-272. Wpis w 1438 r.

1579 Dom9 Mąndremu resignat2

Iudicium particulare bannitum ordinarium feria sexta ante festum sanctae Margarethae proxima [10 VII] anno Domini millesimo quingentesimo septuagesimo nono celebratum. [s. 26]

Domus Mąndremu resignatur

Coram judicio particulari bannito ordinario civitatis Calissiensis constitutus personaliter famatus Laurentius Suchorsky aurifaber civis Calissiensis tanquam plenipotens mandatarius honorabilis Simonis mansionarii Sochaczewiensis et honesti Jacobi fabriferrarii de Strikow famati olim Joannis Gretha civis Calissiensis fratrum germanorum et successorum legittimorum, nec non honesti Stanislai Fistek de Strikow, honestae Catherinae supranominatorum fratrum sororis germanae, uxoris vero suae legittimae, nomine agentibus, de quorum mandato sufficienti ex actis advocatialibus Calissiensibus deprompto judicio praesenti indubiam fecit fidem, eodemque munere mandatario sanus ac liber per omnia existens non compulsus, nec coactus, sed sponte et libere, vigore contractus per eosdem venditores et emptorem inferius nominatum ad acta advocatialia Calissiensia producti et inscripti,

resignavit domum eorundem principalium suorum in Judaica platea, inter Lasky pellionis et perfidi Isaac Szieradzky domos vicinaliter sitam, cum omni jure, dominio et proprietate, ita late, longe et circumferentialiter prout in metis limitibusque suis ab antiquo consistit et quemadmodum ad eos iure naturalis successionis post obitum olim praefatum Joannem Greta fratrem eorum germanum devoluta est, nihil iuris, dominii et proprietatis eisdem principalibus suis vel eorum successoribus ibidem penitus reservando,

provido Blasio Mądry suburbano civitatis Calissiensis et eius legittimis successoribus, per eundem et eius successores in perpetuum habendi, tenendi, possidendi, utifruendi, vendendi, commutandi, dandi, donandi, alienandi et secundum arbitrium suum libere convertendi.

De cuius quidem domus plenaria et sufficienti persolutione dictus plenipotens nomine quo supra principalium suorum praefatorum eundem Blasium Mądry et eius successores quietavit quietatque actu praesenti in perpetuum.

Quae omnia praemissa idem Blasius Mądry pro rato et grato suscipiens, actis praesentibus inscribi petiit et obtinuit. Actum Calissiae ut supra.

Or.: Kalisz wójtowska, Liber resignationum, reformationum etc., 1578-1619, indukta, APP sygn. 45, s. 25-26.

Wawrzyniec Suchorski złotnik kaliski jako plenipotent sprzedaje dom spadły po śmierci Jana Grety mieszczanina kaliskiego na rodzeństwo tegoż Grety, tj.: x. Szymona mansjonarza sochaczewskiego, Jakuba kowala ze Strykowa oraz Katarzyny żony Stanisława Fistek ze Strykowa, Błażejowi Mądremu podmieszczaninowi kaliskiemu. Sam zapis kontraktu kupna-sprzedaży został uprzednio wciągnięty do akt wójtowskich kaliskich i – stosownie do ówczesnej praktyki – w akcie powzdania (przeniesienia własności, łac. resignatio), który stanowi niniejszy zapis, nie wzmiankowano postanowień kontraktu, w tym nawet ceny. Dom usytuowany w Kaliszu przy ulicy Żydowskiej, pomiędzy domami kuśnierza Laski i żyda Izaaka Sieradzkiego.

1773 P. Rmus Olrych suo et Illmi Capli Cath. P. in personam M. Morawski retransfundit

Actum in castro Posnaniensi feria secunda post festum Circumcisionis Christi Domini, scilicet die quarta mensis Januarii anno Domini millesimo septingentesimo septuagesimo tertio.

Perillustris reverendissimus Olrych suo et illustrissimi capituli cathedrali Posnaniensi [nomine] in personam magnifici Morawski retransfundit.

Perillustres reverendissimi Josephus Olrych causarum illustrissimi et reverendissimi capituli cathedralis Posnaniensis [s. 319] generalis procurator et Antonius Uminski canonici cathedrales Posnanienses, suis et totius ejusdem illustrissimi et reverendissimi capituli sui, pro quo cavent, nominibus uti et tamquam ad infrascriptum recognoscendum actum per decretum in capitulo ecclesiae cathedralis sub actu hodierno latum specialiter deputati, sani mentibus corporibusque existentes, recedendo etc. recognoverunt.

Quia ipsi totam et integram summam duorum millium florenorum Polonicalium originalem per Judaeos seniores totamque synagogam Krotoszynensem actis castrensibus Gnesnensibus feria quinta post festum sanctae Luciae Virginis et Martyris anno millesimo septingentesimo sexagesimo tertio [15 XII 1763] perillustri et reverendissimo Leoni de Chomęcice Morawski metropolitano et Posnaniensi archidiacono, officiali generali Gnesnensi, ex provisione pendenda inscriptam et assecuratam, et per hunc illustrem reverendissimum officialem actis eisdem castrensibus Gnesnensibus [s. 320] feria tertia post dominicam Sexagesimae anno subsequenti millesimo septingentesimo sexagesimo quarto [28 II 1764] cessam et transfusam, una cum provisionibus a summa eadem retentis pleno, totali et integro jure suo, nihil ex praemissa summa originali ac provisionibus ab ea pro illustrissimo capitulo cathedrali Posnaniensi reservando et excipiendo,

in personam altius dicti perillustris reverendissimi Morawski metropolitani et Posnaniensis archidiaconi, officialis generalis Gnesnensis, uti similem summam duorum millium florenorum Polonicalium cum provisionibus in parato peculio die hodierna actu contenta illustrissimo capitulo suo persolventis, illiusque successorum retrocesserunt, retrotulerunt et retransfuderunt, prout quidem retrocedunt, retroconferunt et retransfundunt praesentibus dantes et concedentes, his suis personalibus recognitionibus ad id benevole accedentibus.

Ex protocollo castrensi Posnaniensi extractum.

(-) Correxit Ziemięcki.

(-) Legi: Łabiński.

Odp.: Papiery Morawskich. Akta poznańskie 1744-1783, s. 318-320 (Lwów, Biblioteka Naukowa im. W. Stefanyka NAN Ukrainy. Oddział Rękopisów. Zespół 4, dział I, sygn. 1064).

Kan. Józef Olrych, prokurator generalny kapituły katedralnej poznańskiej oraz ks. Antoni Umiński, kanonik katedry poznańskiej, w swym i całej kapituły swej imieniu, jako delegowani do wykonania zarządzenia kapituły, sumę 2.000 złp. zapisaną w 1763 r. przez synagogę w Krotoszynie archidiakonowi metropolitalnemu i poznańskiemu, oficjałowi generalnemu gnieźnieńskiemu Leonowi z Chomęcic Morawskiemu, a w roku kolejnym przez niego wraz z odsetkami przelaną kapitule, teraz - w związku z wypłaceniem dziś [4 I 1773] przez niego innych 2.000 złp. kapitule - z powrotem na tegoż Morawskiego przelewają.

1747? Życzenia Michała z Werbna Pawłowskiego

Sławetni Panowie Mieszczanie i Obywatele Lwóweccy!

Luboć nie tak dawno zaczętego roku przyszłego przychodzi mi wszytkim Waszeciom powinszować, życząc aby ten nowo zaczęty rok był inkrementem¹ wszelkich pomyślnych fortun i sukcesów przy zdrowiu dobrym i życiu jak najdłuższym, wszytkiem Waszeciom życzę z dobrego mego affektu; nie tak jak przeszły, bo zawsze bywał w kłótniach i zazdrościach, i baśniach, ani do nabożeństwa nie applikujący się².

Że zaś mam sobie elektę od Waszeciów przysłaną na approbacją urzędów tak radzieckiego, tak i wójtowskiego, żeby z chwałą Pana Boga było i Waszeciom także z applikacją, żeby uczęszczali na nabożeństwo, to jest na mszą świętą Świętej Trójcy alias Literacką, ażeby wszyscy się schodzieli i radzi jej słuchali, aby uprosieła u Pana Boga ta Święta Trójca [!!] wszytkiem Waszeciom zdrowie dobre i od wszelkich impetycji³ chorób jako i powietrza miasto obronić raczyła i od swywoli z obrazą Pana Boga, która się znajduje, aby ogniem materialnym Pan Bóg nie karał za cielesne zbytki (co uchowaj Boże!).

Aby zaś miasto miało bydź bez rządcy, to nie widzę bydź zdolniejszego jako pana Zczynkoskiego: luboć inszy wiary, ale summnienia dobrego. Bo i przedtym bywał [s. 2], i dobry z siebie dawał przykład: że do kościoła uczęszczał, i drugich za sobą pociągał, azali i teras będzie chciał uczęszczać do kościoła na Literacką. Aby mu Pan Bóg dał instykt [!] Ducha Świętego, aby umiał rządzić miastem i w porzątku [!] chciał się kochać lepszym, aby to z chonorem [!] Pana Boga było i z ozdobą miasta wszytkiego.

Na urząd zaś wójtowski nie widzę bydź zdolniejszego, jako pana Franciszka Koronowicza. Lubo przy młodości swojej, ale i ten dobry z siebie daje przykład, że zawsze uczęszcza na mszę świętą Literacką. I o to proszę, aby ta msza święta nie zaginęła, i pobożnościom [!] wszytkiem Waszeciom zalecam, abyście na nią chcieli chodzić. Nie tak jak przedtym, że ledwo trzech albo czterech z Waszeciów przyszło, aż sami Ich Moście Księża śpiewali, jakom się sam napatrzył, posyłając po panów mieszczanów, aby do kościoła chcieli przyść. Co bierzmy przykład z Żydów, kiedy jak zawołają do bożnicy, z jakam idą ochotą, a my tylo z przymusem, ledwie że nas za łeb nie trzeba brać z domów.

Toteż się donosi Waszeciom wszytkiem, aby kiedy przyjdzie do obierania starszych piwowarów, aby chcieli wykonać ante omnia⁴ przysięgę sobie opisaną przez nas konsukcesorów⁵ przeszłego roku, którą macie Waszeć u siebie, ażeby się więcy piwa robić nie domyślali, tylo jak [s. 3] w wilkarze to jest w prawach macie Waszeć i to dobrego, nie złego; z pszenicy aby robić piwa, nie mieszając jęczmienia ani owsa, aby się sława piw lwóweckich powrócieła. Ci zaś panowie starsi piwowarowie, aby do siebie odbierali czopowe i szelężne juxta realitatem et fidelitatem⁶, a oni zaś aby dworowi oddawali według rejestrów pisanych, co będą powinni comprobare juramento supra realitatem⁷.

Ratione⁸ zaś młynka, który przez arędę [!] od Waszeciów chodzieł ni fallor⁹ za czterysta złotych, to teraz, aby chodzieł za dependencją¹⁰ dworu. Gdysz to jest wielkie oszukanie pana, bo w nocy kto chce mele, choć pomieszany słód, a konie nieszczeją, bo i zawarcia żadnego nie masz, którędy kto chce to może wyniść, nakradszy słodu, bo i ogrodzenia nie masz żadnego. A jeżeli też Waszeć chcecie, aby za dozorem Waszeciów chodzieł, to chcicie [!] uczynić lepszą dyspozycją, aby dziur nie było po młynku i żeby dach dać na niego; nie tak, jak teras [!] ad praesens¹¹ się znajduje, bo to i Waszeciów szkoda.

Miasto zaś Lwówek, zalecam, aby braki były ponaprawiane i błoto uskrobane, bo mi się zda, że brukowe odbierają, jakoli też wiertlowe i od każdy ćwiertni po sześć groszy przekupni muszą dawać. Na co się te piniądze [!] obrócieły? Bo i mostów dobrych i bruków nie masz, ani dziur ponaprawianych; którędy kto chce może wyjechać i wjechać. Aby to zalecić panom mieszczanom, aby chcieli [s. 4] drzewa przywieźć i pozagradzać; dziury, gdziekolwiek się takie znajdują, opatrzyć, ze dwu panów mieszczanów posławszy, żeby kominów rewizja była, i po górach słom, sian, grochowin, aby pozrucać kazać, żeby była ostrożność wszelka ognia. Jakoli też stróżom miejskim przykazać, którzy aby pod wiechami nie siedzieli, a pilny dozór na straży mieli koło kościoła farnego, jakoli też dworu i miasta; żeby złodziejów łapali i do wieży wtrącieli; żeby po nocach o pułnocy [!] nie chodzieli kraść. Reparacją wieżów zalecam, bo z nich ludzie uciekają złodzieje.

To też donoszę Waszeciom, żebyście się Waszeć nie chcieli ważyć po borach naszych wałęszać i lustrować lasów i borów, bo my mamy wielki deces¹² i szkodę przez Waszeciów. Bo powinniście zbierać leżące drzewo, a Waszeć ścinacie i dębom się dostaje za Obarami, gdzie i moja Brzostówka za Winną Górą wybiegać się nie może, bo mi powycinali dąbki młodociane.

Co z szczerego serca Waszeciom doniószszy [!], piszę się
na zawsze Waszeciów wszytkich życzliwy pan

(-) Michał z Werbna Pawłowski, mpp.

Or.: Akta miasta Lwówek, APP sygn. I 17, s. 1-4.

Opis WBC: „Życzenia Michała z Werbna Pawłowskiego, złożone miastu Lwówkowi z okazji Nowego Roku [1747?]. Przypomniano obowiązki mieszczan i niedociągnięcia administracyjne.”

¹ łac. wzrostem.

² łac. nie stosowny.

³ łac. napaści.

⁴ łac. przed wszystkim.

⁵ łac. współdziedziców.

⁶ łac. zgodnie z rzeczywistością.

⁷ łac. poprzeć przysięgą.

⁸ łac. w sprawie.

⁹ łac. jeśli się nie mylę.

¹⁰ łac. pod nadzorem.

¹¹ łac. obecnie.

¹² łac. ubytek.

1604 Intromissio in domum Salomonis Judaei

Actum Radlini feria secunda post faestum Visitationis Beatissimae Virginis Mariae proxima anno ut supra [5 VII 1604].	Zdziałano w Radlinie1 w poniedziałek po święcie Nawiedzenia NMP, roku jak wyżej [5 VII 1604].
Ex decreto illustrissimi magnifici ac reverendissimi domini domini Andreae de Bnin Opalienski, praepositi Plocensis, capitanei Srzemensis, intromissio cum possessione reali, quieta et pacifica in domum perfidi Salomonis fraenificis Judaei Bninensis in Bnin inter domum Jacobi sutoris civis Bninensis et scholam judaicam vicinaliter sitam, in summa centum florenorum Polonicalium per triginta grossos computatorum, chirographo assecuratorum, data est honesto Johanni Martynowic, tam diu per eum tenendi, possidendi et habendi, donec ex ea ipsa domo tam summa principalis absque censu integre in manus creditoris persoluta fuerit, nihil ad commoda et usus domus praefatae penitus defalcando.	Stosownie do dekretu jaśnie wielmożnego pana i księdza Andrzeja z Bnina Opalińskiego, prepozyta płockiego, starosty śremskiego, uczciwemu Janowi Martynowiczowi udzielono intromisji wraz z faktycznym, spokojnym i pozbawionym przeszkód posiadaniem w dom niewiernego Salomona rymarza, Żyda bnińskiego, położony w Bninie sąsiadująco pomiędzy domem Jakuba szewca, mieszczanina bnińskiego a szkołą żydowską, w związku z sumą 100 złotych polskich liczonych po 30 groszy, zabezpieczonych kwitem. Dom ten będzie on tak długo trzymać, posiadać i mieć, dopóki z tegoż samego domu nie zostanie spłacona na ręce wierzyciela suma główna w całości bez czynszu, niczego zgoła za korzyści i użytkowanie rzeczonego domu nie potrącając.
Ad quam intromissionem una cum possessione reali, quieta et pacifica, effective dandam, deputatur officium tam consulare quam advocatiale oppidi Bnin, tunc quum per memoratum Johannem Martynowic requisitum fuerit. Quod decretum per partes est susceptum.	Urząd tak radziecki jak i wójtowski miasteczka Bnin na żądanie wspomnianego Jana Martynowicza zarządził, aby skutecznie udzielono tej intromisji wraz z faktycznym, spokojnym i pozbawionym przeszkód posiadaniem. Dekret ten został przez strony przyjęty.

Or.: Bnin, Liber causarum et actionum civilium..., 1576-1745, protokół, sygn. I 8, s. 176.

¹ Radlin pod Jarocinem - rezydencja Opalińskich, właścicieli Bnina.

1756 Infidelis Michael Lewek Judaeus Lesnensis Rzepnickiego quietat

Infidelis Michael Lewek Judaeus Lesnensis Rzepnickiego quietat.

Actum in Costen feria quarta post festa solennia Sacri Pentecosten [9 VI] proxima anno Domini 1756.

Infidelis Michael Lewek Judaeus ac mercator Lesnensis sanus etc. recedendo etc. {recedendo etc.} recognovit.

Quia ipse, adhaerendo manuali quietationi per infidelem Ruben Hersz Wexlan itidem Judaeum et incolam Lesnensem in rem generosi Josephi Rzepnicki aeconomi bonorum oppidi Częmpin magnifici Felicis a Szołdry Szołdrski capitaneidae Lanciciensis haereditariorum de data eius in civitate Leszno die sexta Junii anno praesenti 1756 datae ac manu eiusdem Ruben Judaico charactere subscriptae <generosoque Rzepnicki ad manus traditae>

ex re itidem et persona sui recognoscentis suprafatum generosum Rzepnicki eiusque successores de toto et integro processu judiciario ratione certarum rerum, eidem generoso Rzepnicki insimul cum dicto infideli Ruben Hersz Wexlan ad judicium quodvis instituto et intentato, scilicet omnibus citationibus editis sive edendis earumque relationibus, manifestationibus, causarum in registris judicialibus inscriptionibus, nihil pro se suisque successoribus ex praemisso processu ad praefatum generosum Rzepnicki reservando et excipiendo,

ob plenariam in hocce negotio utrisque, tam sibi comparenti quam suprafato infideli Ruben Herz Wexlan conactore suo, satisfactionis [!] et pacificationis [!!] quietat, absolvit et liberum ac immunem misit, prout quidem etc. hac sua recognitione praemissa firmante.

Źródło: Kościan, grodzka Gr. 101, inskrypcje/protokół, s. 143, nr 233.

Tytuł z regestów rocznych (s. 255).

Ruben Hersz Wexlan, Żyd i mieszkaniec Leszna, 6 czerwca 1756 roku w Lesznie skwitował Józefa Rzepnickiego ekonoma dóbr miasta Czempiń (dobra dziedziczne Feliksa z Szółdr Szołdrskiego starościca łęczyckiego). Teraz Michał Lewek, Żyd i kupiec leszczyński, tegoż Rzepnickiego z procesu jemu przez siebie i wspomnianego Wexlana wytoczonego kwituje.

1781 Propositionis ex parte generosorum Gasperskich contra illustrissimum ducem Radziwiłł editae oblata

Propositionis ex parte generosorum Gasperskich contra illustrissimum ducem Radziwiłł editae oblata.

Ad officium et acta praesentia castrensia capitanealia Lublinensia personaliter veniens generosus Casimirus Josephus Gasperski obtulit et ad acticandum [s. 303] eidem officio porrexit infrascriptam propositionem ex parte sui offerentis ac aliorum contra illustrissimum ducem Radziwiłł editam, infra acticandam, cujus tenor sequitur ejusmodi:

„Proposuit instigator judicii sui tribunalitii Regni Lublinensis ejusque delatores generosi Josephus pater, Marianna de Topolarskie genitrix consortes parentes, tum generosus Casimirus Josephus binominis eorundem filius Buncza de Gaspary Gasperski actores in et contra illustrissimum Carolum ducem Radziwiłł palatinum Vilnensem, bonorum tractus Sumscensis haeredem, tum magnificam Petronellam de Grocholskie Bogatkowa vexilliferam Bracłaviensem ejusdem tractus Sumscensis obligatoriam possestricem, tum illustrissimum Michaelem ducem Lubomirski exercituum Regni generalem collonellum, citatos, in causa et actione [s. 304] pro eo.

Quia ipsi duodecem vadia capitanealia pro paena contraventionis respectu non statuitionis infidelium Dawid patris et Icko filii ejusdem, incolarum Sumscensium inculpatorum ac infidelium Perec et Joel servi ejus in carceribus castri Dubnensis existentium prae donum decreto judicii sui anno nunc currenti et mense praesenti, id est die decima octava Junii, lato, patetice contraveniendo, adjudicata superius specificata vadia non exolverunt et eidem decreto judicii sui contravenerunt. Proinde in virtute decreti propositione literali et vigore manifestationis in termino factae de contraventione non semel dicto decreto tam pro solutione duodecem vadiorum capitanealium parti actoreae adjudicatorum, quam irrogandarum paenarum pro contraventione eidem decreto ac aliarum praetensionum termino hocce literali citantur.

Datum [s. 305] Lublini, in judiciis ordinariis generalibus tribunalis Regni Lublinensis, die vigesima tertia Junii millesimo septingentesimo octuagesimo primo anno.

(-) Carolus Głębocki vicecapitaneus castrensis W. ex palatinatu Cracoviensi judex deputatus protunc mareschalcus.”

Originale ejusdem propositionis idem offerens rursus ad se recepit, de quo recepto sibique realiter extradito officium praesens quietat per praesentes. [14 VII 1781]

Źródło: Lublin grodzkie, 5 RMO sygn. 459, relacje, s. 302-305

W sprawie toczącej się przed Trybunałem Koronnym w Lublinie, strona powodowa: instygator oraz Kazimierz Józef Gasperski z Gaspar herbu Bończa wraz z rodzicami jako delatorzy, strona pozwana: Karol Radziwiłł¹, dziedzic dóbr traktu szumskiego, Petronela z Grocholskich Bogatkowa² chorążyna bracławska, posesorka zastawna tychże dóbr oraz Michał Lubomirski, generał pułkownik [?] wojsk koronnych.

Pozwani nie zapłacili stronie powodowej dwunastokrotnego zakładu starościńskiego przysądzonego im dekretem sądowym za nie stawiennictwo oskarżonych Żydów, w tym dwóch więzionych na zamku w Dubnie.

Oblata pisma trybunalskiego w grodzie lubelskim.

¹ Karol Stanisław Radziwiłł „Panie Kochanku” (1734-1790), wojewoda wileński.

² http://www.sejm-wielki.pl/b/7.114.143

1654 Comprychta attestatio

Comprychta attestatio.

Actum in Grodzisko feria secunda in vigilia festi Conceptionis Beatissimae Virginis Mariae [7 XII], anno quo supra [1654].

Ad officium spectabilis domini Lucae Kosny advocati civitatis Grodziscensis actaque praesentia venientes personaliter infideles Simon Rabin tum et Samuel atque Marcus seniores Judaeorum nostrorum Grodziscensium, in vim verae ac fidelis relationis suae retulerunt recognoveruntque

satisfactum esse infideli Juska Judaeo similiter Grodziscensi a Paulo Compricht socio ipsius praesentium literarum ostensore, anno proxime elapso 1653 ante festum sanctorum Simonis et Judae Apostolorum, in totali ac plenaria persolutione repositioneque septingentorum quinquaginta et sex florenorum Polonicalium, in dimidio scilicet pretio ex summa originali mille quingentorum et duodecim florenorum Polonicalium perillustri et magnifico domino Gerneto¹ burgrabio Thorunensi ad chyrographariam inscriptionem pro lana iisdem ambobus per suam magnificentiam concredita contractorum, recognoscendo nihil de sorte eiusdem Pauli Comprich ex praefato debito perillustri eidem magnificentiae restare, quod [s. 299] ab eo amplius successoribusque illius jure aut alio quovis modo repetere possit ac valeat.

Quod ut firmius sit, actis hisce connotatum est.

Źródło: Grodzisk Wlkp., Acta Spectabilis Advocatialis Officii..., 1651-1661, indukta, sygn. 1503, s. 298-299

Pierwopis: Grodzisk Wlkp., Prothocollon Spectabilis Advocatialis Officii..., 1652-1655, sygn. 1505, s. 196

Starsi gminy żydowskiej w Grodzisku kwitują Pawła Komprichta z połowy (756 zł) należności za wełnę. Te pieniądze Żydowi Juskowi winien był Gernet, na podstawie pisemnego zobowiązania.

¹ Friedrich Gernet (zm. 1667), rajca i burmistrz toruński (por. http://books.google.pl/books?id=FxpbAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=pl s. 50)

1655 Juramentum Szymka Żyda

Juramentum Szymka Żyda.

Eodem die [3 II 1655], satisfaciendo decreto seniorum Judaeorum infidelis Szymek Judaeus cum Jacobo et Paulo filiis ex actoratu Jacobi opilionis de Gnino contra se nuperime lato, iuramentum ad valvas synagogae, exutis calceamentis, dictante [?] per notarium rota infradescripta in praesentia Szkolnego Żyda takze <przy assistentii> pomienionego Jakuba owczarza y pana Adama Jorgi Kleynego y inszych ossob, trzymaiąc sie zamku otwarty boznice y skobla profiterunt [?]:

„Ja Szymek, Jakub y Paweł przysięgamy P. Bogu wszechmogącemu, ktory stworzeł niebo y ziemię, ktory przodkow naszych wywiodł z ziemie Eypsky, ktory Moyzeszowi dał przykazanie na gorze Synay, ktory Sodomę y Gomorę ogniem skarał, zesmy nie po pułtrzeciu złotych rowno ze skopami, ale po grzywnie owce ze Gnina, iako na nas Jakub owczarz kładke stargowali, y nie na Mięsopust, ale na Swiątki za nie piniądz przyobiecali. A iezeli nieprawdę mowięmy, niechay z nas Pan Bog {kazdego} znamienicie skarze, niechay na <mie> {nas} trąd spusci, niechay mnie obroci w słup solny iako Lotową zonę, niechay mnie ogien sodomsky pozzrze, niechay sie przipadne {w sodomską} w tę ziemie, na ktory stoię, niechay mie na ostatek {kazdego} Pan Bog do piekła z ciałem y z duszą na wieczne potempienie posle."

Źródło: Grodzisk Wlkp., Prothocollon Spectabilis Advocatialis Officii..., 1652-1655, przepisany protokół, sygn. 1505, s. 412

Zeznanie pod przysięgą trójki Żydów, ojca z synami, stosownie do dekretu starszyzny żydowskiej w sprawie z powództwa Jakuba owczarza z Gnina.

1676 Inhibitionis et decreti illustris magnifici incisoris Lublinensis Parcensis capitanei etc. oblatae

Inhibitionis et decreti illustris magnifici incisoris Lublinensis Parcensis capitanei etc. oblatae [?]

Actum in Grodzisko feria quarta post festum sancti Bartholomaei Apostoli proxima anno Domini 1676.

Ad officium spectabilis domini Jacobi Kostkowicz advocati Grodziscensis actaque praesentia veniens personaliter spectabilis Jacobus Tarczeski sindicus religiosorum Fratrum Minorum de Observantia Sancti Francisci conventus Grodziscensis obtulit ad ingrossandum in acta praesentia primo inhibitionem Judaicam, secundo decretum curiale inter praefatum conventum ab una, et infideles Judaeos parte ab altera, illustris ac magnifici domini Joannis Caroli de Zurowo in Wisniewiec Daniłowicz incisoris Regni Lublinensis Parcensis capitanei etc. pro tunc tenutarii et domini Grodzisko, quae [?] ab eodem offerente officium praesens suscepit, et in acta sua inscribere mandavit. Cuius inhibitionis et decreti tenor sequitur talis.

„Jan Karol z Żurowa na Wisniowcu Daniłowicz krayczy koronny lubelski parczeski starosta, pułkownik JKMci.

Wiadomo komu wiedziec o tym nalezy tym moim czynię pisaniem. Iz stosuiąc się do swiątobliwy swiętey pamieci wielmoznego JMci pana Jana Leopolda z Bnina Opalinskiego kasztellana nakielskiego, fundacii conventu oycow Bernardynow w miescie Grodzisku. A uwazywszy ze przy wymierzonym załozeniu klasztoru placu kierchała Żydow miasta tegosz, cale tam przecz pomienionego swietey pamieci JMci pana kasztellana nakielskiego, zniesiony y gdzie indziey obrocony summo ludzi przesz czeste Zydow na ono mieysce vizyty et in contemptum chwały Boskiey w kosciele pomienionych oycow, ile bardzo blisko koscioła zostaiący iest y zostaie scandalo authoritate na ten czas dominii mei zakazuie. Aby Żydzi miasta Grodziska stante possessione mea zadnych do kierchala tego schadzek lamentow, ani devociiey swoich czynic niewazyli się. Na co [?] przykazaniu samym tę Zydom praesentialnym y ten moy script przy przycisnieniu herbowny pieczeci moiey podpisuie. Działo się to w Grodzisku die 26 Junii roku 1676.

(-) Jan Karol Daniłowicz Kray: Koron: Lub: Par: Staro: P JKMci.

[Sigillum suprapraefati illustris ac magnifici domini.]”

„Actum in curia Grodziscensi feria quarta post festum sancti Bartholomaei Apostoli proxima anno Domini 16septuagesimo sexto.

In causa et actione iudiciaria quam spectabilis Jacobus Tarczeski sindicus religiosorum Fratrum Minorum de Observantia S. Francisci conventus Grodziscensis nomine ipsorum agens, in et contra infideles Judaeos Grodziscenses occasione violentiae praefati conventus, loci sacri, et personarum spiritualium eius nimirum iniuriae realis, saxo in cervicem proiecto admodum reverendo domino guardiano ante quatuor hebdomadas die festo Scapularis B. V. Mariae sub tempus concionis matutinae peragendo [?] per eosdem Judaeos illatae, tum etiam verborum contumeliosorum iisdem patribus Bernardinis illatorum [?] prout fusius et latius scrutinium huius [?] causae hesterna die peractum obloquitur, instituit et insent[...],

petens super eosdem perfidos Judaeos paenam tanquam contra exorbitantes, et civibus ac fidelibus continuo nocivos extendi et in deprecatione solenni, litiumque omnium expensarum refusione condemnari idque quod iuris et aequitatis sit decidi et sententiari.

Porro cum iidem citati Judaei principalem huius causae nolerent prodere, qui et easdem violentias, tumultus factos [?] minime fassi sunt. Ideo illustris ac magnificus dominus Joannes Carolus de Żurowo in Wisniowiec Daniłowicz incisor Regni Lublinensis Parcensis capitaneus, etc. pronunc idque intuitu causarum illustris ac magnificae dominae Zophiae Eleonorae de Miłosław quondam piae memoriae magnifici domini Joannis Leopoldi de Bnin Opalinski castellani Naclensis, et modernae ex secundario voto matrimoniali [?] consortis, in Grodzisko, et villarum eius tenutarius et dominus, cum suis assessoribus nempe admodum reverendis Martino Dobrzyc plebano et decano foraneo Grodziscensi, Valentino Romieniewicz altarista Sanctissimi Rosarii et commendario Grodziscensi, atque generosis Stanislao Brudnoski, Jacobo Idzikoski, eo in consideratione habito, quod pars citata tumultum et violentiam loci sacri, et personarum religiosarum eius intulit, verbisque contumeliosis easdem personas spirituales affecit postposito suprapraefati illustris magnifici judicis edicto, in sepulchretum tumultuarie antiquum ingressa est,

ideo partem citatam nimirum perfidos Judaeos delinquentes puniendos paena peccuniaria tanquam communes, siquidem de principali non constat, qui principalis puniendus esset de iure praescripto capitali pro fabrica templi religiosorum Fratrum Minorum de Observantia Sancti Francisci conventus Grodziscensis exnunc ad manus praefati sindici summam ducentarum marcarum, et ratione edicti postposita illustris ac magnifici judicis summam florenorum centum pro reparatione altaris sancti Antonii in templo Grodziscensi eorundem patrum Bernardinorum existentis extradendam esse solennemque deprecationem per [?] personas dignas faciendam censuit simulque decrevit.

Praecipiendo dictis Judaeis Grodziscensibus generaliter omnibus, ut nullus eorum audeat ingredi idem sepulchretum, et ibidem suam Judaicam acclamationem sub praetextu ipsorum devotionis absolvere, sub paena mille marcarum Polonicalium usque ad decisionem causae ratione huius sepulchreti antiqui simulque praecipiendo ut quam citissime, actio et causa illorum huius sepulchreti antiqui in foro fori decisionem ultimariam obtineat. Cui suprapraefatae decisioni praefati Judaei ut satisfaciant, illustris ac magnificus judex suprapraefatus mandat, et praecipit sub paena mille marcarum Polonicalium.

(-) Joannes Carolus Daniłowicz incisor Regni, Lublinensis Parcensis capitaneus, [...] M R mpp.

[Sigillum suprapraefati illustris ac magnifici domini judicis.]”

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowska 1669-1677, czystopis, sygn. 1504, s. 577

Jakub Tarczewski, syndyk klasztoru bernardynów w Grodzisku Wlkp. oblatuje w aktach wójtowskich dwa dokumenty wydane przez dziedzica miasta, Jana Karola Daniłowicza:

1) Zakaz wstępu Żydom na ich cmentarz („kierchał”) przy klasztorze bernardynów, z 26 czerwca 1676 r.

2) Dekret sądu dworskiego w sprawie między konwentem bernardynów a gminą żydowską, z 26 sierpnia 1676 r.

Drugi dokument dotyczy zajścia w święto Szkaplerza NMP (16 lub 19 lipca), kiedy to Żydzi znieważyli słownie bernardynów, a przede wszystkim podczas porannego kazania obrzucili kamieniami gwardiana (jeden z kamieni ugodził go w kark). Sąd w składzie: dziedzic jako sędzia oraz czterech asesorów: pleban, komendarz i dwóch szlachciców, nałożył na Żydów kary pieniężne za przestąpienie poprzednio wydanych zakazów oraz zagroził karą 1000 grzywien w przypadku, gdyby któryś z nich poważył się wejść na teren starego cmentarza. Nakazał też jak najszybsze rozstrzygnięcie sprawy przed sądem wyższej instancji (in foro fori).

Lektura:

- http://actacastrensia.blogspot.com/2014/06/1674-visio-sepulchreti-judaici.html
- http://www.sztetl.org.pl/pl/article/grodzisk-wielkopolski/5,historia/?action=view&page=1

- Piotr Bartkowiak, Rola i działalność mniejszości żydowskiej w Grodzisku Wlkp. w XIX i XX wieku, „Grodziskie Zeszyty Historyczne” 2003.

1674 Visio sepulchreti Judaici

Visio sepulchreti Judaici

Actum in Grodzisko feria sexta in crastino festi Conversionis sancti Pauli Apostoli anno Domini 1674.

Ad spectabile officium advocatiale et scabinale Grodziscense in judicio magno ordinarie bannito residens [?] venientes personaliter infideles seniores Judaeorum Grodziscensium Lewek Markow, Jakub Chaim suo et totius communitatis Judaicae Grodziscensis nomine affectaverunt a suprapraefato officio. Ut in illorum novum sepulchretum Judaicum descendat et videat illos satis facere decisioni et inhibitioni illustris et magnifici domini piae memoriae Joannis Leopoldi de Bnin Opalenski castellani Naklensis haeredis in Grodzisko, feria quinta post festum sanctae Agnetis Virginis et Martyris proxima anno Domini 1669 factae et actis advocatialibus praesentibus ingrossatae. Quod suprascriptum officium ad instantiam praedictorum Judaeorum e gremio sui misit duos scabinos juratos cum notario jurato, qui post visionem suam sepulchreti novi retulerunt officio praedicto se conspicere [!] sepulchra duo recenter fossata. Unum quidem ipso die festo sanctae Agnetis Virginis et Martyris adhuc ante tempus elapsum, alterum vero die hodierna secundum relationem laboriosorum Thomae et Alberti Lepiarz incolarum Grodziscensium uti testium, qui personaliter coram officio praelibato constituti ita ut praemissum est recognoverunt. Quae visio ad suprapraefatam instantiam saepefatorum Judaeorum actis hisce connotata est.

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowska 1669-1677, czystopis, sygn. 1504, s. 305

Wizja cmentarza żydowskiego.

Na prośbę gminy żydowskiej, ławnicy przeprowadzają wizję cmentarza żydowskiego w Grodzisku Wlkp., która ma potwierdzić, że Żydzi uczynili zadość „decyzji i zakazowi” Jana Leopolda z Bnina Opaleńskiego, dziedzica miasta z 24 stycznia 1669 roku (zapis niezachowany, księga wójtowska rozpoczyna się zapisem z 7 sierpnia), który zapewne zakazywał pochówków na starym cmentarzu żydowskim. Wizja nowego cmentarza (novum sepulchretum Judaicum) wykazała obecność dwóch grobów: jednego z 1669, drugiego wykopanego, według relacji świadków, w dniu wizji.

Zapis, w przeciwieństwie do innych wizji związanych ze sprawami o charakterze lokalnym, sporządzono po łacinie. Zapewne dlatego, że stroną w sporze byli zakonnicy: http://actacastrensia.blogspot.com/2014/06/1676-inhibitionis-et-decreti-illustris.html