1673 Inscriptio census altaristae Confraternitatis SSmi Rosarii

|| Albertus Dobrzelewski || praepositus infulatus Lascensis, archidiaconus Posnaniensis, scholasticus Vladislaviensis, Gnesnensis Lanciciensis canonicus, S. R. M. secretarius, vicarius in spiritualibus et officialis Posnaniensis generalis.

Universis et singulis quorum interest vel in futurum quomodolibet interesse poterit significamus. Quomodo admodum reverendus Gaspar Hannig parochus Powicensis, cupiens saluti animae suae et consanguineorum ac amicorum suorum providere pro sua pietate qua in Beatissimam Mariam Virginem ferebatur, duo millia florenorum Polonicalium ad confraternitatem Sacratissimi Rosarii in ecclesia parochiali Swięciechoviensi pro auctione dotis altaristae proventuumque assignavit, destinavit et realiter commonstravit.

Qui hanc piam suam intentionem quantocitius volens ad debitum deducere effectum, praesentata nobis inscriptione inprimis et ante omnia pro iuris debito ex cancellaria officii praesentis literas cridae in vim citationis generalis contra omnes et singulos ex adverso ad dictam auctionem ius et interesse quomodolibet se habere praetendentes recepit. Ex quarum in termino contextu in diem hodiernam incidente comparens personaliter reverendus Gaspar Szuberth dictae confraternitatis altarista, praefati admodum reverendi fundatoris procurator inscriptus, reproductis et exhibitis literis cridae sic ut praemissum est emanatis et debitae exequutioni demandatis accusataque contumacia omnium et singulorum ex adverso ad dictam fundationem seu auctionem ius et interesse se quomodolibet habere praetendentium in termino hodierno non comparentium, nec effectum literarum cridae impedientium, inscriptionem summae in omnibus et singulis illius punctis, clausulis, articulis et conditionibus approbari, confirmari, ratificari, summam una cum censu immunitati et libertati Ecclesiae adscribi, domum seu habitationem, horreis ac ossorio ecclesiae parochialis contiguam ac vicinam, per olim admodum reverendum Bartholomaeum Sanner parochum Swięciechoviensem propriis sumptibus extructam, per admodum vero fundatorem altaristae memoratae confraternitatis Sacratissimi Rosarii donatam eidem altaristae applicari, incorporari, inviscerari, divina vero officia iuxta mentem et intentionem fundatoris per altaristam pro tempore existentem perpetuis temporibus peragenda ordinari, praemissisque omnibus decretum perpetuae firmitatis robur habiturum attribui et interponi [s. 4v] petiit et postulavit. Cuius inscriptionis tenor de verbo ad verbum sequitur estque talis:

„Proconsul et consules oppidi Swieciechow testamur famatum virum Bartholomaeum Bernert civem Swieciechoviensem in curia nostra coram nobis comparuisse et recognovisse.

Quia ipse summam capitalem duorum millium florenorum Polonicalium, quemlibet florenum triginta grossis computando, de manibus admodum reverendi domini Gaspari Hannig parochi Powicensis levavit, numeravit realiterque et in effectu recepit, de cuius summae capitalis receptione dictum admodum reverendum dominum Hannig quietavit, quietatque praesentibus.

Quam quidem summam capitalem duorum millium modo suprascripto levatam et pro auctione altaristae confraternitatis Sacratissimi Rosarii in ecclesia parochiali Swięciechoviensi sitae per praefatum admodum reverendum dominum Hannig, idque pro absolvendis per eundem altaristam iuxta mentem domini fundatoris obligationibus ad altare tituli sancti Ioannis Baptistae in eadem ecclesia Swieciechoviensi situm, per nominatum admodum reverendum dominum Hannig comparatum, assignatam in bonis suis immobilibus, videlicet fundis, agris, pratis, domo certis vicinitatibus consistentibus, ipsorumque omnibus pertinentiis et attinentiis ex censu annuo reemptionali sex florenorum a quolibet centum, per quolibet quartuali per triginta florenos, per se suosque successores nimirum dictorum bonorum immobilium haeredes et possessores annuatim ad manus altaristae dictae confraternitatis Sacratissimi Rosarii pro tempore existentis, praevia illius quietatione manuali, solvendo (salva reemptione eiusdem summae et census de bonis suprascriptis) inscripsit, obligavit et assecuravit, bonaque praefata summa supramentionata inoneravit et eidem obnoxia reddidit.

Actum in curia nostra Swieciechoviensi anno Domini millesimo sexcentesimo septuagesimo tertio, die nona mensis Augusti.

(-) Ioannes Labe proconsul oppidi Swieciechoviensis.

(-) Gaspar Hencel consul.

(-) Adam Brinner consul.

(-) Martinus Kutfisera notarius iuratus oppidi Swieciechoviensis.

Locus sigilli.”

Nos vero, tam piam praedicti fundatoris intentionem ac zelum debitis favoribus pro munere nostro prosequen(tes), visa eadem inscriptione, attenta contumacia citatorum si et in quantum interessatorum in termino hodierno non comparentium, licet ultra horam audientiae solitam expectatorum, eosdem contumaces pronunciavimus et in eorum contumaciam inscriptionem in omnibus et singulis punctis, clausulis, articulis et conditionibus approbavimus, confirmavimus et ratificavimus, praedictamque summam duorum millium [florenorum] Polonicalium cum censu ab eadem proveniente immunitati et libertati Ecclesiae adscripsimus, eamque iuxta mentem praedicti fundatoris confraternitati Sacratissimi Rosarii in ecclesia parochiali Swieciechoviensi pro melioratione dotis et conditionis altaristae, una cum domo applicavimus, incorporavimus, invisceravimus.

Divina vero officia iuxta mentem et intentionem fundatoris taliter disposuimus [s. 5] et onera constituimus, videlicet: ut altarista confraternitatis pro tempore existens perpetuis futuris temporibus pro maiori veneratione Beatissimae Virginis Mariae ac commoditate et devotione fratrum ac sororum in omnibus festis Beatissimae Virginis Mariae ad populum celebribus, in festo Nativitatis, Resurrectionis, Ascensionisque Christi Domini, item dominica Passionis, dominica Pentecostes et dominica Sanctissimae Trinitatis aut feria secunda proxime sequenti, praedictarum festivitatum partem Sacratissimi Rosarii publice in ecclesia parochiali Swieciechoviensi cum populo ad audiendum Verbum Dei congregato cum elucidatione misteriorum decantet, et singulis mensibus die sibi bene viso unam missam de Requiem pro defunctis consanguineis et amicis fundatoris ad altare sancti Ioannis Baptistae in recensita ecclesia Swięciechoviensi absolvat, ordinavimus et praemissis omnibus decretum perpetuae firmitatis robur habiturum attribuimus et interposuimus, uti quidem approbamus, confirmamus, ratificamus, adscribimus, applicamus, ordinamus, attribuimus et interponimus. In cuius rei fidem praesentes manu propria sub sigillo pensili officii nostri subscripsimus.

Actum Posnaniae die Veneris decima quinta mensis Februarii anno Domini millesimo sexcentesimo septuagesimo quinto, indictione Romana decima tertia, pontificatus sanctissimi domini nostri domini Clementis decimi eius nominis feliciter moderni anno ipsius coronationis quarto. Praesentibus perillustri ac admodum reverendis dominis:

- Nicolao Zalaszowski U. I. D., canonico Posnaniensi, praeposito Kostrynensi, S. R. M. secretario,

- Ioanne Woniecki cathedralis poenitentiario, B. M. V. in summo Posnaniensis collegiatae ecclesiarum canonico et aliis plurimis circa audientiam,

- ac excellente Ioanne Ciarnuchowski artium magistro, philosophiae doctore, sacra authoritate apostolica publico et causarum consistorii Posnaniensis notario.

(-) Albertus Dobrzelewski officialis Posnaniensis generalis.

1783tio die 12 Martii inductum in acta consistorii generalis Posnaniensis, de quo fidem facio.

(-) Josephus Sniadecki notarius apostolicus, cancellariae consistorii generalis Posnaniensis regens, mpp.

Or.: Akta miasta Święciechowa, APP, sygn. I/1, nlb.

Uw.: Foliacja jednostki własna: oryginał 1-3r, transumpt 4-5r.

Opis z inwentarza APP: "Poznań, 15 II 1675. Wojciech Dobrzelewski, proboszcz-infułat łaski, archidiakon poznański, scholastyk włocławski, wikariusz i oficjał generalny poznański, poświadcza i zatwierdza zapis 2000 złp. przez Kaspra Hanniga proboszcza powidzkiego na rzecz Bractwa Różańcowego przy ołtarzu św. Jana Chrzciciela w kościele parafialnym w Święciechowie, przy czym burmistrz i rada Święciechowy 9 VIII 1673 w Święciechowie zobowiązują się płacić procenty. Dobrzelewski ustanawia odpowiednie przepisy dla bractwa z tego tytułu. + Notatka o wpisaniu 12 III 1783 do akt konsystorza poznańskiego."

Wspomniany dokument z 1673 r. przytoczono przez konsystorz w całości. Wbrew opisowi z inwentarza APP, płacącym czynsz roczny od zapisanej mu wyderkafem sumy jest Bartłomiej Bernert mieszczanin święciechowski oraz jego następcy (czynsz został zapisany na jego dobrach), a nie burmistrz i rada miasta, którzy jedynie potwierdzają fakt zapisu czynszu.

1800? Equus redivivus

NB. Imago sancti Antonii in eccliesia [!] Twardoviensi est gratiosa, ut sparget rumor hominum. Quia equitando nobilis quidam Wolski per hanc villam perivit, ipsi equs [!] seu e vitae decessit. Dedit iste nobilis parocho hujus ecclesiae pro missa, ut illam legeret ad altare s. Antonii. Qua persoluta, revixit equs [!!] et ad fores ecclesiae venit seu stetit. Et in gratiarum actionem dedit votum argenteum in forma equi ad hocce altare.

Obraz św. Antoniego w kościele twardowskim jest cudowny, jak to wieść gminna niesie. Jechał bowiem przez tę wieś pewien szlachcic nazwiskiem Wolski i padł mu koń. Dał ów szlachcic proboszczowi tego kościoła na mszę, by ją przeczytał przy ołtarzu św. Antoniego. Po odprawieniu mszy koń ożył i przyszedł, czy też stanął, przy drzwiach kościoła. A w podzięce dał [szlachcic] wotum srebrne w kształcie konia, do tego ołtarza.

Or.: Metrykalia parafii Twardów, Liber baptisatorum 1763-1787, AAG sygn. AP 94/2, s. 48.

Zapis niedatowany, wykonany ręką ks. Piotra Kurkiewicza (VII 1790 - VIII 1814 wzmiankowany jako komendarz w Twardowie), umieszczony na pierwszej z wolnych kart między chrztami z r. 1787 a zgonami z r. 1764.

1733 Adm Rndi Martini Gumulinski Parochi Sepultura

Mensis Julii [1733].	W lipcu.
Mense hoc post suos alios parochianos ipse vigilantissimus et accuratissimus in suo parochiali officio obiit die 9na mensis hujus, admodum reverendus Martinus Gumulinski parochus Skoroszeviensis, post annum introductionis suae ad hoc beneficium 1720, quem ego <sicut> introduxi uti meum condiscipulum mihi ex corde addictum in asistentia aliorum et a die ipsa introductionis illius in oratorem me divae hujus loci patronae sanctae Virginis et Martyri Catharinae consecravi de anno in annum usque ad ultimum vitae illius obitum <quae fecit 9 Julii> fideliter meae concionatoriae functioni satisfaciendo, ita ut et de domo parochi alias [?] ad tumulum redax, ideoque et manu mea nomen illius inscribo. Ego pater Michael Ładynski congregationis oratorii Gostinensis praesbiter et ultimae voluntatis illius executor fidelissimus.	W miesiącu tym, w ślad za swymi parafianami 9-go tegoż miesiąca zmarł ów najczujniejszy i najpilniejszy w swej parafialnej posłudze przewielebny Marcin Gumuliński, proboszcz skoraszewski, po jego wprowadzeniu na to beneficjum w roku 17201, którego to ja wprowadziłem, jako swego współucznia serdecznie mi oddanego, przy asyście innych, a od dnia tej introdukcji ofiarowałem się jako czciciel świętej patronce tego miejsca, św. Katarzynie Pannie i Męczennicy, corocznie aż do dnia jego zgonu, to jest 9 lipca, wiernie czyniąc zadość memu kaznodziejskiemu zadaniu, tak iż z domu proboszczowskiego do grobu go odprowadziłem, przeto i ręką swą imię jego kreślę. Ja, ksiądz Michał Ładyński2, kongregacji oratorium w Gostyniu kapłan, a onego ostatniej woli wykonawca najwierniejszy.
Jacet sepultus in ecclesia non procul a magnis foribus, ad cujus tumulum sculptum nomen illius, annus et dies, qua obiit, demonstrat clare omnibus [?] locum. Quot [!] ego posteris memoriae hujus loci successoribus annoto ut supra. Anno 1733 die 13 Julii quae fuit festiva sanctae Virginis et Martyris Margarethae.	Leży [on] pogrzebany w kościele, niedaleko od drzwi wielkich, a na grobie wyrżnięte imię jego, rok i dzień śmierci jasno wszystkim wskazują miejsce [pochówku]. Co na pamiątkę przyszłym [jego] na tym miejscu następcom zapisuję jak wyżej. Roku Pańskiego 1733, dnia 13 lipca, w święto św. Małgorzaty Panny i Męczennicy3.

Or.: Księgi metrykalne parafii Skoraszewice, Cathalogus mortuorum... 1719-1769, AAP sygn. PM 273/01, s. 179.

¹ 1720 to data introdukcji. Instytucja kanoniczna ks. Gumulińskiego na probostwo miała miejsce już w marcu 1718 roku.
² Michał Ładyński – późniejszy przełożony (1745-1748 i 1754-1755) kongregacji filipinów na Świętej Górze w Gostyniu. Szerzej o tej postaci w Zbiorze wiadomości o Świętej Górze pod Gostyniem ks. Dominikowskiego.
³ Święto św. Małgorzaty Antiocheńskiej obchodzono w diecezjach polskich 13 lipca niezmiennie aż do roku 1925. To jedno z nielicznych naszych odstępstw od kalendarza rzymskiego, gdzie obchód ten przypadał tydzień później, 20 lipca.

1701 Świadectwo biskupa poznańskiego o Kongregacji Świętogórnej

Świadectwo biskupa poznańskiego o Kongregacji Świętogórnej z dnia 22 lutego 1701 roku.1
Hieronymus Wierzbowski, Dei et Apostolicae Sedis gratia episcopus Fessensis [?], suffraganeus, praepositus cathedralis, vicarius in spiritualibus, officialis generalis Posnaniensis, custos Varsaviensis.	Hieronim Wierzbowski, z łaski Boga i Stolicy Apostolskiej biskup Fez2, sufragan, prepozyt katedralny, wikariusz in spiritualibus, oficjał generalny poznański, kustosz warszawski.
Universis et singulis, quorum interest vel intererit, significamus:	Wszystkim i każdemu, kogo to dotyczy lub będzie dotyczyć, oznajmiamy, iż:
Congregationem Oratorii sancti Philippi Nerii in monte ad oppidum Gostinium in hac dioecesi Posnaniensi consistentem, bene et canonice in summis variis pecuniariis dotalibus ad sustentationem personarum in ea ad famulandum Deo omnipotenti viventium et victurarum officiose in castris diversis Regni Poloniae inscriptis ad summam centum triginta millium ascendentibus, tum in praedio jure haereditario in perpetuum adscripto constitutam.	Kongregacja Oratorium św. Filipa Neri na górze pod miastem Gostyniem położonym w tejże diecezji poznańskiej została prawidłowo i kanonicznie ustanowiona, uposażona różnymi sumami pieniężnymi urzędowo zapisanymi w różnych grodach Królestwa Polskiego, sięgającymi kwoty 130.000, na utrzymanie osób przebywających tam teraz czy w przyszłości na służbie u Boga Wszechmogącego, ma też prawem dziedzicznym wieczyście zapisany folwark.
In ea viros probos, in sacra theologia speculativa et morali ac philosophia et in aliis artibus doctos esse, et religiose in numero septemdecem vivere, ex quibus sunt presbyteri tredecem, laici quatuor. Presbyteri quotidie divinum officium per turnum officiant, inter quos sunt nonnulli eximii concionatores, quolibet die dominico et festivo, ac aliis solennioribus festis praedicantes, singulique singulis officiis ex electione triennali funguntur.	Składa się ona z zacnych mężów, biegłych w teologii spekulatywnej i moralnej oraz w filozofii i innych naukach. Żyją oni bogobojnie w liczbie 17, w tym 13 kapłanów i 4 [braci] świeckich. Kapłani codziennie po kolei sprawują służbę Bożą. Jest między nimi kilku wybitnych kaznodziejów, którzy głoszą kazania w każdą niedzielę, święto i w inne uroczystości. Na swoje stanowiska wybierani są raz na 3 lata.
Patres et fratres habitationes commodas tam in inferiori quam superiori contignatione habent. Inter habitationes inferioris contignationis refectorium ex una parte ad meridiem amplum, in altera parte oratorium ad septentrionem competens, imaginibus vitam sancti patris Philippi Nerii exhibentibus et altari pervenustae artis cum imagine ejusdem sancti patris Philippi Nerii condecoratum existit. Clausura Congregationis adamussim observatur. Capitula juxta tempora praescripta celebrantur, in quibus de bono ordine, statu et regimine Congregationis, ac servanda disciplina spirituali tractatur. Hi tractatus ad librum Congregationis inscribuntur. Collationes spirituales instituuntur, in quibus varia dubia juxta materias occurrentes, et alias doctrinas iidem patres presbyteri inter se habent.	Ojcowie i bracia mają wygodne mieszkania na dolnym i górnym piętrze. Między mieszkaniami na dolnym piętrze z jednej strony na południu znajduje się obszerny refektarz, z drugiej strony na północy odpowiednia kaplica, ozdobiona obrazami ukazującymi życie świętego ojca Filipa Neri oraz ołtarzem przecudnego rzemiosła z obrazem tegoż świętego ojca Filipa Neri. Starannie przestrzega się klauzury kongregacji. Kapitułę zwołuje się w ustalonych terminach. Podczas niej rozprawia się o porządku, stanie i zarządzie kongregacji oraz zasadach dyscypliny duchowej. Rozprawy te zostają odnotowane w księdze kongregacji. Organizuje się konferencje duchowe, podczas których księża ci roztrząsają różne bieżące problemy oraz inne zagadnienia naukowe.
Ecclesia noviter ex latere cocto ac caemento, magno sumptu fundatorum in non consueta et antiqua, sed eximia ac non reperibili forma in partibus nostris constructa. Cui majorem decorem in successu temporis, copula e medio totius operis in altum eminens addet; ab intus pictura singulari et altaribus multis arte sculptili eleganti factis decorata.	Kościół niedawno zbudowany z cegły palonej i kamienia tłuczonego, wielkim nakładem fundatorów, w kształcie niezwykłym i starym, lecz wyjątkowym i niespotykanym w naszych stronach. Z upływem lat większego piękna doda mu kopuła z pośrodku całego dzieła wzwyż celująca. Wewnątrz kościół przystrojony jest wyjątkowymi obrazami i licznymi, wytwornie rzeźbionymi ołtarzami.
In eadem ecclesia prima Missa matutina hora quinta ad altare majus, in quo collocata est imago Beatissimae Mariae Virginis, miraculis quotidianis clarens, cum expositione Sanctissimi Sacramenti in pixydo, ex indulto nostro, ad sonum organorum et musicarum voce naturali varioque genere instrumentorum sonorose nomen Dei et Deiparae Virginis laudantium celebratur, aliaeque devotiones ex piis fundationibus Christi fidelium absolvuntur. Est et altera imago Dolorosae Beatae Mariae Virginis in altari.	W tymże kościele pierwsza msza poranna odprawia się o godzinie piątej przy ołtarzu wielkim, gdzie umieszczony jest obraz Najświętszej Maryi Dziewicy, codziennie jaśniejący cudami. [Msza ta odprawia się] z wystawieniem Najświętszego Sakramentu w puszce, za naszym indultem, przy dźwięku organów i muzyków głosem przyrodzonym oraz na instrumentach różnego rodzaju dźwięcznie imię Boga i Bogarodzicy Dziewicy wysławiających. Odprawia się tam też inne nabożeństwa z pobożnych fundacji wiernych chrześcijan. Jest i inny obraz Matki Bożej Bolesnej w ołtarzu3.

Źródło: Święta Góra, „Dopisy Do Rękopisma Zbiór Wiadomości o Swiętéj Górze pod Gostyniem”, sygn. A/11, s. 70, wpis LXXXI (odpis).

¹ Tytuł pochodzi od kopisty.
² biskupstwo tytularne in partibus infidelium w Numidii.
³ Pełny zapis dokumentu wraz z osnową nie zachował się, jak zaświadcza ks. Dominikowski w Zbiorze wiadomości o Świętej Górze pod Gostyniem (s. 108).