1591 Piotrowski

Piotrowski

Veniens personaliter ad officium et acta praesentia capitanealia castrensia Lublinensia nobilis Jacobus Piotrowski gravi in querella deposuit et quaestus est atque puerum parvulum suum Christophorum filium suum legittimum cum oculo lumen suum amisso, causa cuius ipse nobilis Jacobus Piotrowski nobilem Adamum Ozarowski filium olim Stanislai Ozarowski inculpavit, protestan(do) contra eundem Adamum Ozarowski, quod ipse nulla legittima [?] causa quin potius studiose cubello tempore nocturno dormiente puero oculum praefati pueri destruxit. Quem oculum destructum et lumen amissum officium praesens vidit et eandem protestationem suscepit.

 

Or.: Trybunał Koronny Lubelski, Księga dekretowa, 1591, sygn. 1255, s. 622.

N. Jakub Piotrowski okazuje synka swego Krzysztofa, protestując się przeciwko N. Adamowi Ożarowskiemu, który miał nocą śpiącemu synkowi umyślnie uszkodzić oko tak, że oślepł („zgasło światło oka”).

1591 Piotrowski

Piotrowski

Nobilis Nicolaus Piotrowski de Tarnawka haeres coram officio et actis praesentibus capitanealibus in castro Lublinensi stans personaliter solleniter est protestatus et manifestabitur.

Quia ipse paratus erat et se paratum offerebat a generoso Joanne Gniewosz capitaneo Latovicensi sumam sexingentorum florenorum pecuniae communis pro die hodierna solvi debitam actis castrensibus Warszoviensibus inscriptam percipere et de percepta quietare. Verum quoniam ipse generosus Gniewosz capitaneus Latovicensis pro die hodierna sumam prefatam non reposuit, immo absens extitit, ideo ipse de diligentia sui et vadio exinde succubito sollenem protestationem fecit.

Or.: Trybunał Koronny Lubelski, Księga dekretowa, 1591, sygn. 1255, s. 625.

N. Mikołaj Piotrowski dziedzic z Tarnawki składa protestację p-ko G. Janowi Gniewoszowi staroście latowickiemu o sumę 600 złp. zapisaną mu aktami grodzkimi warszawskimi, której mu w terminie nie spłacił.

1642 Protestatio contra successores primi matrimonii olim Mathiae Barthmąn

Protestatio contra successores primi matrimonii olim Mathiae Barthmąn.	Protestacja przeciw sukcesorom niegdy Macieja Bartmana z pierwszego małżeństwa.
Actum die et anno quo supra [17 X 1642].	Zdziałano dnia i roku jak wyżej [17 X 1642].
Coram officio advocatiali Ponecensi <personaliter> comparentes famati Albertus Krolicius et Paulus Dorszyk cives Ponecenses uti tutores Alberti, Jacobi, Annae, Hedvigis et Zophiae, successorum olim Mathiae Barthmąn <civis Ponecensis> ex secundo matrimonio legitimorum assignati et officiose inscripti, protestati sunt in et contra Mathiam et Joannem Barthmąny, tum et contra Albertum Ermur et Mathiam Staniszewski tutores Stanislai minorennis olim Petri Barthmąn civis Ponecensis successoris legitimi.	Przed urzędem wójtowskim ponieckim oblicznie stanąwszy sławetni Wojciech Królik i Paweł Dorszyk mieszczanie ponieccy, jako opiekunowie Wojciecha, Jakuba, Anny, Jadwigi i Zofii, prawnych sukcesorów niegdy Macieja Bartmana mieszczanina ponieckiego z drugiego małżeństwa, przydzieleni i urzędowo zatwierdzeni, protestowali się przeciwko Maciejowi i Janowi Bartmanom, jak i przeciwko Wojciechowi Ermurowi i Maciejowi Staniszewskiemu, opiekunom małoletniego Stanisława, prawnego sukcesora niegdy Piotra Bartmana mieszczanina ponieckiego.
Quia ipsi nolunt neque curant facere comportationem in summa mille et septingentorum florenorum monetae et numeri Polonicalis cum aliis supramemoratis cohaeredibus ad id naturalis successionis iure pertinente, videlicet	Iż oni odmawiają i zaniedbują rozliczenia się z pozostałymi, wyżej wymienionymi współdziedzicami z sumy 1700 złotych monety i liczby polskiej należnej im z prawa naturalnej sukcesji, mianowicie:
- praefatus Mathias Barthmąn civis Smiglensis in summa mille et quinquaginta florenorum a memorato olim Mathia Barthmąn parente suo acceptorum,	- rzeczony Maciej Bartman mieszczanin śmigielski w kwocie 1050 złotych odebranych od wspomnianego niegdy Macieja Bartmana rodzica swego,
- Joannes Barthmąn in ducentis florenis itidem per dictum olim Mathiam Barthmąn patrem ipsius in cista relictorum,	- Jan Bartman w kwocie 200 złotych również przez tego niegdy Macieja Bartmana ojca swego w skrzyni mu zostawionych,
- praefati vero Stanislai [s. 287] minorennis tutores in summa quadringentorum et quinquaginta florenorum per olim memoratum Petrum Barthmąn a saepedicto olim Mathia Barthmąn itidem parente suo acceptorum,	- rzeczeni zaś opiekunowie małoletniego Stanisława w kwocie 450 złotych odebranych przez niegdy wspomnianego Piotra Bartmana od tylukrotnie wspomnianego niegdy Macieja Bartmana również ojca jego,
facientes praemissa in grave damnum ac praeiudicium aliorum cohaeredum, contra quos omnes et singulos dicti Albertus Krolicius et Paulus Dorszyk tutores solenniter protestati sunt uti protestatur praesentibus, offerentes sese cum ipsis tempore competenti iure acturos.	czyniąc to na wielką krzywdę i szkodę pozostałych współdziedziców. Przeciwko im wszystkim i każdemu z osobna rzeczeni Wojciech Królik i Paweł Dorszyk opiekunowie solennie się protestowali, jako i protestują się niniejszym, ofiarując się z nimi w czasie dogodnym prowadzić spór sądowy.

Or.: Akta miasta Poniec, wójtowska, 1637-1646, indukta, APP sygn. I 42, s. 286-287.

Por. też wpis http://actacastrensia.blogspot.com/2014/11/1642-hedvigis-rogowiczewa-una-cum.html

1636 Honestus Franciscus Przybylski mnlis Regni gnalis recognoscit proclamationem capitis

Honestus Franciscus Przybylski ministerialis Regni generalis recognoscit proclamationem capitis.	Uczciwy Franciszek Przybylski woźny sądowy złożył zeznanie z obwołania głowy.
Actum feria secunda ante festum sanctorum Simonis et Judae Apostolorum [27 X] proxima, anno Domini millesimo sexcentesimo trigesimo sexto.	Zdziałano w poniedziałek przed świętem świętych Szymona i Judy Apostołów [27 X], roku Pańskiego 1636.
Ad officium et acta advocatialia Gostinensia veniens honestus Franciscus Przybylski ministerialis Regni generalis recedendo recognovit sufficienter peregisse in praesentia duorum nobilium sibi astantium Alberti Sepinsky et Christophori Karkułtowsky [?] capitis proclamationem adversus Andream Habrunc civem Gostinensem feria tertia post festum sancti Francisci Confessoris [7 X] anni praesentis, ad instantiam honesti Alberti servi civilis dicti,	Przed urząd i akta wójtowskie gostyńskie przyszedłszy uczciwy Franciszek Przybylski woźny sądowy, odstępując [itd.] zeznał, iż dostatecznie przeprowadził w obecności asystujących mu dwóch szlachciców, Wojciecha Sepińskiego i Krzysztofa Karkułtowskiego [?] obwołanie głowy przeciwko Andrzejowi Habrunc mieszczaninowi gostyńskiemu we wtorek po święcie świętego Franciszka Wyznawcy [7 X] roku bieżącego, na wniosek uczciwego Wojciecha zwanego sługą miejskim,
quomodo idem Habrunc die vigesima quarta [s. 84] mensis Septembris in domo sua propria honestam olim Annam dicti Alberti consortem legitimam trucidavit tot verberibus videlicet ranę na czele głęboką nad prawym okiem, która do śmierci nie była zagojoną, posinienie od podeptania po piersiach, plecach i ręku, ex quo vulnere atque verberibus mors subsequuta est et ex viva mortuam fecit.	jako iż tenże Habrunc dnia 24 września w domu swym własnym uczciwą niegdy Annę rzeczonego Wojciecha prawną żonę zamordował tylu uderzeniami, mianowicie ranę na czele głęboką nad prawym okiem, która do śmierci nie była zagojoną, posinienie od podeptania po piersiach, plecach i ręku, z której to rany i uderzeń śmierć nastąpiła i żywą w martwą obrócił.
Cum autem publicis vociferationibus idem Habrunc tanquam homicida secundum iuris observantiam ut se judicio sistat vocatus est, primum in loco quo homicidium patratum est, secundo in Cyminczewo antequam cadaver in monumentum positum erat, attamen neque per semetipsum neque per plenipotentem comparuisset.	Ponieważ zaś tenże Habrunc jako zabójca według reguł prawa został publicznie wezwany do stawienia się w sądzie, po raz pierwszy w miejscu, gdzie popełniono zabójstwo, po raz drugi w Cyminczewie nim zwłoki [ofiary] złożono do grobu, jednak ani przez się, ani przez plenipotenta nie stawił się,
Ideo suprapositus Albertus praedictum Franciscum Przybylsky ministerialem Regni generalem in praesentia personali suprascriptorum nobilium protestatus est uti solenniter protestatur in et contra Andream Habrunc homicidam, quod ipse nullam penitus ob causam honestam olim Annam consortem ipsius legitimam immaniter trucidasset1 et ex viva mortuam fecisset1, petiitque per sententiam decerni, ex quo idem homicida toties ad purgandum vocatus non comparet, ut in causa commissae caedis condemnaretur.	zatem wyżej wspomniany Wojciech [wobec?] rzeczonego Franciszka Przybylskiego woźnego sądowego, w obecności cielesnej wyżej zapisanych szlachciców protestował się, jako i uroczyście protestuje się przeciwko Andrzejowi Habrunc zabójcy, iż ten bez żadnej zgoła przyczyny uczciwą niegdy Annę prawną żonę jego okrutnie był zamordował i z żywej w martwą był obrócił oraz prosił, by sądowo rozstrzygnąć, jako że tenże zabójca tyleż razy wezwany do oczyszczenia się [z zarzutów] nie stawił się, aby uznano go winnym w sprawie popełnionego morderstwa.
Quam suam relationem idem ministerialis Regni atque honesti Alberti principalis sui adversus eundem Habrunc factam protestationem in acta praesentia advocatialia inscribi procuravit, memoriali soluto.	Tenże woźny sądowy postarał się, by jego relację oraz by protestację uczciwego Wojciecha, jako głównego wnoszącego2, przeciwko temuż Habrunc wpisano do akt niniejszych, po uiszczeniu pamiętnego.

Źródło: Gostyń, Acta advocatialia Gostinensia, 1635-1659, indukta, sygn. I/37, s. 83-84.

¹ trucidasset, fecisset - w wyniku następstwa czasów zastosowano czas zaprzeszły (Plusquamperfectum), w przekładzie oddany za pomocą form: "był zamordował", "był obrócił". Wcześniej, przy opisie mordu, czas przeszły dokonany (Perfectum): trucidavit, fecit.
² Dosłownie: jako swego (tj. woźnego) przełożonego, pryncypała - woźny składa bowiem relację na wniosek Wojciecha, męża ofiary.

1628 Protestatio Hulczygeronum

Coram officio spectabilis domini Martini Gelhor proconsulis civitatis Posnaniae personaliter comparentes reverendi Georgius et Hieronimus Hulczygerowie fratres germani e collegio patrum Societatis Jesu Posnaniensis, olim nobilis ac spectabilis Hieronimi Holczuger [!] viri consularis Posnaniensis haeredes, suo et Andreae protunc absentis fratris sui germani societatis eiusdem nomine, pro quo de ratihabitione actus praesentis cavent,

contra Adamum, Hilariam et Evam liberos et successores excellentis Adami Maier medicinae doctoris, inhaerentes inscriptionibus in transactione seu concordia inter Martinum Ichtam et Martinum ac Petrum Gelhori avunculos suos confecta, et praedictum Adamum Maier doctorem medicinae patrem praedictorum successorum solenniter protestati sunt coram actis praesentibus, de suis iuribus ad res mobiles et ad sortes suas sibi servientibus, quas ex divisione bonorum post avum ipsorum cum honesta Anna Hulczygerowna sorore sua, uxore vero praedicti successorum parentis cum praeiudicio et contra eorum voluntatem accepit, et in bonis suis omnibus Lublini tam intra quam extra civitatem consistentibus assecuravit.

Alias prout ipsius inscriptiones de praemissis in concordia praedicta obtentae sub actu feria sexta postridie festi Ascensionis Domini [22 V] anno millesimo sexcentesimo vigesimo sexto disponunt, uti quidem omni meliori modo, via ac forma iuris quibus efficacius de iure potuerunt protestatur praesentibus.

Actum feria sexta post dominicam Misericordiae [12 V] proxima anno Domini millesimo sexcentesimo vigesimo octavo.

Ex actis spectabilis consulatus civitatis Posnaniensis extractum.

(-) Joannes Kosmatka vicenotarius Posnaniensis, manu propria.

[in dorso] Protestatio Hulczygeronum [?].

Źródło: Trybunał Koronny Lubelski, Ekstrakty z akt miejskich poznańskich z 1628 r., sygn. 1551, s. 5-6

Jerzy i Hieronim Hulczyger (Hultziger/Hulziger?), księża z poznańskiego kolegium jezuitów a między sobą bracia rodzeni, wraz z nieobecnym Andrzejem bratem ich z tegoż kolegium dziedzice po ich ojcu Hieronimie rajcy poznańskim, przeciwko Adamowi, Hilaremu i Ewie, dzieciom i sukcesorom Adama Majera doktora medycyny.

W nawiązaniu do zapisów w ugodzie między Marcinem Ichtam a Marcinem i Piotrem Gelhori, wujami Hulczygerow [?], bracia Hulczygerowie protestują się o swoje prawa do ruchomości i działów przysługujących im po ich dziadzie, które Majer wraz ze swoją żoną a siostrą Hulczygerów Anną zajął wbrew ich woli w wyniku podziału dóbr i zabezpieczył w Lublinie.

1642 Protestatur Diassek

Protestatur Diassek.

W domu uczciwego Jana Diaska, chorego y sbolałego, sławni Simon Rychły woith, Jerzy Palczewicz y Paweł Smiotanczyk ławniczy przysięzni obecznie przyszodszy, przed ktorymi iako urzędem woitowskim pomieniony Diasek sanus mente existens sollennissime protestatus est, prout et per praesentes protestatur in et contra honestum Nicolaum Porcell balneatorem¹.

Ktory iako balwierz podiąwszy sie nogi moiey prawey, którąm strefunku² niesczesnego złomał, leczyc y onę mi wygoic, ubespieczaiąc, gdzie zrazu pilnosci przyłozywszy opatrował mnie nie zgorzy, lec potym na dozorze iego y pilnosci y staraniu mu zeszło. Bo iako slubował mi dobrym słowem wygoic y uleczyc tę nogę, a on mnie tym barzy okaleczeł, iako Waszmosc widzicie. A to pewnie stych przyczyn: [s. 89] bo najpirwey mnie na ręcznie uwiązawszy ciagneł mnie szamosost³, w ktorym ciągnieniu y ręki mi naruszeł, na ktorą po dzis dzien władac dobrze nie mogę. Asz potym co dali, to gorzey. Puchlinę mi srogą do nogi zapuscieł, ze iusz noga była iako czwierc odęta. Y chciał mi dla tey puchliney banki stawiwszy siekac, alem ia mu koniecznie nie dał, mowiąc mi: „bendziecie Panie Janie na tę nogę iako y pirwey chodzic, a nadali na Swięta Wielkanocne”. Kendy Wielkanoc mineła druga, nastempnie ia po staremu kaleką. Potym mi kazał po izbie koniecznie chodzic. A iam nie mogł.

Y siadłem na zydelek iednego dnia, na ktorym godzin szesc musiałem siedziec, y rzekłem: „Pani, dla Boga, kazscie mi szukac Nykla – nie wytrwam! Niech by mnie przyszedł co pręndzy opatrzyc w tym!” Zaledwie przysli sczeladnikiem y kazał mi znowu po izbie etc. chodzic. Iam nie mogł nieborak. Asz sprzymussu łaziełem, bo mnie mielczarz moi wodził. W tymem upadł ku ziemi, kosc trzasła i rzekłem: „Panie Nykiel! Zle naruszeła mi sie barzy ta noga.” Y polozeli mnie na łosko, a w nodze mnie poczęło szarpac, iako by mnie po kosciach szydlami zgał. Nazaiutrzc przyłozeł mi plaster iakis, ktory mi potym y ze skorą zaledwie od nogi odarł. Y kiedy iusz widział, ze zle, ze mi nic leczenie iego nie pomagało, zwłoczeł mnie dzien ode dnia, asz mnie zatym odstąmpieł.

Zona widząc mnie sbolałego, zem kaleka po staremu, a Nykiel mnie iusz odstąmpił, płacząc wysła przed dom y uirzała Nykła przed aptekarzem stoiącego y rzekła mu: „Panie Nykiel, panięta zazywaią rozmaitych lekarzow. Iezli by sie tesz moi Pąn nie mogł gdzie indzie udac, wszakze nie mąmy dzieci. Łozę ia kosz by mi w iedny koszuli zostac!” A on iey rzekł: „Nie czyncie tego! Uczynię ia sąm, temu dosyc bendzie dobrze.”

Dla czego iterum atque iterum⁴ protestuiąc sie prawnie z nim czassu swego o to czynic chce. Nie tylko o bol moi nieznosny, ktorego mi przyczyniał, o okaliczenie sie wieczne, ale y o wydatki moie wszelakie, ktorem iusz wydał y ktore wydawac bendę tak innym lekarzom, iako y na prawo na nim tego wszystkiego requirowac⁵ bendę, bo mi slubował, zem miał na tę nogę chodzic, a temu dosyc nie uczynił. Salvis omnibus et illaesis iuris remediis et beneficiis iurium reservatis hac protestatione mea in id mediante, dum tempus et occasio permittent.⁶

Actum die 14 mensis Februarii anno quo supra⁷ [1642].

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowskie 1641-1652, czystopis, sygn. 1531, s. 88-89

O stanie chirurgii urazowej w mieście Grodzisku.

¹ Będąc zdrów na ciele i umyśle jak najsolenniej protestował się, jako i niniejszym protestuje się przeciw przeciwko uczciwego Mikołajowi (Nyklowi) Porcell, balwierzowi.

² przez przypadek.

³ samoszóst – w sześć osób.

⁴ raz po raz (łacińska formuła kończąca akt protestacji).

⁵ Łac. requirere – domagać się.

⁶ Z zachowaniem wszelkich środków i korzyści prawu zastrzeżonych, za pośrednictwem tej mojej protestacji, gdy czas i sposobność pozwolą.

⁷ Zdziałano 14 lutego, roku jak wyżej.

1637 Protestacio Lempartii Gomonowicz cum propinquis suis

Protestacio Lempartii Gomonowicz cum propinquis suis.

In praesentiam famati Gregorii Ranisch advocati personaliter venientes honesti Lempartius Gomonowicz civis Posnaniensis, nec non Michael cultrifaber cum coniuge sua legittima Zophia nomine et Albertus Dąmbrowski itidem cum uxore sua legittima Anna, cives Grodziscenses, solennem protestacionem fecerunt omnes nominati nomine suo proprio et aliorum propinquorum suorum in et contra donationis inscriptionem per famatum Stanislaum Lempasik avunculum suum civem Grodziscensem honestae Reginae Linkowna coniugi suae legittimae anno 1627 causa mortis officiose factam ac inscriptam non modo in omnibus suis bonis mobilibus et immobilibus protunc habitis, verum etiam in omnibus post habendis et tempore suo acquisitis.

Quod factum per praefatum Lempasik ea potissimum de causa libris advocatialibus inscriptum ac insertum est, quia bona fide praefata Regina coniux sua legittima pollicebatur ac spondebat maritum suum nominatum ad extrema usque vitae ipsius tempora omni veneratione coniugali in omnibus ipsi parendo venerari ac praesto esse omnemque matrimonialem habitum sine querela exequi amoreque coniugali, fide ac honestate semper amplecti, nulla in re contrariam se exhibendo.

Quam sponsionis fidem violatam fractamque marito nos animadvertentes siquidem floccipensione saepius maritus a coniuge sua afficitur, verbis iniuriosis toties per ipsam calumniatur taliter ut ludibrium potius, non vero maritus omnis aequitatis ac honestatis studiosus ab ipsa censeatur aliisque innumerabilibus contumeliis tempore suo dicendis neutiquam bono viro dignis multoties turbetur.

Qua de causa inscriptionis datum invalidum esse ob fractam fidem promissi non exequuti cum iniuria maxima mariti, avunculi vero nostri, nos omnes supra nominati affirmantes iterum atque iterum protestamur tam de invaliditate donationis quam et de fraudulenta obtentione ipsius per Reginam Linkowna siquidem in fraudem et floccipendium maximum omnibus consanguineis insciis et a successione quodammodo remotis per Stanislaum Lempasik coniugi suae adulatrici tum temporis est facta ac [s. 674] inscripta; testificando se de his et aliis subsequentibus tempore certo, quorum de iure venerit iure acturum.

Super qua protestacione memoriale iuri solutum. Actum die 14 mensis Octobris anno ut vides.

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowskie 1627-1641, czystopis, sygn. 1530, s. 673-674

Lempart Gomonowicz mieszczanin poznański, Michał nożownik z żoną Zofią oraz Wojciech Dąbrowski z żoną Anną, mieszczanie grodziscy, składają protestację przeciwko zapisowi, którym ich wuj Stanisław Lempasik 10 lat wcześniej zapisał dożywocie swojej żonie, Reginie Linke:

http://actacastrensia.blogspot.com/2014/08/1627-donatio-causa-mortis-lempasiczce.html

Zwracają oni uwagę, że żona Lempasika złamała przysięgę małżeńską, często szydząc z męża, potwarząc go, tak iż ma go za przedmiot drwin, nie zaś za godnego szacunku małżonka. Uskarżają się zatem ("protestują") przed urzędem wójtowskim zarówno na to, że według nich ów dokonany na rzecz Lempasikowej zapis stracił ważność, jak i że wyłudziła go od męża podstępem.

1635 Proclamatio capitis Bartholomaei Cwikiełka per Joannem Szpoth

Visio vulneris Bartholomaei Cwikielka

W dom Uczciwego Barthosza Cwikielki Mieszczanina Grodziskiego na cielie chorego obecznie przyszedszy na ządanie iego sławny P. Grigier Ranisch Woith Maciey Ptaskowski y Kasper Brukarczyk Ławniczy widzieli ranę skodliwą u pomienionego Barthosza w ręce prawy na samym łokciu zwierzchu asz do samy kosci głemboką na dwuch członkach długą a na palczu wielgim szeroką przy ktory ranie obaczeli dziurę za skorą głemboką na pułtora członka dobrego ku palczom idączą Ktorą ranę pomieniony Cwikiełka na łozku leząc chory barzo przed tymisz sąsiadami swymi oswiadczył na Jaska Pyskowy syna ze mu ią zadał przes dania zadny przyczyny wdomu Pyski szablią a iusz temu Niedziel trzy obiecuiąc z nim o to prawem czasu swego czynic albo stym quo cum de iuro venerit. Actum die 25 Junii 1635.

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowskie 1627-1641, czystopis, sygn. 1530, s. 494

Proclamatio capitis Bartholomaei Cwikiełka per Joannem Szpoth

Ad acta praesentia Judicii advocatialis personaliter veniens Providus Joannes Szpoth Ministerialis Terrestris Regni Poloniae Generalis in vim verae ac fidelis suae relationis in haec verba recognovit.

Quia ipse die hodierna tempore antemeridiano circa ductum funebralem corporis interempti Bartholomaei Cwikielka Civis Grodziscensis necem eiusdem ipsi per Joannem Pysczyk illatam in Circulo fori Civilis Grodziscensis publice ac voce magna in frequentia plurimorum hominum seriae (?) verborum sequenti proclamavit

Raczcie iimc (?) wiedziec ysz Jasiek Katharzyny Pyskowy syn tego Barthosza Cwikielkę niebosczyka Miesczanina Grodzickiego sąsiada waszego u siebie wdomu przes zadnego dania przyczyny szablią tak skodliwie przes łokiec ręki prawy ranił ze stey rany smierc oto podiął o ktory takowy zaboi y morderstwo pozostała wdowa małzonka zmarłego dzieci y bracia niebosczykowsczy przerzeczonego Jaska Pysczyka jako zaboicę powoływaią chcąc go prawem konac

Quod maioris (?) authoritatis ergo acticatum est. Actum Sabbatho ante Festum Visitationis B M Virginis anno ut supra.

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowskie 1627-1641, czystopis, sygn. 1530, s. 497

Rellatio Michaelis Balneatoris Salkałł

Ad officium advocatiale Grodziscense ad instantiam Honesti Alberti Pyszak alias Łukaszewicz personaliter comparens Honestus Michael Salkałł Balneator Civis Costensis per omnia sanus sub conscientia sua prout ipsi Deus cordi est recognovit ac fassus est ex visione animadversioneque saniori vulneris framea inflicti defuncto Bartholomaeo Cwikiełka per Joannem Pysczyk Ze ta rana nie była Smiertelna ale znieszanowania tego umarłego albo gorączki przypascia wtym urazie przes łokiec mogła go osmierc przyprawic a zebym winnego uznawac miał Cyrulika ktory mu tę rane leczeł nie uznawąm poniewasz wtey ranie przes niedozor y przes nie opatrznosc niedbała Cyrulikowę ognia niiakiego nawet y piekielnego y puchliny zadny albo y defectow inszych ktoreby przes Cyrulika przy opatrowaniu tey rany znaidowac sie miały nie widzę ktory mowy moię (?) ssumnieniem swym potwierdząm y na te słowa swe gotowem przysiądz. Actum die 14 Julii anno 1635.

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowskie 1627-1641, czystopis, sygn. 1530, s. 496

Protestatio Chirurgorum Grodziscensium

Przed tymze Sądem obecznymi bywszy Uczciwi Nykiel Porcełł Wociech Wązik y Jerzy Cyrulik Balwierze Mieszczanie Grodzicczy in omni meliori modo formaque iuris solenniter protestati sunt contra relationem Michaelis Salkał Civis Costensis de nullitate invaliditateque depositionis tum et contra ipsam personum deponentem omniaque dicta ipsius certis ex rationibus suo tempore et loco ad officium quodvis ubi de iure venerit inferendis iterum atque iterum protestando cum propinquis defuncti Bartholomaei Cwikiełka Stanislao et Matthia Cwikła fratribus germanis demortui. Actum die anno ut supra.

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowskie 1627-1641, czystopis, sygn. 1530, s. 496

Reprotestatio Alberti Pyszek

Eodem iudicio praesens cum adesset Honestus Albertus Pyszek Civis Grodziscensis per omnia sanus audita protestatione solenni chirurgorum Grodziscensium vicinorum suorum nomine privigni sui Joannis Pysczyk solenniter reprotestatus est contra proemissam attestationem per Michaelem Salkał interpositam et factam idque certis de causis et rationibus loco et tempori congruis apud officium quodvis suo tempore nominandis et inferendis tum de omnibus damnis et litis expensis Super quo arrha iuri soluta est. Actum die et anno quibus et supra.

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowskie 1627-1641, czystopis, sygn. 1530, s. 496

Jan Pysczyk ciężko ranił szablą Bartłomieja Ćwikiełkę. Na żądanie poszkodowanego, wójt i ławnicy dokonują oględzin rany. Po kilku dniach Bartłomiej umiera. Podczas jego pogrzebu, 30 czerwca, ma miejsce tzw. obwołanie głowy (proclamatio capitis), czynność bez której nie można było skazać winowajcy. Woźny ziemski „głosem wielkim” stojąc na Rynku obwieścił nazwisko mordercy, a następnie złożył relację z tej czynności przed sądem wójtowskim.

Mijają 2 tygodnie. Przed urzędem wójtowskim ojczym mordercy Wojciech Pyszek vel Łukaszewicz stawia mieszczanina kościańskiego, łaziebnego, który swoim zeznaniem ma zmniejszyć winę Pysczyka. W odpowiedzi trzej balwierze wraz z braćmi zamordowanego podnoszą zarzut nieważności relacji łaziebnego (protestacja), czemu Pyszek się sprzeciwia (reprotestacja).

Zainteresowanych dalszymi szczegółami sprawy odsyłam do księgi radzieckiej „Actionum Iuridicarum Causarumque Iudicatarum Liber...” sygn. 1538, gdzie znajdziemy relację z pośmiertnych oględzin rany (Visio vulneris lethalis defuncti Bartholomaei Cwikielka, s. 19), trzy kontumacje Pysczyka (s. 21 i 26) czy zapis jego obrony (s. 40).

Uwaga: Relację z obwołania głowy, choć datowaną na 30 czerwca, umieszczono w księdze pomiędzy wpisami z 14 lipca 1635 r.

1628 Powzdanie gruntu przes Soszyną Szultzowey siostrze swey we 100. złot.

Powzdanie gruntu przes Soszyną Szultzowey siostrze swey we 100. złot.

Przed tymze sądem potrzebnie ukupionym zagaionym oblicznie stanąwszy uczciwa Pani Dorota Soszyna mieszczka Grodziska maiąca przysobie dotego actu Zaopiekuna sławnego Pana Jana Pyszka mieszczanina Grodz: Zdrowa naciele yrozumie będąncz iawnie iasnie ydobrowolnie przes mianowanego opiekuna swego Zeznała

ysz ona grunt swoi własny dziedziczny Matiaszewski rzeczony podledomu Kozakowego ziednę apodle mielcucha Grzybowskiego stoiący z drugą stronę zaprzedała ysądownie nawiecznosc rozdała ze wszytkim prawem panstwem własnoscią y titułęm dziedzicznym iako iest wswych granicach y przecznicach wydzielony y zdawna wszerz ywzdłusz wokolicznosciach swoich wymierzony iako sama trzymała y uzywała nic tam nasię ani Potomki swoie prawa zadnego niezostawuiąncz Zarazęm ku istotnemu trzymaniu uzywaniu daniu darowaniu zaprzedaniu zafrymarczeniu y ku nalepszemu pozytkowi czasy wiecznemi obroceniu Sławney Pani Elzbiecie Adamowej Szulcewey mieszczce Grodziski siostrze swoiey rodzoney Zasummę złotych sta Polskich w Koronie idących ktorą summę mianowaną omięniona Pani Dorota oney Z gruntow macierzystych według ugodey była winna Sktorey to summey sta złotych pomięniona Pani Elzbieta maiąca przysobie dotego actu Za opiekuna Pana Macieia Adamczyka mieszczanina Grodz: mianowaną Panią Dorotę siostrę swą czasy wiecznemi quietowała. y obiecuie Pani Dorota Soszyna przodrzeczoną Elzbietę siostrę swą y potomki iey względem tego gruntu od wszelakich impedimentow ossob wszelkich bronic y Zastępic toties quoties opus fuerit. Ktore zaprzedanie y wzdanie gruntu zquitem przes sąd ninieiszy są utwierdzone yumocnione miec moc czasy wiecznemi de forma iuris plenissima. Super quo arrha iuri est soluta ut supra.

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowskie 1627-1641, czystopis, sygn. 1530, s. 137

Protestatio Sochy

Coram officio Advocatiali civitatis Grodziscensis personaliter comparens famatus Andreas Socha civis Grodziscensis prottestował się przeciwko uczciwey Elzbiecie Szultsowey y Macieiowi Adamczykowi mieszczanom Grodziskim

Ze oni przeciwko iemu nescitur quo iure facto condictamine tak zsobą iako y zmałzonką iego Dorotą communicatoque inter se omnes consilio tęsz małzonkę iego opera et industria sua przywiedli dotego ze teyto Pani Adamowey Szultsowey grunt pewny zięmny w Act tutecznych Grodziskich bez wiadomosci yconsensu iego iako tutora własnego clandestine, nullo autem contractu qui semper cum resignatione quorumvis bonorum de iure observatur, powzdała in praeiudicium et levipendium mariti sui. Aisz qui sub tutela vivunt nullum actum Judicialem exercere possunt, vir autem ratione consumati matrimonii uxori suae tutor efficitur exindeque nulla bona sine viri consensu donandi vendendi neque resignandi habet potestatem tedy iterum atque iterum tam de nullitate eiusdem resignationis quam de poena contra quosvis tutores auctores huius mali sancita solenniter est protestatus o którą poenae iako stimi quos in citatione sua declarabit tak spomięnionym Adamczykiem ktory się pod praetextem iakis Tutoriey doprzerzeczony Elzbietey małzonki Pana Adama Szultsa niepotrzebnie się y wtę się sprawę ku oszukaniu iego wdał tempore suo et loco experiri vult. petens eandem suam protestationem in Acta praesentia inscribi. Quod solidavit Actum vigessima septima Julii Anno 1628.

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowskie 1627-1641, czystopis, sygn. 1530, s. 139

Żona Andrzeja Sochy, Dorota Soszyna, bez zgody męża sprzedała swój grunt siostrze, Elżbiecie żonie Adama Szulca. Andrzej Socha składa w tej sprawie protestację (skargę urzędową). Daty obu zapisów: sprzedaży („powzdania”) i protestacji dzieli 6 dni.

1727 Testimonia pro parte Jacobi Piekarzewicz

Testimonia pro parte Jacobi Piekarzewicz

Coram Officio Spectabilis Domini Andreae Gęzikiewicz advocati Grodziscensis actisque praesentibus advocatialibus Grodziscensibus personaliter comparentes infrascripti Testes occasione perhibendi Testimonii ad instantiam Famati Jacobi Piekarzewicz rotificis talia veritatis suae Testimonia deposuere, quorum

Primus Testis Andreas Karpiewicz rotifex civis Grodziscensis recognovit:

„Yż kiedy się wadziła Kołodzika Jakubowa z Kowalką Walentą, słyszałem iako powiedziała Kołodzika na Walentą Kowalkę żeś gęsi białe pokradła a czarne mi nadała. Iest temu niedziel dwanaście.”

Supra quod Testimonium praefatus Andreas Karpiewicz supra realitatem suprascripti Testimonii solita Juris forma juravit.

Secundus Testis Bryska rodem z Krotoszyna Kołodzieyczyk:

„Teraz w tę Niedzielę iak Magister szedł do domu szedł chłop za nim y przyszedł przed swoy Dom, stanął przed domem kędy tesz idąc do Kościoła Andrzy Stelmasczyk stanął na kamieniu, kędy począł wołać Stelmasczyk na Jakuba Kołodzieia Ty kpie sk**synu niepodciwyś, zapaskudziłeś nam Cech y całe Miasto. Twoy Oyciec chodził do Żydów drwa rąbać y niegodzineś, tylko cie za Karaskiem z Miasta wygnać. Dokąd przyszedszy, Matka y Brat iego także te słowa na niego wołali, com słyszał to powiadam y gotowem na to przysiądz.”

Quo ad primum Testimonium in casu abjurationis Andreae Karpiewicz ob defectum Testimonii huius (?) Jacobus Piekarzewicz nomine Martianae consortis suae solenniter protestatus est in et contra Catharinam Walenta Kowalka idque in eo

„isz ta pomieniona Walenta Kowalka przed samemi żniwami, idąc z Pola rzekłam do Stelmachow iż moie gyęsi teraz są czarne a przed tym były białe, czy mi ie kto odminił? odezwał się chłopiec naypierwy mały, powiedział: boday cię piorun trzasł, pilnuy ich sobie, a drugi zaś w pysk iey tam tey szelmie. Zaś Ona sama przyskoczywszy iakem stała przed Stelmaszką zgołemi rękoma chciała mnie bić mowiąc ty Chaydenay Żydowskie, gdybyś niemiała dziecka obacuła byś co bym ztobą robiła. Kowal zas sam do mego pasierba mowił wez rusnice nabi ią strzel iey w łeb, szkoda na nie prochu ią psami wyszczuć z Miasta.”

Pro qua injuria verbali, et ignominia tanta Is Idem Jacobus Piekarzewicz nomine Martianae consortis suae de praefata confusione tum de damnis litisque expensis iterum atque iterum quam solennissime protestatur.

Grodzisk Wlkp., Advocatialia 1722-1728 , sygn. 1518, f. 387

Z powodu defektu zeznania złożonego przez pierwszego świadka, protestujący Jakub Piekarzewicz, kołodziej, w imieniu swojej żony składa zeznanie obciążające Walentą Kowalkę (tj. żonę kowala Walentego).

Pisownię słów polskich nieznacznie uwspółcześniono.

1727 Taxa Domorum et Intromissio Stęszewskie

Taxa Domorum et Intromissio Stęszewskie

Spectabiles Domini Paulus Sebestianski advocatus Grodziscensis, Martinus Szwartz, Stanislaus Cichoszewski, Joannes Sypinski, Casimirus Dygas, Lucas Bochenski, Joannes Sąpolny scabini in Domos et fundos earundem Domuum descendentes ibique aliquantisper commorantes et omnia in eisdem Domibus lustrantes circumspicientesque

Inprimis Domum cum horreo Karaskow in Doktorowo existentem ad pomarium aulicum, 200 florenis polonicalibus.

Domum etiam olim Andreae Sypniewski in circulo Fori existentem novae locationis, 200 fl. pol. taxaverunt et aestimaverunt.

Fundos vero 50 fl. Dermanskiego et Organistki in platea Ptaszkoviensi 50.

Braxatorium vero olim Stephani Cichoszewski 550 fl. pol.

in quod Braxatorium die hodierna per superius fatos Spectabiles Dominos Advocatum et Scabinos ejus, vigore Trium Decretorum Officii Consularis Grodziscensis super Famatum Stanislaum Cichoszewski obtentorum ratione Summae debiti in praetactis [sic!] Decretis specificatae? in personam Famati Pauli Stęszewski facta est intromissio executoria

et Eidem Paulo Stęszewski in Idem Braxatorium reddita est Possessio prout actum per praesentem officiose redditur. Dantes et concedentes toties praefati Spectabiles Domini Advocatus et Scabini Grodziscenses dicto Paulo Stęszewskiemu et eius successoribus omnimodam potestatem et absolutam facultatem praefatum Braxatorium a data praesenti aeviternis temporibus tenendi, habendi, possidendi, vendendi, commutandi, et in usum beneplacitum libere perpetueque citra cujusvis personae renitentiam et contradictionem convertendi. Quam Intromissionem et actualem Possessionem per actum praesentem susceptas dictus Famatus Paulus Stęszewski actis praesentibus notari petiit quod obtinuit.

Hicque in continenti praevidendo ab ante tot damna sua et litis expensas in processum juris exolutas, et consulendo suae immunitati a parte post in et contra praefatum Stanislaum Cichoszewski tum de damnis tum de omnibus litis expensis tam ab antecedenti factis quam a consequenti fiendis quam solennissime protestatur, offerendo se etc.

Grodzisk Wlkp., Advocatialia 1722-1728 , sygn. 1518, f. 338

W tekście odwołanie do 3 dekretów radzieckich in genere.