1668 Oblata transactionis inter olim Blasium Wrzalik et Sowczynskie

Oblata transactionis inter olim Blasium Wrzalik et Sowczynskie

Actum feria quarta post festum sancti Casimiri Confessoris proxima [7 III] 1668.

Ad officium actaque consularia Gostinensia famatorum Andreae Turkan proconsulis, Joannis Lokiewicz, Jacobi Cytacki, Martini Janyszka et Martini Gospodarek consulum personaliter veniens honestus Felix Wrzalik olim Blasii fabriferrarii frater ab utrinque coniunctus obtulit transactionem seu amicabilem concordiam inter olim fratrem suum et Sowczynskich de Crobia occasione domus et horti post olim Reginam consortem fratris sui factam et initam, petens eandem ad acta suscipi et ingrossari. Cuius tenor de verbo ad verbum erat talis.

„Przez śrzodek¹ na tę zgodę uproszonych, jako Jego Mości X. Walentego Boleckiego altarysty gostyńskiego, Walentego Kobuszewskiego z jednej a Jego Mością X. Mateuszem Conrattem altarystą także gostyńskim, ućciwymi Janem Bernardinkiem i Sebastianem Buławą z drugi stronej przyjaciół², stała się pewna i nieodmienna zgoda między stronami, jako Jego Mością X. Jakubem altarystą krobskim, ućciwymi Wawrzyńcem bracią rodzoną Sowczyńskimi per se stawającymi i imieniem ućciwych Marcina Sowczyńskiego brata ciotecznego tychże panów Sowczyńskich, pro cuius ratihabitione sub onere et vadio infrascripto cavent³, siostrzonkami niebosczyce paniej Reginej Kowalki mieszczki gostyński, bratunkami i sukcesorami przyrodzonymi a ućciwym Błażejem Kowalem pomienionej Reginej Kowalki małżonkiem, w ten niżej opisany sposób.

Iż wyży mianowani sukcesorowie za decyzją i komplanacją⁴ wyży pomienionych przyjaciół [s. 353] prawo swoje przyrodzone in personam⁵ tegoż pana Błażeja za wzięciem od niego summej sześcidziesiąt złotych, nic sobie ani potomkom swoim nie zachowując ani ekscypując⁶, transfundują⁷ dobra po niej pozostałe i wiecznymi czasy wzdają⁸ i przy odliczeniu summej wyży mianowany księgami gostyńskimi miejskimi⁹ wzdać obowięzują się.

Która summa na raty dwie płacona ma być, jedna na jarmarczek blisko przyszły¹⁰ po Wielkinocy, a druga na święto świętej Małgorzatej [13 VII], bez żadnej dylacyjej¹¹ i prawnych postępków płacone mają być pod zakładem takowyż summej wyży opisanej z obu stron przepadający za niedotrzymaniem tego kontraktu i obowiązku jego w każdym punktcie [!] obserwowanym¹².

Działo się w Gostyniu dnia dwudziestego trzeciego marca, w domu sławetnego pana Jakuba Cytackiego, przy obecności wyży mianowanych przyjaciół i innych wielu, roku tysiącznego sześćsetnego sześćdziesiątego siódmego.”

Oblata literarum

„Mnie wielce łaskawy Panie Dziadku!

Winszuję WM. wesołego Alleluja oraz też i zdrowia dobrego, a podług zgody naszej miasto siebie¹³ posyłam bracią moję rodzoną po złotych trzydzieści, które abyś im WM. raczył wydać. Ja zaś za drugą ratą położoną sam przybędę i kwit zupełny dam. Zatym WM-o Panu Bogu oddaję.

W Krobi, secunda Maii anno 1667.

WM. wszego dobra życzliwy

(-) X. Jakub Sowczyński vicarius, mansionarista et altarista sancti Rochi Confessoris ecclesiae parochialis Crobensis, mp.”

„Roku Pańskiego 1667, dnia wtórego maja zeznawamy tym pisaniem naszym, żeśmy odebrali od pana dziadka Kowala talerów piętnaście¹⁴. Na wtórą ratkę zostaje jeszcze złotych piętnaście, które przychodzą na blisko przyszły święty Mateusz w roku 1667 pod przepadkiem tych złotych piętnastu, którychby nie oddano.

(-) Wawrzyniec Pusczyc, mp.”

Or.: Gostyń, Acta proconsule... 1636-1677, czystopis, sygn. I 22, s. 352-353.

¹ za pośrednictwem.

² tj. jednaczy, arbitrów.

³ za których akceptację (co do postanowień tej ugody) ręczą, pod zakładem niżej opisanym.

⁴ zgodą (z łac. complanatio).

⁵ na osobę.

⁶ wyłączając (łac. excipere).

⁷ przelewają, odstępują (łac. transfundere; stąd słowo „transfer”).

⁸ przenoszą prawo własności (terminowi temu odpowiada łac. resignare).

⁹ księgami, tj. poprzez zapis w księdze (naśladownictwo łac. konstrukcji ablativus instrumenti?).

¹⁰ tj. najbliższy (kalka z łac. proxime ventura).

¹¹ bez zwłoki (łac. dilatio).

¹² tj. przestrzeganym (łac. observandus).

¹³ zamiast przez siebie, osobiście.

¹⁴ W talar liczono wówczas po 3 złp. 15 gr monety dobrej lub 5 złp. (r. 1660) / 7 złp. (1669-1673) monety bieżącej (por. H. Radzikowski: Atlas monet polskich i litewskich od XVI do XVIII wieku, Wydawnictwo Limba, Warszawa 2008).

1747? Życzenia Michała z Werbna Pawłowskiego

Sławetni Panowie Mieszczanie i Obywatele Lwóweccy!

Luboć nie tak dawno zaczętego roku przyszłego przychodzi mi wszytkim Waszeciom powinszować, życząc aby ten nowo zaczęty rok był inkrementem¹ wszelkich pomyślnych fortun i sukcesów przy zdrowiu dobrym i życiu jak najdłuższym, wszytkiem Waszeciom życzę z dobrego mego affektu; nie tak jak przeszły, bo zawsze bywał w kłótniach i zazdrościach, i baśniach, ani do nabożeństwa nie applikujący się².

Że zaś mam sobie elektę od Waszeciów przysłaną na approbacją urzędów tak radzieckiego, tak i wójtowskiego, żeby z chwałą Pana Boga było i Waszeciom także z applikacją, żeby uczęszczali na nabożeństwo, to jest na mszą świętą Świętej Trójcy alias Literacką, ażeby wszyscy się schodzieli i radzi jej słuchali, aby uprosieła u Pana Boga ta Święta Trójca [!!] wszytkiem Waszeciom zdrowie dobre i od wszelkich impetycji³ chorób jako i powietrza miasto obronić raczyła i od swywoli z obrazą Pana Boga, która się znajduje, aby ogniem materialnym Pan Bóg nie karał za cielesne zbytki (co uchowaj Boże!).

Aby zaś miasto miało bydź bez rządcy, to nie widzę bydź zdolniejszego jako pana Zczynkoskiego: luboć inszy wiary, ale summnienia dobrego. Bo i przedtym bywał [s. 2], i dobry z siebie dawał przykład: że do kościoła uczęszczał, i drugich za sobą pociągał, azali i teras będzie chciał uczęszczać do kościoła na Literacką. Aby mu Pan Bóg dał instykt [!] Ducha Świętego, aby umiał rządzić miastem i w porzątku [!] chciał się kochać lepszym, aby to z chonorem [!] Pana Boga było i z ozdobą miasta wszytkiego.

Na urząd zaś wójtowski nie widzę bydź zdolniejszego, jako pana Franciszka Koronowicza. Lubo przy młodości swojej, ale i ten dobry z siebie daje przykład, że zawsze uczęszcza na mszę świętą Literacką. I o to proszę, aby ta msza święta nie zaginęła, i pobożnościom [!] wszytkiem Waszeciom zalecam, abyście na nią chcieli chodzić. Nie tak jak przedtym, że ledwo trzech albo czterech z Waszeciów przyszło, aż sami Ich Moście Księża śpiewali, jakom się sam napatrzył, posyłając po panów mieszczanów, aby do kościoła chcieli przyść. Co bierzmy przykład z Żydów, kiedy jak zawołają do bożnicy, z jakam idą ochotą, a my tylo z przymusem, ledwie że nas za łeb nie trzeba brać z domów.

Toteż się donosi Waszeciom wszytkiem, aby kiedy przyjdzie do obierania starszych piwowarów, aby chcieli wykonać ante omnia⁴ przysięgę sobie opisaną przez nas konsukcesorów⁵ przeszłego roku, którą macie Waszeć u siebie, ażeby się więcy piwa robić nie domyślali, tylo jak [s. 3] w wilkarze to jest w prawach macie Waszeć i to dobrego, nie złego; z pszenicy aby robić piwa, nie mieszając jęczmienia ani owsa, aby się sława piw lwóweckich powrócieła. Ci zaś panowie starsi piwowarowie, aby do siebie odbierali czopowe i szelężne juxta realitatem et fidelitatem⁶, a oni zaś aby dworowi oddawali według rejestrów pisanych, co będą powinni comprobare juramento supra realitatem⁷.

Ratione⁸ zaś młynka, który przez arędę [!] od Waszeciów chodzieł ni fallor⁹ za czterysta złotych, to teraz, aby chodzieł za dependencją¹⁰ dworu. Gdysz to jest wielkie oszukanie pana, bo w nocy kto chce mele, choć pomieszany słód, a konie nieszczeją, bo i zawarcia żadnego nie masz, którędy kto chce to może wyniść, nakradszy słodu, bo i ogrodzenia nie masz żadnego. A jeżeli też Waszeć chcecie, aby za dozorem Waszeciów chodzieł, to chcicie [!] uczynić lepszą dyspozycją, aby dziur nie było po młynku i żeby dach dać na niego; nie tak, jak teras [!] ad praesens¹¹ się znajduje, bo to i Waszeciów szkoda.

Miasto zaś Lwówek, zalecam, aby braki były ponaprawiane i błoto uskrobane, bo mi się zda, że brukowe odbierają, jakoli też wiertlowe i od każdy ćwiertni po sześć groszy przekupni muszą dawać. Na co się te piniądze [!] obrócieły? Bo i mostów dobrych i bruków nie masz, ani dziur ponaprawianych; którędy kto chce może wyjechać i wjechać. Aby to zalecić panom mieszczanom, aby chcieli [s. 4] drzewa przywieźć i pozagradzać; dziury, gdziekolwiek się takie znajdują, opatrzyć, ze dwu panów mieszczanów posławszy, żeby kominów rewizja była, i po górach słom, sian, grochowin, aby pozrucać kazać, żeby była ostrożność wszelka ognia. Jakoli też stróżom miejskim przykazać, którzy aby pod wiechami nie siedzieli, a pilny dozór na straży mieli koło kościoła farnego, jakoli też dworu i miasta; żeby złodziejów łapali i do wieży wtrącieli; żeby po nocach o pułnocy [!] nie chodzieli kraść. Reparacją wieżów zalecam, bo z nich ludzie uciekają złodzieje.

To też donoszę Waszeciom, żebyście się Waszeć nie chcieli ważyć po borach naszych wałęszać i lustrować lasów i borów, bo my mamy wielki deces¹² i szkodę przez Waszeciów. Bo powinniście zbierać leżące drzewo, a Waszeć ścinacie i dębom się dostaje za Obarami, gdzie i moja Brzostówka za Winną Górą wybiegać się nie może, bo mi powycinali dąbki młodociane.

Co z szczerego serca Waszeciom doniószszy [!], piszę się
na zawsze Waszeciów wszytkich życzliwy pan

(-) Michał z Werbna Pawłowski, mpp.

Or.: Akta miasta Lwówek, APP sygn. I 17, s. 1-4.

Opis WBC: „Życzenia Michała z Werbna Pawłowskiego, złożone miastu Lwówkowi z okazji Nowego Roku [1747?]. Przypomniano obowiązki mieszczan i niedociągnięcia administracyjne.”

¹ łac. wzrostem.

² łac. nie stosowny.

³ łac. napaści.

⁴ łac. przed wszystkim.

⁵ łac. współdziedziców.

⁶ łac. zgodnie z rzeczywistością.

⁷ łac. poprzeć przysięgą.

⁸ łac. w sprawie.

⁹ łac. jeśli się nie mylę.

¹⁰ łac. pod nadzorem.

¹¹ łac. obecnie.

¹² łac. ubytek.

1592 Słuszkowszczy coniuges Wawrowskiemu obligant

Słuszkowszczy coniuges Wawrowskiemu obligant.

Comparentes personaliter coram officio et actis praesentibus castrensibus Calissiensibus nobiles Joannes Słuszkowski et Catherina Galewska sive Siąska coniuges, ipsa quidem Catherina cum consensu personali nobilium Petri patris et Stanislai filii, fratris vero sui germani Siąskich sive Galewskich, a districtu iureque terrestri suis propriis in quibus possessionati sunt recedendo et se cum bonis omnibus ac successoribus suis huic capitaneali castrensi Calissiensi iurisdictioni actus praesentis ratione submittendo et incorporando, mentibus corporibusque sani palam ac manifeste recognoverunt.

Quia totam et integram medietatem bonorum sortium villae ac haereditatis Wawry in districtu Calissiensi existentem, ipsis ibidem iure ac modo concernentem, cum omni eorundem bonorum iure, dominio et proprietate et cum omnibus utilitatibus, usibus fructibus, redditibus, proventibus, censibus, emolumentis, attinentiis, pertinentiis generaliterque obventionibus universis, ita etiam late, longe et circumferentialiter prout bona praefata in suis metis et limittibus ab antiquo distincta et dislimitata consistunt et ea ipsimet coniuges tenuerunt et possiderunt, nihil omnino sibiipsis suisque successoribus iuris, dominii et proprietatis et quorumvis usufructuum in eisdem bonis reservando seu excipiendo.

Nobili Mathiae Wawrowski ac illius successoribus in summa quingentorum et triginta florenorum pecuniae Polonicalis consuetae, quemlibet florenum grossis triginta computando, iam ab eodem Mathia levata et percepta, de qua eum quietaverunt quietantque praesentibus hinc et a data praesenti ad sex annorum decursum, et in defectu eorundem bonorum in eodem sexiennio exemptionis et summae praefatae integrae exolutionis extunc ad aliud sexiennium et sic consequenter de sexiennio in sexiennium annis sese continue et immediate sequentibus usque ad plenariam et integram ipsorum bonorum de manibus ipsius Mathiae Wawrowski aut ipsius successorum coram officio et actis praesentibus castrensibus Calissiensibus exemptionem summaeque praedictae persolutionem obligaverunt, invadiaverunt jureque ac modo obligatorio inscripserunt prout quidem obligant, invadiant et inscribunt praesentibus.

Ita tamen et cum ea conditione, quia si et in quantum idem Mathias Wawrowski in decursu primi et proximi vel alicuius tandem sequentis sexiennii eius praesentis obligationis pecuniam praefatam habere ac sese de eisdem bonis exemi voluerit aut sui successores voluerint, extunc {protque} praefati coniuges Słuszkowskie aut illorum successores ante eiusdem sexiennii decursum, quo talem exemptionem ex praescripto praesentis inscriptionis ipse Mathias fieri vellet vel sui successores fieri vellent, per ministerialem terrestrem competentem ac duos nobiles quem et quos habere poterit et qui illi iam exnunc per officium praesens adduntur et deputantur medio anno de ea exemptione facienda [?] et summae praedictae persolutione avisabit et certiorem faciet talique avisione praemissa [?] praedicti coniuges aut successores eorum memoratum Mathiam aut illius successores de bonis praedictis eximere [?] et summam praefatam sine ulla procrastinatione circa officium [s. 595] et acta praesentia sub vadio infrascripto persolvere debebunt successoresque illorum extradierint [?].

Si [?] quae quidem bona praesentibus obligata praenominati coniuges Słuszkowszczy, ipsa quidem Catherina cum eo quo supra consensu, eidem Mathiae aut eius successoribus debebunt aut illorum successores tenebuntur, prout quidem se suosque successores de bonis suis omnibus inscribunt intromissionem realem et actualem tenutam possessionemque pacificam per ministerialem terrestrem competentem ac duos nobiles praefato Mathiae iam ex nunc de iure et officio praesenti additos [?] iuxta iuris et consuetudinis formam et vigore obligationis praesentis capiendo et assumendo.

Insuper praenominati coniuges Słuszkowszczy, ipsaque Catherina cum eo quo supra consensu et assistentia, se suosque successores de et super bonis suis omnibus eidem Mathiae Wawrowski ac eius successoribus praesenti inscriptione inscripserunt et obligaverunt, inscribuntque et obligant praesentibus bona praefata praesentibus obligata in toto et in parte et ipsum Mathiam ac eius successores ratione eorundem bonorum toties quoties opus fuerit tueri, evincere, expedire, eliberare et per omnia indemnia ipsumque Matiam indemnem ac illius successores indemnes reddere ab omni homine status, sexus et cuiusvis conditionis existente ipsum Mathiam ac illius successores in praefatis bonis iure impediente et impedire volente, nec non ab omnibus et singulis inscriptionibus, obligationibus, reformationibus, dotalibus, advitalitatibus, resignationibus perpetuis et reemptionalibus, citationibus, adcitationibus, concitationibus, lucris, perlucris, iuris processibus, debitis et oneribus quibusvis, censibus spiritualibus et secularibus omnibus, iis prioribus et posterioribus, generaliterque autem ab omnibus et singulis damnis et impedimentis iuridicis, tum et terminis quibusvis, quorumcunque hominum status, sexus et conditionis cuiusvis existentium, nullis penitus exceptis, nec etiam ipsimet coniuges Słuszkowszczy eundem Mathiam Wawrowski ac illius successores in eisdem bonis iniuriaturi nec [...]dem impedimento [?] quovis [?] in eorum possessione pacifica facturi erunt et eorum successores non iniuriaturi nec facturi erunt, ita ut praedictus Mathias cum successoribus suis bona praefata praesentibus sibi obligata quiete et pacifica absque omni impedimento iuridico usque ad sui sive suorum successorum de eisdem bonis exemptionem summaeque praefatae plenariam et integram exsolutionem tenere, habere, possidere ac illis utifrui possit.

Quae quidem omnia et singula praemissa in toto et in parte praefati coniuges Słuszkowszczy cum successoribus suis eidem Mathiae Wawrowski aut illius successoribus facere, complere et exequi debebunt, sub vadio quingentorum et triginta florenorum pecuniae praefatae in se bona quaevis sua et successores suos libere praesentibus assumpto, in eventu non completionis tam in toto quam in parte omnium et singulorum praemissorum ad solvendum succumbendo.

Pro quo quidem vadio tum et pro omnibus sive singulis praemissis tam in toto quam in parte non completis citati praefati coniuges Słuszkowszczy vel eorum successores per eundem Mathiam Wawrowski aut eius successores literali citatione huc in judicium sive officium praesens capitaneale castrense Calissiense, quibus se praesentibus cum bonis omnibus ac successoribus suis submittunt et incorporant, tum in primo citationis termino tanquam peremptorio debebunt successoresque eorum tenebuntur stare, parere, respondere et pro citatis omnibus a judicio vel officio, dum causae officii iudicabuntur, non recedendo, toties quoties opus fuerit satisfacere ac decretum judicii sive officii totumque iuris progressum usque ad finalem exequutionem pati; terminum ipsum primum peremptorium et omnia praemissa [s. 596] nullis diffugiis, dilationibus, exceptionibus tam contra praesentem inscriptionem quam etiam processum, ac si male obtentus esset, inferendo; appellationibus, motionibus ad prosequend(as) easdem, adcitationibus, inhibitionibus, evasionibus, actione pro maiori, conventione generali aut particulari, bello seu alio quovis servitio militari laudato et laudando, literis regalibus, vera vel simplici infirmitate, successorum minorennitate, statutis laudatis et in futurum laudandis, diverticulis et coloribus iuris quibusvis quaesitis, excogitatis et excogitandis, poenisque de iure et consuetudine decerni solitis evadendo, neque sibi ad quietationem de omnibus praemissis ulteriorem dilationem duntaxat ad proxima causarum officii judicia accipiendo, nihilque penitus sibi in auxilium contra praesentem inscriptionem et ex ea emanatam citationem totumque processum assumendo, sub amissione suae totius causae.

Quibus omnibus praemissis se benevole praedicti coniuges Słuszkowszczy et ipsa quidem Catherina cum eo quo supra consensu submiserunt ac ea omnia in se bona quaevis sua ac suos successores libere praesentibus assumpserunt, nulla terrestri praescriptione in praemissis obstante.

Eorundem inter se inscriptio.

Comparentes personaliter coram officio et actis praesentibus castrensibus Calissiensibus nobiles Joannes Słuszkowski, Katherina Galewska sive Siąska coniuges, ipsa quidem Catherina cum eiusdem mariti sui ac nobilium Petri patris et Stanislai filii, fratris vero sui germani Siąskich sive Galewskich personali consensu et assistentia ab una et Mathias Wawrowski partibus ab altera, a districtu jureque terrestri suis propriis in quibus possessionati sunt recedendo et se cum bonis omnibus ac successoribus suis huic capitaneali castrensi Calissiensi jurisdictioni actus praesentis ratione submittendo et incorporando, mentibus corporibusque sani palam ac manifeste recognoverunt.

Quia debebunt successoresque eorundem sibi ipsis ac suis successoribus {suis} invicem mutuo et respective intercisam certam ratione rerum infrascriptarum Polonico idiomate conscriptam, sigillisque ac subscriptione ipsorum Mathiae Wawrowski et Joannis Słuszkowski communitam et ad acta praesentia castrensia Calissiensia in parata charta porrectam, cuius est is qui sequitur de verbo ad verbum tenor:

„Stało się jest pewne postanowienie między szlachetnymi pany Janem i Katarzyną Siąską albo Galewską małżonkami Słuszkowskimi z jednej, a drugiej strony z szlachetnym panem Maciejem Wawrowskim. Naprzód tym sposobem, iż ciż to panowie Jan i Katarzyna małżonkowie Słuszkowszczy ślachetnemu panu Maciejowi Wawrowskiemu zastawieli połowicę dóbr cęsci swych Wawrzech w kaliskim powiecie leżące do sześci lat, a to w summie piąci set złotych i trzydzieści złotych monety i lidzby polski, w każdy złoty licząci po groszy trzydzieści, z zasiewkiem dostatecznym ozimim i jarym do tej połowice należący folwarku, także i ogród, który się poczyna od ogroda Jadamowskiego aż po małą stodołę tych że panów Słuszkowskich, i ze wszytkim budowanim, stodołam i z oboram, jako teraz w podwórzu dostatecznie stoi.

Item¹ puszczają mu ciż to panowie Słuszkowszczy kmiecia przezwiskiem Jakuba Mojżesza do roboty i zagrodnika Stacha przezwiskiem Wąsa, którego to poddanego pan Maciej Wawrowski nie ma obciążać robotami, tylko dni trzy, a we żniwa czterzy. A ogrodnik ma tak robić, jako jest dawny zwyczaj.

W rolach takowe postanowienie między sobą uczynili, iż ten to pan Maci [s. 597] Wawrowski będzie powinien brać zboże z połowice folwarków, począwszy od Dzywowki [?] we wszystkie trzy polia, jako do tej połowice jemu należeć będzie i także na potym zawsze od tej stronej powinien sobie siać będzie aż do sześci liat w każde polie. A iż w jednym polu roli [...], tedy panowie Słuszkowszczy przydawają temu panu Maciejowi Wawrowskiemu przydziałki z obudwu stron Dzywowki, co przed tym do rezydencyjej ich nalieżały, zostawując sobie kopaninę w dole [?] w tej Dzywowce.

Rąbić w gajach ten to pan Maciej Wawrowski nie powinien będzie, tylko paszą wolną dlia bydła, także pastwisko na Siedliskach jemu wolne być ma, oprócz szkody.

Item mierzwa z obory tychże to panów Słuszkowskich, która jemu zastawiona jest, będą powinni na poły nią się rozdzielić tylko tego roku i na rolie swe spólnie wywieść.

Item ciż to panowie Słuszkowszczy puszczają łąki wszystkie na Wawrzech, któreby jemu do połowice w końcu folwarków będące nalieżeć miały, temu to panu Maciejowi Wawrowskiemu.

Item, gdy będzie wychodziła zastawa w sześć lat, ten to pan Maciej Wawrowski zasiewek dostateczny, ozimi i jary, tak jako wziął, powinien będzie oddać tym to panom Słuszkowskim i potomkom ich ten pan Maci Wawrowski i wszystko tam in toto quam in parte² według intercyzej tej oddać sobie powinni będą.

Item gdzieby (Boże uchowaj!) Pan Bóg przepuścieł na tego pana Macieja szkodę w budowaniu przez ogień pioronowy albo samsiedzki, tedy ex utraque parte³ będą powinni wysadzić po dwu przyjaciół, a co i wynajdą między nimi, na tym mają przestać nemine contradicente⁴.

Rumacyjej⁵ do wywożenia rzeczy swych tak panowie Słuszkowszy [!] małżonkowie teraz, jako i po wyściu sześci lat po wykupnie z tych dóbr pan Maci Wawrowski, będą mieli trzy niedzielie.

A to się działo w Wawrzech w piątek nazajutrz po świętym Wociesze [29 IV] roku tysiącznego pięćsetnego dziewiędziesiątego [!] wtórego.

(-) Maci Wawrowski, manu propria.

(-) Jan Słuszkowski, manu propria.”

in toto et in parte et in omnibus eius contentis, clausulis, articulis, conditionibus, beneficiis et punctis tenere, adimplere illique plene ac integre satisfacere, idque sub vadio quingentorum triginta florenorum pecuniae Polonicalis consuetae, quemlibet grossis triginta computando, per easdem partes et quamlibet earum seorsim in se bona sua et successores suos libere praesentibus assumpto; in causu [!] non tentionis aut exequutionis in toto vel in aliqua parte dictarum intercisarum aut earum, quae in se <praescripta> habent, ad solvendum succumbendo.

Pro quo quidem vadio ac dictarum intercisarum in toto vel in parte non tentione citata aliqua partium praedictarum intercisas praedictas non observans nec adimplens aut illius successores per alteram partem easdem intercisas adimplen(do) aut illius successores literali citatione huc in judicium sive officium praesens capitaneale castrense Calissiense, quibus se praesentibus utraque partium cum bonis omnibus ac successoribus suis submisit et incorporavit, tum in primo citationis termino tanquam peremptorio talis pars citata illiusque successores tenebuntur stare, parere, respondere et pro citatis omnibus a judicio vel officio, dum causae officii iudicabuntur, non recedendo, toties quoties opus fuerit satisfacere ac decretum judicii sive [s. 598] officii totumque iuris progressum usque ad finalem exequutionem pati; terminum ipsum primum peremptorium et omnia praemissa nullis diffugiis, dilationibus, exceptionibus tam contra praesentem inscriptionem quam etiam processum, ac si male obtentus esset, inferendo; appellationibus, motionibus ad prosequend(as) easdem, adcitationibus, inhibitionibus, evasionibus, actione pro maiori, conventione generali aut particulari, bello seu alio quovis servitio militari laudato et laudando, literis regalibus, vera vel simplici infirmitate, successorum minorennitate, statutis laudatis et in futurum laudandis, diverticulis et coloribus iuris quibusvis quaesitis, excogitatis et excogitandis, poenisque de iure vel consuetudine decerni solitis evadendo, neque sibi ad quietationem de omnibus praemissis ulteriorem dilationem tantummodo ad proxima causarum officii iudicia accipiendo, nihilque penitus sibi in auxilium contra praesentem inscriptionem et ex ea emanatam citationem totumque processum assumendo, sub amissione suae totius causae.

Quibus omnibus praemissis se benevole utraque partium praenominatarum seorsimque quamlibet et dicta Catherina cum eo quo supra consensu submisit ac ea omnia in se bona quaevis sua ac successores suos libere praesentibus assumpsit, nulla terrestri praescriptione in praemissis obstante.

Or.: Kalisz Gr. 79, inskrypcje/indukta, 1592, s. 594-598.

NN. Jan Słuszkowski i Katarzyna Galewska czyli Siąska małż., ona za zgodą NN. Piotra ojca i Stanisława syna a jej b-ta rodzonego Siąskich, 1/2 dóbr wsi i dz-ctwa Wawry w pow. kaliskim N. Maciejowi Wawrowskiemu w 530 zł na 6 lat zastawiają.

Pod tymże zapisem zastawnym oblata kontraktu zastawnego („intercyzy”) między stronami, oczywiście s. v. 530 zł.

¹ Item – ponadto.

² tam in toto quam in parte – tak w całości, jak i w części.

³ ex utraque parte – z obu stron.

⁴ nemine contradicente – przy braku sprzeciwu.

⁵ Rumacja (łac. rumatio) – usunięcie siłą opornego dłużnika z nieruchomości. Tutaj w znaczeniu: czas na wyprowadzenie się z zajmowanej posiadłości.

1628 Privilegium na wiatrak

Privilegium na wiatrak

Jan Leszczyński z Leszna¹ wojewodzic brzeski kujawski, dworzanin pokojowy JKM, majętności gołanieckiej i wilkowskiej dziedzic etc.

Wiadomo czynię komu to wiedzieć należy, żem zaprzedał puł ślada roli między rolą poddanego mego Tomasa Fisza a rolą pustą JMci Pana Stansława [!] Wilkowskiego² leżącą, mianowicie tę, którą był tenże poddany mój, przedtym ukupiwszy ją u Pana Stansława [!!] Wilkowskiego u ksiąg grodzkich wschowskich mi powzdał, ze wszytkimi tejże roli pożytkami i przyległościami, nic nie wymując, także i z wiatrakiem na tejże roli będącym, ućciwemu Janowi Hoffmanowi³ szołtysowi mojemu wilkowskiemu i jego potomkom za summę pewną już od niego podniesioną⁴, z której go kwituję.

Względem której wzwyż mianowanej roli onego i potomstwo jego wiecznymi czasy od wszelakich robót, czynszów i angarii⁵ wolnym czynię pro se et suis successoribus⁶, od wiatraka tylko grzywnę czynszu płacić mi będzie powinien, dając [?] mu zupełną moc, że mu za tym moim przywilejem wolno będzie znowu rolę tę zaprzedać, zafantować⁷ i podług upodobania swego zastawić, jednak bez szkody przeciw [?] zwierzchności mojej [?] u potomków albo dziedziców po mnie będących, quorum conscientias hoc privilegio obligatos habere volo⁸, aby mu żadnego bezprawia w tej wolności jego nie czynili, ale jego wcale⁹ podług przywileju tego przy prawie tym nienaruszenie zostawili.

Działo się to w Wilkowie, die 20 Julii 1628, a dla lepszy wiary i pewności podpisałem to ręką swą z przyłożeniem pieczęci swojej.

(-) Jan Leszczyński z Leszna, mp.

Or.: Ze zbiorów Janusza Skrzypczaka z Leszna. Skan: http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=309827&from=publication

Uw.: Tytuł z noty dorsalnej.

¹Jan Leszczyński (1603-1678), syn Andrzeja i Zofii z Opalińskich. Dziedzic na części Wilkowa Niemieckiego (dziś Wilkowice), na Gołanicach, Zbarzewie i obu Smyczynach. Od 1666 kanclerz wielki koronny.

² Stanisław Wilkowski, syn Stanisława sędziego ziemskiego wschowskiego, dziedzic na części Wilkowa Niemieckiego.

³ Sprzedaż innego półłanka Hoffmanowi u Dworzaczka (księgi grodzkie wschowskie nr 627, sygn. 205, r. 1620, f. 120): „Stanisław Wilkowski, syn ol. Stanisława sędziego ziemskiego wschow., połowę łanu pola w Wilkowie Niemieckim p. wsch., prac. Janowi alias Hansowi Offman za 100 grz., sprzed.”

⁴ odebraną (odpowiednik łac. levata).

⁵ angaria - posługi poddanych, szczególnie w zakresie dostarczania podwód.

⁶ w imieniu własnym i mych spadkobierców.

⁷ zastawić (z niem. Pfand – zastaw).

⁸ których mocą tego przywileju zobowiązuję w sumieniu.

⁹ w całości, całkowicie.

1683 Decretum Illustris a Magnifici Dni Haeredis in Poniec contra subditos de villa Karzec

Decretum illustris a [!] magnifici domini haeredis in Poniec contra subditos de villa Karzec.¹

Actum feria quarta ante festum sancti Stanislai Episcopi proxima [5 V 1683].

Przed wielmożnego Jegości Pana Jegości Pana [!] Krysztofa Unruga starosty gniźnińskiego, dziedzica miasteczka Ponieca, wsiów Karca etc. etc. pracowity Marcin Haława z Jakubem chałupnikiem z Karca poddani bez żadny przyczyny, ale tylko z szczery złości z tyże wsi Karca uszedszy, pojmani, przywiedzioni i do więzienia wtrąceni, którzy wielkie karanie dla swego swawolnego a złości szczegulny uchodzenia zasłużeli, jednak na instancją² wielu ludzi godnych miełosierny [!] wielmożego Jegości pana dziedzcznego [!] nad sobą dekret otrzemali w ten sposób, aby naprzód oba w tę rotę opisaną niży przysięgli. Jakubowi chałupnikowi zaś, aby sprawiedliwości mistrz³ u uszu [?] spodkiem po kawałku urzynał, przy prędze nosa urznięcie, przez wielkie instantiae jemuż od wielmożnego Jg. Pana dziedzicznego darowane dla poprawy.

Przysięgi rota:

„Ja Marcin Haława, ja Jakub hapnik [!], przysięgam Panu Bogu Wszechmogącemu w Trójcy Święty Jedynemu, że wiernym będę poddanym wielmożnemu Jegości Panu Krysztofowi Unrugowi staroście gniźniskiemu [!], dziedzicowi wsi Karca i sukcesorom jego, robociznę co mnie należy odprawować będę i nie gdzie indzie, tylko w Karcu mieszkać chcę i będę do śmierci. I jeżelibym wiedział, żeby miał który poddany uciec z Karca, tedy bez odwłoki podstarościemu opowiedzieć będę powinien. A strzeż Boże, żebym sam z Karca uciekł, a wielmożny Jegoć pan dziedziczny dostałby mnie, tedy bez wszelakiego miełosierdzia wolno będzie mnie dać wielmożnemu Jeg. panu dziedzicznemu obiesić albo kazać stracić. Dzieci moje nie gdzieindzie rządzić będę, tylko w Karcu. Tak mi Panie Boże dopomóż i Syna twego niewinna męka.”

Quo juramento coram officio praesenti advocatiali praestito ex Jacobo hałupnic ex contione fact[...] actis connotari perillustris ac magnificus dominus haeres totum inhibuit.⁴

Or.: Akta miasta Poniec, Acta advocatialia Ponecensia, 1667-1706, indukta, sygn. I 44, s. 74.

¹ Dekret jaśnie wielmożnego pana dziedzica na Poniecu przeciw poddanym ze wsi Karzec.

² z łac. ad instantiam – na wniosek.

³ kat.

⁴ Którą to przysięgę przed urzędem niniejszym wójtowskim złożoną, przez Jakuba chałupnika pod dyktando (?) ułożoną, prześwietny wielmożny pan dziedzic polecił w całości zanotować w aktach.

1704 Decretum in Stanislaum Ciepa

Actum feria 4ta post dominicam 3tiam [post] Pentecosten [4 VI] etc. 1704.

Decretum in Stanislaum Ciepa

Przed sąd sławetny burmistrzowski poniecki jako też potrzebny¹ wujtowski zupełnie zagajony obecnie pozwany staneł p. Stanisław Ciepa mieszczanin poniecki, na którego przełożył skargę najpierwiej leśny uskarżając się przed sądem tak burmistrzewskim jako i wujtowskim, że wielką szkodę czynił w lesie miejskim, gdy olszyny na raz siedm krzy wyciął, którą znaliazł na podwórzu jego, jednak p. Stanisława Ciepy przy domu nie zastał. Drugą skargę przełożył przeciwko jemu sługa mieski, że kiedy mu rozkazuje na straż, aby ją odprawił, jako i drugi mieszczanin, sługę mieskiego konfunduje i znieważa, słowa jemu nieuczciwe mówiąc, oprócz tego szkalując, że „Dioboł po tej straży, lepiej by ją diobli wzięli!”, gdysz to jednak rozkaz i wola wielmożnego Jmci dobrodzieja jest. Trzecia skarga przełożona od leśnego, że pomieniony pan Stanisław Ciepa krowy trzy paść każe w lesie mieskim [s. 497], gdy tylko jedną starą na zabicie paść wolno według prawa i postanowienia wszystkich rolników.

Przed sąd tedy pozwany pan Stanisław Ciepa, gdy jemu to wszystko proponował² i jego napominał: ażeby szkodę w lesie miejskim więcej czynić się nie ważył; 2do aby miejskiego, gdy mu na straż rozkazuje, nie konfundował; 3tio aby nie trzy krowy, ale tylko jedną według postanowienia rolników wszystkich w lesie mieskim paść kazał; 4to aby szkody tak w lesie, jako w łąkach albo w polu nie czynił, stojąc przed sądem tak burmistrzewskim jako i wujtowskim pana burmistrza oraz i wszystek urząd konfundować i znieważyć śmiał, mówiąc: „Mię jednego tylko widzicie, a drugich nie!”, gdzie zadał panu burmistrzowi, że czeladź jego bydłem jego wozem wozi olszynę, a po staremu jego nie widzą, „A mię o pięki, które na sobie do domu noszę, karać chcecie!”

Co p. burmistrzowi dowieść nie mógł, bo leśny wyznał i przysięgać na to był gotowy, {na} <że> pan burmistrz na swoją potrzebę albo do folwarku swego nie wyciął olszynę, ale dwie fóry słudze miejskiemu, a trzecią do chałupy pastuszy, onę nią ogrodzić, wycięto. Potym do pana burmistrza mówieł: „Dlatego Waść na mię następujesz, chcąc mię wygnać i wyrugować z Ponieca, ażebyś Waść mógł dostać tej pułkwarty roli. Ta to Waści jeszcze w oczy kole, pewnie ją Waść nie dostaniesz!”

Dla tych tedy ekscesów wyżej opisanych osądzony pan Stanisław Ciepa od sławetnego urzędu burmistrzewskiego i wujtowskiego niniejszym dekretem, aby ex nunc³ winny dał grzywien pięć, ratusz zasiadł⁴ i pana burmistrza przez czterech mieszczanów przeprosieł. In quantum⁵ by kiedykolwiek pomieniony Stanisław Ciepa w takich wykroczył ekscesach i więcej by się co takowego ważył, pod dwojaką podpadać będzie winnę, to jest grzewien dziesięć in praesentia officii⁶ płacić będzie.

Quod decretum pro jure suscepit.⁷

Or.: Akta miasta Poniec, Acta advocatialia Ponecensia, 1667-1706, indukta, sygn. I 44, s. 496-497.

¹ z potrzeby gajony, sprawowany na żądanie stron.
² przedstawiał (z łac.)
³ zaraz.
⁴ odbył karę więzienia.
⁵ w razie gdy.
⁶ w obecności urzędu.
⁷ Który to dekret [pozwany] przyjął.

1705 Joannes Leynert porrexit ad acticandum in acta praesentia venditionem hanc quae sequitur

Joannes Leynert porrexit ad acticandum in acta praesentia venditionem hanc quae sequitur.¹

Wielmożny a nasz wielce Miełościwy Pan
Jemć Pan Zygmąt Unrug starościc wałecki
na Poniecu pan i dziedzic [s. 509]

suprema et absoluta authoritate sua² przedaje grunt, to jest łąkę swoję własną vulgo Ziębińska nazwaną, od wszelkiego długu wolną, blisko borku z jednej strony podle rowu publicznego, przez który wody zściągają się z pastewników miejskich do zarzycia z drugich stron między łąkami pracowitych Tomasza Franki i Marcina Huzyka obywatelów śmiełoskich, także miejską, tak długo i szeroko, jako z dawna w granicach swoich zostawała i teraz zostaje, z czynszem pomienionego wielmożnego Jemci po {pięci} <sześci> szóstakach bitych, uczciwemu Janowi Leynertowi i Ewie małżonkom, miesczanom ponieckim, za summę sto sześćdziesiąt tymfów (z której summy) ex nunc ³ sto tymfów ciże ukupicielowie płacą, z których odebrania wielmożny Jemć onychże kwituje. Ostatek zaś, to jest sześćdziesiąt tymfów, przez niedziel cztery a data praesentis⁴ zapłacić i rzeczywiście wyliczyć bez wszelkiej ekskuzy⁵ oddać będą powinni.

Na której to łąki posesyją i intromisyją⁶ częstomiany⁷ wielmożny Jemć ukupicielom daje i pozwala wszelaką moc i władzą do spokojnego dziedzictwa i bezpiecznego zażywania wiecznymi czasy i sukcesorom ich takim sposobem, że łąkę wyży opisaną ukupicielom wolno będzie zawsze dać, przedać, zafrymarczyć albo zastawić, komu będą chcieli.

Które to przedanie i nowo nadane prawo, ażeby tym większą wagę i walor swój na zawsze miało, na potwierdzenie jego imię swoje własne przy przyłożeniu pieczęci swojej cherbownej [!] podpisuję.

Działo się w Poniecu die 13 Novembris anno Domini 1705.

Locus sigilli.

(-) Zygmunt Unrug.

Kop.: Akta miasta Poniec, Acta advocatialia Ponecensia, 1667-1706, indukta, sygn. I 44, s. 508-509.

¹ Jan Leinert przedłożył celem wciągnięcia do akt niniejszych akt sprzedaży, ten, który następuje.
² najwyższą i zupełną władzą swoją.
³ teraz.
⁴ od dziś.
⁵ wymówki (z łac.)
⁶ na dzierżenie oraz urzędowe wprowadzenie w posiadanie.
⁷ zapewne kalka z łac. saepefatus (często wzmiankowany).

1681 Decretum inter Catharinam Szymanowska et Matthiam Buxel

Decretum inter Catharinam Szymanowska et Matthiam Buxel.

Actum feria sexta ante festum sanctae Dorotheae Virginis et Martyris proxima [31 I 1681].

Coram officio advocatiali Ponecensi personaliter constituta honesta Catharina honesti Sebastiani Szymanowski civis Ponecensis consors legitima, cum assistentia mariti sui uti tutoris coniugalis supremi, [fecit] judicialem propositionem in et contra honestum Matthiam Buxel civem Ponecensem.¹

Że on bez żadnej danej przyczyny, ale tylko z samy zawzięty przeciwko aktorce² złości, nie pomniąc na poszanowanie i miłość sąsiecką, w szpitalu S. Barbary dowiadującą się, jeżeli chleb, który jej wzięto z rozkazu bormistrzowskiego na rynku zaniesiony, jest do szpitala, bez żadnego respektu kijem wargę na lewy stronie przetrąciwszy na pułtora członka raniuł. Na co conventus³ odpowiadając: że ja dla swarów wielkich ze mną czyniących i słów zelżywych mnie zadających musiałem aktorkę uderzyć. Aktorka odpór dając taki: że ja citato⁴ żadnych słów zelżywych nie zadawała, alem się tylko przysła pytać do szpitala o chleb mnie wzięty; świadkiem parobkiem szpitalnym popieram, który był na ten czas w izbie. Przypozwany żadnego świadectwa na komprobacją⁵ zadanie słów zelżywych nie wywodząc defecit⁶. Actrix⁷ o sprawiedliwość z przypozwanego prosi.

Officium itaque praesens advocatiale Ponecense, exauditis ambabus partibus consideratisque earum alegationibus, controversiis et defensionibus eoque attento et considerato, quoniam honestus Matthias Buxel sine ulla data causa ut ex testimonio aparet, sed ex vera malitia honestam Catharinam Szymanowska actricem verberibus affecit eamque, ut in obductione⁸ patet, vulneravit iniuriamque verborum sibi per actricem illatam nullis testibus, sed tantum nudis verbis probavit, immo in probatione defecit sibique contra jus descriptum ex actrice justitiam ministravit.

Ideo ad poenam infra descriptam praefatum officium decreto praesenti citatum condemnavit et primo, ut sessionem in carcere praetorii subeat, deinde ut damna et expensa litis doloremque vulneris solvat, deprecationem faciat deinque decem marcarum [s. 40] judici luat in instanti. Quod decretum actrix pro jure suscepit, citatus vero videns se agravatum ad officium et judicium consulare Ponecense appellavit. Quae appellatio admissa non praetereunte decreto advocatiali.⁹

Or.: Akta miasta Poniec, Acta advocatialia Ponecensia, 1667-1706, indukta, sygn. I 44, s. 39-40.

¹ Przed urzędem wójtowskim ponieckim osobiście stanąwszy uczciwa Katarzyna, uczciwego Sebastiana Szymanowskiego mieszczanina ponieckiego prawna małżonka, przy asyście męża swego jako najwyższego [bo] z racji małżeństwa opiekuna, [wniosła] sądowną skargę przeciwko uczciwemu Maciejowi Bugzelowi, mieszczaninowi ponieckiemu.
² powódkę (z łac. actor – powód).
³ pozwany.
⁴ pozwanemu.
⁵ łac. comprobatio – potwierdzenie, dowód.
⁶ ustąpił.
⁷ powódka.
⁸ obdukcja i protestacja Szymanowskiej oraz kontumacja Bugzela na s. 37 tejże księgi.
⁹ Urząd zatem niniejszy wójtowski poniecki, po wysłuchaniu obu stron, rozważeniu ich dowodów, dyskursu i obrony, mając też na względzie, iż uczciwy Maciej Bugzel bez żadnego zgoła powodu - jak okazało się z zeznania - lecz z czystej złości uczciwą Katarzynę Szymanowską powódkę uderzył i ją - jak wynika z obdukcji - poranił, a zniewagi słownej przez powódkę mu wyrządzonej żadnymi świadkami, lecz tylko nagimi słowy poparł, przeto w dowodzeniu ustąpił i tak wobec dowodów powódki wydał na siebie wyrok. Przeto rzeczony urząd dekretem niniejszym skazał pozwanego na karę niżej opisaną, to jest: po pierwsze, by poddał się karze więzienia w ratuszu, dalej, by szkody i wydatki procesowe oraz boleść rany wynagrodził, [powódkę] przeprosił, wreszcie by sędziemu zaraz zapłacił karę 10 grzywien. Który to dekret powódka jako prawny przyjęła, pozwany zaś, uważając się za pokrzywdzonego, apelował do urzędu i sądu radzieckiego ponieckiego. Którą to apelację przyjęto z utrzymaniem w mocy dekretu wójtowskiego.

1674 Pro parte magnifici capitanei Wałecensis etc. etc. recognitionis introcontenti oblata

Actum in Conin feria tertia post festum sanctorum Fabiani et Sebestiani Martyrum [23 I] proxima anno Domini millesimo sexcentesimo septuagesimo quarto.

Ad officium et acta praesentia capitanealia castrensia Coninensia personaliter veniens nobilis Jacobus Pawinski, ad praesens magnifici Petri a Zychlin Zychlinski capitanei Walecensis, SRMtis colloneli etc. famulus, nomine eiusdem magnifici domini sui obtulit ad acticandum et actis hisce ingrossandum litteras infrascriptas in vim recognitionis eidem magnifico domino capitaneo etc. Walecensi per generosum Joannem Sinicki datas, salvas, illaesas, omni nota suspicionis carentes, manu propria eiusdem generosi Sinicki subscriptas sigilloque communitas, tenoris de verbo ad verbum sequentis:

„Ja niżej podpisany zeznawam tym skryptem moim, isz z porachowania mego, którem uczynił regimentowi z pieniędzy, którem na regiment wybierał od Jego Mości Pana poborcy kaliskiego w województwie kaliskim będąc deputatem od regimentu, zostało przy mnie renty, która się nad expensa¹ podług rachunków moich pokazała, złotych polskich dwa tysiąca trzysta pięćdziesiąt i trzy i groszy ośmnaście. Którą to summę do wypłacenia rzetelnego najdalej od daty tej rekognicyjej mojej we cztery niedziele do rąk pana deputata od regimentu, który po te piniądze z tą rekognicją wysłany będzie, u małżonki mojej niezwłocznie przekazuję, sam tak długo zostając w areście wojskowym, puki za rzetelną satisfactia dostatecznego od Jego Mci Pana pułkownika nie odbierę kwitu, dając insuper eam obligationem² [s. 5] na się, isz in quantum³ na czas pomieniony ta summa przez małżonkę moję oddana być nie miała, wolno będzie regimentowi etiam per fortem executionem⁴ na dobytkach, koniech, rynsztunku et in suppellectili mea⁵ tak tu przy regimencie jako i w domu moim, omnimodam sobie adhibita potestate militari⁶, którą sam na się daję urgere⁷ i samym czynić satisfactionem⁸ i egzekucją. Przy której lubo by stała się jaka wiolencja⁹, ja z strony mojej oto in nullo foro judicii¹⁰ ani się skarżyć ani czynić nie powinien będę.

A inquantum by zaś ex parte mea circa hanc executionem¹¹ ludzi regimentowych co potkać miało (czego Panie Boże obroń!), sine quavis appellatione in omni foro et judicio¹² sprawić się et judicatum pati¹³ powinien będę, warując to regimentowi całemu, isz ta karta i obligacja moja vim et robur inscriptionis¹⁴, tak jakoby właśnie coram actis Regni¹⁵ zeznana była, mieć powinna i do ksiąg ją wolno podać kazać będzie, submittując¹⁶ się parolem i cnotą kawalerską temu wszystkiemu, co się tu wyrazieło, dostatecznie uczynić dosyć i wszystkie bona fide¹⁷ dotrzymać et adimplere conditiones¹⁸. A in casu contraventionis¹⁹ sądowi wojskowemu albo tesz gdziekolwiek sobie strona forum²⁰ obierze, sine omni exceptione, appellatione et dillatione²¹ sprawić się i odpowiadać powinien będę. A to pod zakładem dwuch tysięcy trzech set piąciudziesiąt i trzech złotych i groszy ośmnastu. Na co się przy herbownej pieczęci mojej ręką własną podpisuję.

Działo się we wsi Królewszczyźnie pod Tłumaczem dnia jedenastego Decembris roku Pańskiego tysiącznego sześćsetnego siedmdziesiątego trzeciego.

(-) Jan Sinicki, manu propria

Locus sigilli.” [s. 6]


[in dorso] Pro parte magnifici capitanei Wałecensis etc. etc. recognitionis introcontenti oblata. In Conin 1674to. F 3tia post Fabiani et Sebastiani Martyrum. JP.

Sinicki daje rekognicją, iż nad wszystkie ekspensa regimentowi NJP. starosty wałeckiego przychodzące zostaje się reszty 2353/18. Salva visio [?] super bonis omnibus mobilibus et immobilibus, etiam per executionem fortem militarem.

Odp.: Trybunał Koronny Lubelski, Ekstrakty z akt sądów grodzkich konińskich, sygn. 1557, s. 4-6.

¹ wydatki.
² ponadto to zobowiązanie.
³ w razie, gdyby.
⁴ nawet poprzez egzekucję przy użyciu siły.
⁵ i na moich sprzętach.
⁶ wziąwszy sobie do pomocy wszelką siłę wojskową.
⁷ zmuszać.
⁸ zaspokojenie wierzyciela.
⁹ przemoc, gwałt (z łac. violentia).
¹⁰ przed żadnym sądem.
¹¹ z mojej strony podczas tej egzekucji.
¹² bez żadnej apelacji, przed każdym sądem.
¹³ poddać się sądowi.
¹⁴ moc prawną zapisu.
¹⁵ przed aktami koronnymi.
¹⁶ zobowiązując się.
¹⁷ w dobrej wierze.
¹⁸ wypełnić warunki.
¹⁹ w wypadku złamania ustaleń.
²⁰ miejsce prowadzenia postępowania sądowego.
²¹ bez stawiania zarzutów przeciwko skargom, bez apelacji i odraczania procesu.

1679 Testamentum spectabilis olim Adami Lesniewicz

Coram judicio bannito necessario spectabilis et famatorum advocati et scabinorum juratorum civitatis Costensis sabbatho post festum Ascensionis Domini Nostri Jesu Christi [13 V] proxima anno Domini millesimo sexcentesimo septuagesimo nono personaliter constitutus spectabilis dominus Adamus Lesniewicz vir consularis civis Costensis iacens in lecto aegritudinis in domo, corpore quidem languidus, mente tamen sanus et rationis compos bene existens hoc quod sequitur in forma condidit testamentum.¹

Naprzód protestował się² i oświadczył wprzód przed Bogiem i Odkupicielem swoim, iż w wierze ś. katolicki, w który urodzony i okrzcony jest, dokonać swego żywota chce. Duszę swoję miłosierdziu Boga Wszechmogącego, a ciało zięmi ku pogrzebowi kościołowi farskiemu kościańskiemu jako matce swojej oddając, zeznał że summy pieniężny nie masz.

W robocie sukien jest żupanów trzy lazurowych podszytych, a to za wszytkę robotę i sukno, które jeszcze jest, uczyni złotych sto siedmdziesiąt. Słodów na mielcuchu jest dwie pszenne sztuczki do jęczmienny orachuje wierteli piąci do zalania.

Na pogrzeb złotych polskich sto do różnych kościołów nakazał, ojcom dominikanom na pozłotę wielkiego ołtarza złotych trzydzieści, ojcom bernardynom złotych trzydzieści, aby za duszę jego Pana Boga proszono, boży obiad na diskrecją³ małżonki swojej, która że dobrze uczyni, za duszę jego daje, tęż małżonkę swoją przy dobrach wszytkich tak domu jako i ogrodzie [s. 8] zostawuje, bo to wszytko za jej własne pieniądze, który to małżonce wszytko w dyspozycją oddaje i odkazuje.

Pan Janowi Krakowczykowi kołderkę zieloną, która kosztowała złotych ośm, oddał. Wesele swoim kosztem jemu wyprawił, który koszt obiecała mu była powrócić siostra nieboszka jego, ale nie powrócieła, zaczym ma się też już tym Pan Jan Krakowczyk kontentować.

Katarzynie siestrzeńce swojej odkazuje grzywien pięć. Item Mariannie grzywien pięć, które pochodzą od rodzony jego. Suknie sprzedać na zniesienie tych siostrzonek rozkazał. Kontusz lazurowy, u niego guzików srebrnych złocistych dwanaście. Item żupan lazurowy, u niego guzików srebrnych złocistych siedmnaście.

Żupan ciemnozielony z guzikami, których jest dwadzieścia – ten Stanisławowi Lampartowi i kontusz lazurowy i z guzikami srebrnymi odkazuje, bo to po jego ojcu. Kontusz granotowy stary z baranami, u niego guzików złocistych dwanaście. Futro wilcze i to po jego ojcu, zaczym się mu należy. Pas jedwabny, czapkę i konia – to wszytko Stanisławowi Lampartowi nakazuje i nakazał.

Pan Kazimierz Cybulski ma się kontentować sześcią łokci sukna, które już dawno odebrał, atoli jednak jeżeli skąd będzie, nakazuje temuż p. Cybulskiemu grzywien dwie.

A ktobykolwiek się chciał znajdować do tego testamentu i czynił się być krewnym a dalekim, uprasza aby nie był przypuszczon do jego ciężki pracy, bo też niewiele zostanie albo nic. Potrzebno duszy ratować, uprasza po wtóre i po trzecie [s. 9] i tych wszytkich pozywa na Sąd Pański, którzy by przeczyli temu testamentowi.

Zeznał, że złotych pięćdziesiąt, które należą do ołtarza ś. Pawła do fary, zostawają na tym gruncie za panem Andrzejem Dokowiczem krawcem mieszczaninem kościańskim.

Działo się przy obecności sławetnych: pana Walentego Renzera rajcy, pana Jakuba Bizgielca [?] wujta, pana Kaspra Nędzerzewskiego, pana Jana Wilczkowica ławnikach, pana Jana Buldskiego [?] pisarza kościańskiego, mieszczan kościańskich, roku i dnia iako wyży.

Za opiekunów obrał małżonce swojej: pana Walentego Renzera rajcę, pana Kaspra Nędzerzewskiego.

Quod quidem testamentum inquantum iuri communi non fuerit contrarium.⁴

[in dorso] Testamentum spectabilis olim Adami Lesniewicz.⁵

Źródło: Kościan, Testamenty mieszczan kościańskich i mieszkańców wsi należących do miasta Kościana, 1640-1690 i XVIII w., sygn. I/22, luzy, s. 7-9

¹ Przed sądem w potrzebie gajonym zacnie sławetnego oraz sławetnych wójta i ławników przysiężnych miasta Kościana w sobotę po święcie Wniebowstąpienia Pana Naszego Jezusa Chrystusa [13 V] roku Pańskiego 1679 osobiście wystąpił zacnie sławetny pan Adam Leśniewicz rajca miasta Kościana, spoczywając na łożu niemocy w domu, na ciele wprawdzie chory, wszakże na umyśle zdrów i na rozumie sprawny, sporządził testament w formie jak niżej.

² złożył oświadczenie.

³ tj. pozostawia decyzji.

⁴ Który to testament, o ile by nie był przeciwny prawu powszechnemu [zdanie urwane?].

⁵ Testament zacnie sławetnego niegdy Adama Leśniewicza.

1642 Testamentum honesti Adami Ryta de villa Rokosowo

Testamentum honesti Adami Ryta de villa Rokosowo.¹

Actum feria sexta ante festum Sanctissimae ac Individuae Trinitatis [13 VI] proxima, anno Domini millesimo sexcentesimo quadragesimo secundo.²

Coram spectabilibus Andrea Sztor advocato, Joannes Ciepa scabino iurato atque Alberto Krolicio notario [s. 59] iurato oppidi Poniec, bannitum opportunum judicium celebrantibus, constitutus personaliter honestus Adamus Rytha, corpore quidem valetudinarius, mente tamen sanus et rationis compos existens, in praesentia admodum reverendi Pauli Gołecki parochi Ponecensis nec non reverendi Gregorii Colensis concionatoris Ponecensis, talem bonorum suorum ordinationem fecit et testamentum seu ultimam voluntatem condidit in hunc qui sequitur modum.³

Naprzód duszę swoję Panu Bogu a ciało ziemi podług zwyczaju katolickiego oddać rozkazał.

Na różnych miejscach długów, które jemu winno, zeznanie.

U pana Andrzeja Sztora mieszczanina i wójta ponieckiego złotych półtrzecia sta, które sobie na żywność w chorobie i na cyrulika, który go opatrował, a ostatek na wyprawę ciała swego pogrzebową naznaczył. Z tej także summy złotych półtrzecia set księży poniecki⁴ każdemu z osobna leguje po twardym talarze, a Jego Mości Księdzu plebanowi ponieckiemu czerwony złoty. Po tym na Goruszki zakonnikom na msze złotych dziesięć. Do Osieczny także na msze zakonnikom złotych drugie dziesięć, a ubogim: każdemu po groszy trzy.

Po tym zeznał, że ma pożyczanych pieniędzy:

- u Mikołaja Zięby złotych trzysta w Poniecu.

- Item⁵ u Pawła Floryka kuśnierza w Poniecu złotych sto.

- Item u niegdy Macieja Barthmana złotych dwieście.

- Item u Mikołaja Nyklika złotych sto.

- Item u Adama Owczarza alias Fibika na Przedmieściu Ponieckim złotych trzysta.

Z tej summy tysiąca złotych zwyż mianowany, oddaje grzywien czterysta Janowi synowi swojemu w leciech [s. 60] jeszcze nie dorosłemu, o których panowie opiekunowie niży mianowani dla jego na potem pożytku będą zawiadować.

Z tej także summy Dorocie teraźniejszego małżeństwa małżonce oddaje i leguje grzywien dwieście.

- Item w Gostyniu Cyprian pożyczanym sposobem winien mu złotych sto, z których złotych pięćdziesiąt do Różańca w Gostyniu, a drugie pięćdziesiąt do Różańca w Poniecu leguje, na który dług jest tkanka perłami sadzona w zastawie.

- Item w Gostyniu u jaworskiego formanka Cyprianowego zięcia złotych trzysta, na które jest cerograf: z tych pieniędzy leguje złotych sto na formy do kościoła farskiego ponieckiego.

- Item w Gostyniu u Mateusza Cyprianowego zięcia drugiego pieniędzy grzywien dziesięć, które oddaje na potrzeby kościoła farskiego ponieckiego.

- Item u Jorgi kowala Tłustego w Poniecu złotych sześćdziesiąt i dwa. Te pieniądze na poprawę organ ponieckich oddaje.

- Item w Krobi u rzeźnika, którego Jan Osman brat testatoris⁶ i Łukasz Krętek ociec żony jego dobrze zna, co brał ad rationem⁷ summy złotych trzech set, czego nie dobrał i co jeszcze przydzie, to ojcu żony swojej odkazuje.

- Item w Schowie u Pawła sukiennika złotych półczwarta, który sukiennik z Schowy się wyprzedał, ale jednak urząd schowski przy innych długach i ten dług jego miał zaarestować, i w depozycie miejskim mieć na ratuszu.

- Item u Żydów dwu Smolów w Śrzemie, których Jadam owczarz starokrobski dobrze zna, złotych półtora sta za wełnę, które mu winni dwie lecie będą na jesień. [s. 61]

- Item na Drobninie syn stelmachów winien grzywien jedenaście, które na potrzeby kościoła farskiego ponieckiego oddaje.

Długów małych rozporządzenie.

- Naprzód Tomek Śmiełowski na Śmiełowie miejski wsi miasteczka Ponieca winien mu za skopy złotych dwadzieścia i jeden.

- Item Wojciech Śmiełowski mieszczanin poniecki za wołu dziesięć twardych talerów.

- Item u Walentego Fibika w Miechcinie złotych dziewięć.

- Item u Grygra w Janiszewie złotych sześć.

- Item u owczarza w Gościejewicach pożyczanych złotych sześć.

- Item u kaczmarza w Gościejewicach za skopy, piętnaście twardych talerów, jeden po złotych czterech bez groszy sześci.

- Item u skotarza wiejskiego w Ziemlinie złotych dwa.

- Item u Michała zagrodnika w Karcu złoty szesnaście i gr. 15.

- Item u Pawła Wróbla w Karścu groszy piętnaście.

- Item u Desczyka w Krobi za trzynastu skopów, jeden po dwu grzywien i po gr. trzech, a na to mu zadał złotych dziesięć.

- Item u owczarza pańskiego w Poniecu, który zmarł, złotych dwadzieścia.

- Item u Grapy na Drobninie za konia złotych półdwudziesta.

- Item u Rutki w Krobi pożyczanych pieniędzy złotych dziewięć.

Te tedy długi małe wyży wszytkie opisane na potrzeby kościoła farskiego ponieckiego oddaje i odkazuje.

Potem ma długu pewnego w Sarnowie u płóciennika grzywien sto, które na Osmana brata swego, na Mariannę także i Dorotę siostry swoje oddaje, to jest w równy dział. [s. 62]

Długów drugich rozporządzenie.

- U młynarza w Gostyniu Kuczyńskiego imieniem złotych dwieście, na które ma być cerograf.

- Item u Jego Mości Pana Turzyńskiego w Bałczylesie⁸ złotych trzydzieści.

- Item u tegoż Jego Mości Pana Turzyńskiego złotych siedmdziesiąt, na co jest łyżek dziewięć srebrnych w zastawie i cerograf.

- Item u Jej Mości Paniej Andrzejowy Krzyżanowski złotych trzydzieści, na który dług łańcuszek złoty jest w zastawie.

- Item u młynarza szpitalnego w Poniecu złotych czterdzieści.

- Item długów na różnych miejscach, o których Łukasz Krętek ociec żony testatoris wiedzieć może, na złotych dwieście.

- Item u Śmierzchały w Krobi złotych trzysta zapisanych.

- Item u Domagały także w Krobi złotych półtora sta zapisanych.

- Item u Adama Wajdzika w Gostyniu złotych trzysta.

- Item u jedny pewny ossoby, o który niży mianowani egzekutorowie testamentu tego wiedzą, pożyczanych pieniędzy złotych sto i czterdzieści, na który dług jest pewna zastawa.

Z tych długów wzwyż pomienionych, jeżeli Dorotę małżonkę jego pozostałą Pan Bóg rozwiąże, na dziecię posthumum⁹ grzywien czterysta, tak jako i mianowanemu Janowi synowi swojemu superstiti¹⁰ jako i successori posthumo¹¹ in aequalem porcionem¹² oddaje.

Z tegoż długu mianowanego Annie siestrze swojej, która go w chorobie jego pilnowała, oddaje złotych pięćdziesiąt.

Item bydło rogate, to jest krowę [s. 63] jednę i trzy jałowice, Dorocie małżonce wespół i z dziećmi naznacza.

U Jej Mości Paniej Żytowiecki w Żytowiecku ma długu złotych sto i dziesięć, który dług na potrzeby kościoła farskiego ponieckiego leguje.

Owiec rozporządzenie.

- Naprzód ma w najmie u Jego Mości Pana Turzyńskiego w Bałczylesie owiec dziewięćdziesiąt, które na potrzeby kościoła farskiego ponieckiego sprzedawszy oddaje.

- Potem u Jego Mości Pana Cykowskiego w Kociugach owiec starych sto bez czterech, a z młodymi się dzielić na jesień: te owce Dorocie żenie swojej bez młodych oddaje.

- Item u Jego Mości Pana Marcina Gostyńskiego na Drobninie owiec dwieście, a z młodymi się dzielić na jesień.

- Item u Jego Mości Pana Karszeckiego w Łuszkowie owiec sto, a młodymi się dzielić na jesień.

- Item u młynarza w Markowskim młynie owiec sześćdziesiąt i cztery, a młodymi się dzielić na jesień.

- Item u pana szałtysa w Lesznie owiec starych dwadzieścia w najmie.

- Item u Jorgi Kole w Lesznie także owiec starych dwadzieścia.

Które to owce in numero¹³ czterysta i cztery wespół i z młodymi co się pokaże sprzedawszy, summę pieniężną na fundusz za duszę swoję do kościoła farskiego ponieckiego naznacza i leguje.

Na ostatek, cokolwiek by się zebrało, tak z długów w testamencie niniejszym wypisanych (oprócz tych, które [s. 64] iuxta voluntatem testatoris¹⁴ legowane są), jako i które by się na potem gdzieżkolwiek, o których nie pamięta, znalazły, a zgromadzone i odebrane by [?] beły, to baczeniu i w moc do dyspozycyjej jak najlepszy panom egzekutorom testamentu tego zleca i oddaje.

Huius testamenti et ultimae voluntatis suae executores bonorumque suorum dispensatores constituit et ore proprio nominavit famatos Albertum Krolicium, Joannem Ciepa cives Ponecenses, Osmanium civem Krobensem fratrem suum germanum, Lucam Krętek uxoris suae parentem; dans et conferens ipsis omnimodam potestatem eandem suam dispositionem ad effectum perducendi et finaliter in omnibus punctis et articulis iuxta praescriptum suum perficiendi. Quam ordinationem universam morte sua confirmavit.¹⁵

Źródło: Poniec, Księga wójtowska i ławnicza – testamenty, 1626-1736, protokół, sygn. I/48, s. 58-64

¹ Testament uczciwego Adama Ryta ze wsi Rokosowo.

² Zdziałano w piątek przed świętem Najświętszej i Nierozdzielnej Trójcy [13 VI], roku Pańskiego 1642.

³ Przed zacnie sławetnymi Andrzejem Sztor wójtem, Janem Ciepa ławnikiem przysiężnym oraz Wojciechem Królikiem pisarzem przysiężnym miasteczka Poniec, sprawującymi sąd z potrzeby gajony, stanąwszy osobiście uczciwy Adam Ryta wprawdzie na ciele chory, na umyśle jednak zdrowy i na rozumie świadomy, w przytomności przewielebnego Pawła Gołeckiego proboszcza ponieckiego, jak również wielebnego Grzegorza Kolskiego (?) kaznodziei ponieckiego, taką rozporządzenie dóbr swoich uczynił i testament czyli ostatnią wolę ułożył w sposób, jak niżej następuje.

⁴ księży ponieckiej (ta księża – rzeczownik zbiorowy, odmieniany jak rzeczownik rodzaju żeńskiego liczby pojedynczej; por. tytuł planktu „Posłuchajcie, bracia miła”).

⁵ Także.

⁶ testatoris (łac.) – testatora czyli spadkodawcy.

⁷ na poczet.

⁸ Bączylas.

⁹ pogrobowe.

¹⁰ pozostałemu przy życiu.

¹¹ spadkobiercy pogrobowcowi.

¹² w równych częściach.

¹³ w liczbie.

¹⁴ zgodnie z wolą testatora.

¹⁵ Którego to testamentu i ostatniej woli swej wykonawcami i dóbr swych szafarzami ustanowił i własnymi ustami wyznaczył sławetnych Wojciecha Królika, Jana Ciepę mieszczan ponieckich, Osmana mieszczanina krobskiego brata swego rodzonego, Łukasza Krętka żony swej ojca; dając i udzielając im pełnej władzy doprowadzenia swej dyspozycji do skutku i wreszcie wykonania jej we wszystkich punktach i zapisach zgodnie z jego poleceniem. Któremu to zarządzeniu w całości nadał moc prawną przez swą śmierć.