1747? Życzenia Michała z Werbna Pawłowskiego

Sławetni Panowie Mieszczanie i Obywatele Lwóweccy!

Luboć nie tak dawno zaczętego roku przyszłego przychodzi mi wszytkim Waszeciom powinszować, życząc aby ten nowo zaczęty rok był inkrementem¹ wszelkich pomyślnych fortun i sukcesów przy zdrowiu dobrym i życiu jak najdłuższym, wszytkiem Waszeciom życzę z dobrego mego affektu; nie tak jak przeszły, bo zawsze bywał w kłótniach i zazdrościach, i baśniach, ani do nabożeństwa nie applikujący się².

Że zaś mam sobie elektę od Waszeciów przysłaną na approbacją urzędów tak radzieckiego, tak i wójtowskiego, żeby z chwałą Pana Boga było i Waszeciom także z applikacją, żeby uczęszczali na nabożeństwo, to jest na mszą świętą Świętej Trójcy alias Literacką, ażeby wszyscy się schodzieli i radzi jej słuchali, aby uprosieła u Pana Boga ta Święta Trójca [!!] wszytkiem Waszeciom zdrowie dobre i od wszelkich impetycji³ chorób jako i powietrza miasto obronić raczyła i od swywoli z obrazą Pana Boga, która się znajduje, aby ogniem materialnym Pan Bóg nie karał za cielesne zbytki (co uchowaj Boże!).

Aby zaś miasto miało bydź bez rządcy, to nie widzę bydź zdolniejszego jako pana Zczynkoskiego: luboć inszy wiary, ale summnienia dobrego. Bo i przedtym bywał [s. 2], i dobry z siebie dawał przykład: że do kościoła uczęszczał, i drugich za sobą pociągał, azali i teras będzie chciał uczęszczać do kościoła na Literacką. Aby mu Pan Bóg dał instykt [!] Ducha Świętego, aby umiał rządzić miastem i w porzątku [!] chciał się kochać lepszym, aby to z chonorem [!] Pana Boga było i z ozdobą miasta wszytkiego.

Na urząd zaś wójtowski nie widzę bydź zdolniejszego, jako pana Franciszka Koronowicza. Lubo przy młodości swojej, ale i ten dobry z siebie daje przykład, że zawsze uczęszcza na mszę świętą Literacką. I o to proszę, aby ta msza święta nie zaginęła, i pobożnościom [!] wszytkiem Waszeciom zalecam, abyście na nią chcieli chodzić. Nie tak jak przedtym, że ledwo trzech albo czterech z Waszeciów przyszło, aż sami Ich Moście Księża śpiewali, jakom się sam napatrzył, posyłając po panów mieszczanów, aby do kościoła chcieli przyść. Co bierzmy przykład z Żydów, kiedy jak zawołają do bożnicy, z jakam idą ochotą, a my tylo z przymusem, ledwie że nas za łeb nie trzeba brać z domów.

Toteż się donosi Waszeciom wszytkiem, aby kiedy przyjdzie do obierania starszych piwowarów, aby chcieli wykonać ante omnia⁴ przysięgę sobie opisaną przez nas konsukcesorów⁵ przeszłego roku, którą macie Waszeć u siebie, ażeby się więcy piwa robić nie domyślali, tylo jak [s. 3] w wilkarze to jest w prawach macie Waszeć i to dobrego, nie złego; z pszenicy aby robić piwa, nie mieszając jęczmienia ani owsa, aby się sława piw lwóweckich powrócieła. Ci zaś panowie starsi piwowarowie, aby do siebie odbierali czopowe i szelężne juxta realitatem et fidelitatem⁶, a oni zaś aby dworowi oddawali według rejestrów pisanych, co będą powinni comprobare juramento supra realitatem⁷.

Ratione⁸ zaś młynka, który przez arędę [!] od Waszeciów chodzieł ni fallor⁹ za czterysta złotych, to teraz, aby chodzieł za dependencją¹⁰ dworu. Gdysz to jest wielkie oszukanie pana, bo w nocy kto chce mele, choć pomieszany słód, a konie nieszczeją, bo i zawarcia żadnego nie masz, którędy kto chce to może wyniść, nakradszy słodu, bo i ogrodzenia nie masz żadnego. A jeżeli też Waszeć chcecie, aby za dozorem Waszeciów chodzieł, to chcicie [!] uczynić lepszą dyspozycją, aby dziur nie było po młynku i żeby dach dać na niego; nie tak, jak teras [!] ad praesens¹¹ się znajduje, bo to i Waszeciów szkoda.

Miasto zaś Lwówek, zalecam, aby braki były ponaprawiane i błoto uskrobane, bo mi się zda, że brukowe odbierają, jakoli też wiertlowe i od każdy ćwiertni po sześć groszy przekupni muszą dawać. Na co się te piniądze [!] obrócieły? Bo i mostów dobrych i bruków nie masz, ani dziur ponaprawianych; którędy kto chce może wyjechać i wjechać. Aby to zalecić panom mieszczanom, aby chcieli [s. 4] drzewa przywieźć i pozagradzać; dziury, gdziekolwiek się takie znajdują, opatrzyć, ze dwu panów mieszczanów posławszy, żeby kominów rewizja była, i po górach słom, sian, grochowin, aby pozrucać kazać, żeby była ostrożność wszelka ognia. Jakoli też stróżom miejskim przykazać, którzy aby pod wiechami nie siedzieli, a pilny dozór na straży mieli koło kościoła farnego, jakoli też dworu i miasta; żeby złodziejów łapali i do wieży wtrącieli; żeby po nocach o pułnocy [!] nie chodzieli kraść. Reparacją wieżów zalecam, bo z nich ludzie uciekają złodzieje.

To też donoszę Waszeciom, żebyście się Waszeć nie chcieli ważyć po borach naszych wałęszać i lustrować lasów i borów, bo my mamy wielki deces¹² i szkodę przez Waszeciów. Bo powinniście zbierać leżące drzewo, a Waszeć ścinacie i dębom się dostaje za Obarami, gdzie i moja Brzostówka za Winną Górą wybiegać się nie może, bo mi powycinali dąbki młodociane.

Co z szczerego serca Waszeciom doniószszy [!], piszę się
na zawsze Waszeciów wszytkich życzliwy pan

(-) Michał z Werbna Pawłowski, mpp.

Or.: Akta miasta Lwówek, APP sygn. I 17, s. 1-4.

Opis WBC: „Życzenia Michała z Werbna Pawłowskiego, złożone miastu Lwówkowi z okazji Nowego Roku [1747?]. Przypomniano obowiązki mieszczan i niedociągnięcia administracyjne.”

¹ łac. wzrostem.

² łac. nie stosowny.

³ łac. napaści.

⁴ łac. przed wszystkim.

⁵ łac. współdziedziców.

⁶ łac. zgodnie z rzeczywistością.

⁷ łac. poprzeć przysięgą.

⁸ łac. w sprawie.

⁹ łac. jeśli się nie mylę.

¹⁰ łac. pod nadzorem.

¹¹ łac. obecnie.

¹² łac. ubytek.

1640 Paulus Kostrzewski recognoscit

Paulus Kostrzewski recognoscit.	Paweł Kostrzewski zeznaje.
Actum die et anno ut supra [20 IV 1640].	Zdziałano dnia i roku jak wyżej [20 IV 1640].
Coram officio et actis advocatialibus oppidi Poniec constitutus personaliter famatus Paulus Kostrzewski civis Ponecensis sanus mente et corpore existens, publice et sponte ex vi citationis recognovit uti recognoscit.	Przed urzędem i aktami wójtowskimi miasteczka Ponieca stanąwszy osobiście sławetny Paweł Kostrzewski mieszczanin poniecki, zdrów na ciele i umyśle, jawnie i dobrowolnie na mocy pozwu zeznał, jako i zeznawa.
Se arendasse per modum arendae ab anno millesimo sexcentesimo trigesimo secundo hortum in longa platea Wołkowski dictum, inter hortos Mathiae Barthman et Davidis Barthman utrinque situm, cum totali eiusdem horti haereditate, omnibusque ad ipsum pertinentibus et quovis modo spectantibus, florenis quindecim quemlibet florenum triginta grossis sigillatim computando, a nobili ac reverendo Paulo Gołecki parocho Ponecensi, quem censum seu arendam quolibet anno post festa solennia Paschatis dedisse et persolvisse recognovit.	Iż dzierżawił dzierżawnym sposobem od roku 1632 ogród przy ulicy Długiej, zwany Wołkowski, położony między ogrodami Macieja Bartmana i Dawida Bartmana, wraz z całym tegoż ogrodu dziedzictwem, wszelkimi doń przyległościami i jakimi bądź przynależnościami, za złotych 15, w każdy złoty 30 groszy licząc, od szlachetnego i wielebnego Pawła Gołeckiego1 proboszcza ponieckiego, który to czynsz czyli dzierżawę – jak zeznał – co roku po uroczystych świętach Wielkanocy dawał i płacił.
Quae recognitio maioris fidei et certitudinis ergo actis advocatialibus Ponecensibus inserta.	Które to zeznanie dla większej wiary i pewności wciągnięto do akt wójtowskich ponieckich.

Or.: Akta miasta Poniec, wójtowska, 1637-1646, indukta, APP sygn. I 42, s. 138.

¹ Paweł Gołecki (także z Gołocina Gołocki, Golocki), proboszcz poniecki w latach 1617-1651. Jego zapiski, znalezione w pałacu hr. Mycielskich w Poniecu krótko przed wybuchem II wojny światowej, wydano pod tytułem Zapisy rocznikarskie w Poniecu 1617-1651 (opr. ks. Jan Związek, wyd. Szumacher, Kielce 1998). Nb. przy transkrypcji Zapisków błędnie odczytano nazwisko autora (Gotocki), co da się usprawiedliwić ówczesną pisownią „ł” jako „l” przeciętego ukośną kreseczką (J. Słowiński, Rozwój pisma łacińskiego w Polsce XVI-XVIII wieku, s. 135).

1654 Duszyński arendarios quietat

Duszyński arendarios quietat.

Actum feria tertia in crastino festi sanctae Margarethae Virginis et Marthyris [14 VII] anno quo supra [1654].

Coram spectabili domino Luca Kosny advocato actisque praesentibus comparens personaliter spectabilis dominus Petrus Duszynsky civis Szamotuliensis uti plenipotens generalis nobilis dominae Christinae Libnerowy civisae Gedanensis, sanus ac liber per omnia existens palam ac benevole nomine eiusdem principalis suae recognovit praesentibusque recognoscit.

Quia ille spectabiles dominos Joannem Feller, Laurentium Slatała, Joannem Gładysz atque Martinum Pędziszek cives et arendarios Grodziscenses non solum de residua ratha duorum millium florenorum Polonicalium, florenum in quemlibet grossos triginta Polonicales numerando, ex summa originali florenorum decem millium Polonicalium 26 mensis Julii 1649 coram actis praesentibus inscriptae¹ [!] sibiquae recognoscenti vel potius principali eidem suae recognitae [!]², verum etiam de summa totali et originali totius eiusdem summae decem millium florenorum de actu suprascripto inscripta atque interesse ab eadem suma [!] provenienti quietavit,

recognoscendo nihil sibi ab iisdem dominis arendariis vel eorum successoribus amplius tam ex summa praefata quam interesse ab ea provenienti restare, quod ab eis sive idem recognoscens sive principalis eiusdem, sive amicabili modo sive jure mediante repetere possint ac valeant. Quam sui quietationem famati domini Joannes Feller atque Joannes Gładysz suo et aliorum dominorum arendariorum ratam et gratam sucipientes, actis praesentibus notandam petierunt et obtinuerunt.

Źródło: Grodzisk Wlkp., Acta Spectabilis Advocatialis Officii..., 1651-1661, indukta, sygn. 1503, s. 265

Kwitacja z dzierżawy.

Szlachetna Krystyna Libner, mieszczka gdańska, poprzez swego plenipotenta Piotra Duszyńskiego mieszczanina z Szamotuł kwituje Jana Fellera, Wawrzyńca Ślatałę, Jana Gładysza i Marcina Pędziszek mieszczan grodziskich z ostatniej raty za dzierżawę, tj. z 2.000 z sumy całkowitej 10.000 zł zapisanej w aktach wójtowskich grodziskich 26 lipca 1649 r.

¹ Brak stosownego zapisu pod tą datą tak w księdze wójtowskiej sygn. 1531, jak i radzieckiej sygn. 1538.

² ex summa... inscriptae, recognitae – kalka z języka polskiego (po ex w łacinie stoi ablatiw, w języku polskim dopełniacz); w dalszej części już poprawnie: de summa... inscripta.

1602 Arenda librae et pannitonstrinae.

Arenda librae et pannitonstrinae.	Dzierżawa wagi i postrzygalni.
Actum Calissii feria sexta in crastino festi sancti Marci Evangelistae anno Domini 1602, coram officio consulari.	Działo się w Kaliszu w piątek, nazajutrz po święcie św. Marka Ewangelisty roku Pańskiego 1602, przed urzędem radzieckim.
Officum consulare Calissiense ex attestatione praeteriti officii consularis arendaverunt aequilibrium seu libram civilem cum omnibus ipsius proventibus pro florenis quadraginta polonicalibus et pannitonstrinam civilem cum testudine sub ea contenta pro viginti marcis monetae et numeri polonicalis famato Jacobo Korzeniowski pannitonsori civi Calissiensi, ad decursum unius anni a festo sancti Martini proxime praecedenti incipiendo ad simile festum anni praesentis ita ut annuatim reipublicae civili Calissiensi florenos septuaginta [s. 454] duos summae in unum collectae persolvere teneatur. Quam summam pecuniae idem Jacobus Korzeniowski de bonis et persona sua se inscribendo et successores suos onerando reipublicae civili Calissiensi submisit se et actu praesenti obligavit pro eodem festo sancti soluturum.	Urząd radziecki kaliski, według oświadczenia poprzedniego składu urzędu radzieckiego wydzierżawił wagę miejską ze wszystkimi jej dochodami za 40 złotych polskich oraz postrzygalnię miejską z piwniczką pod nią za 20 grzywien monety i liczby polskiej, sławetnemu Jakubowi Korzeniowskiemu postrzygaczowi sukna, mieszczaninowi kaliskiemu, na okres roku od święta św. Marcina roku ubiegłego zaczynając do tegoż święta roku bieżącego tak, że za okres roku zobowiązany będzie zapłacić miastu Kaliszowi łącznie 72 złote. Którą to sumę pieniędzy tenże Jakub Korzeniowski, zapisując ją na dobrach i osobie swojej oraz obciążając ją swoich następców, zobowiązał się aktem niniejszym wypłacić na wspomniane święto.

Źródło: Kalisz radziecka, 1590-1606, indukta, APP sygn. 10, s. 453

1602 Arenda cellarii civilis

Arenda cellarii civilis.	Dzierżawa piwnicy miejskiej.
Actum in praetorio Calissiensi Sabbato Magno videlicet pridie festi solennis Paschae, anno Domini 1602, coram officio consulari.	Działo się w ratuszu kaliskim, w Wielką Sobotę czyli w przeddzień święta Wielkanocy, roku Pańskiego 1602, przed urzędem radzieckim.
Officium praesens consulare Calissiense, habito respectu obsequiorum famati Andreae Podgorski notarii civitatis Calissiensis, arendavit ipsi cum consorte ipsius Brigida et successoribus ipsorum cellarium civile cum testudine in atrio contento ad decursum unius anni pro decem marcis numeri et monetae Polonicalis in expiratione arendae persolvendis et de praeteriti anni eiusdem cellarii solutione praestita ipsum quietant et liberum pronunciant suo et subsequentium in eodem dignitatis gradu residentium nominibus.	Urząd niniejszy radziecki kaliski, mając na względzie służbę sławetnego Andrzeja Podgórskiego pisarza miejskiego kaliskiego, wydzierżawił mu, jego żonie Brygidzie oraz ich następcom piwnicę miejską z loszkiem [?] w przedsionku, na okres roku, za 10 grzywien liczby i monety polskiej, płatnych po upływie okresu dzierżawy. Kwitują go też [rajcy] z należności za piwnicę za poprzedni rok, w imieniu swoim i innych zasiadających równych im w godności ogłaszając go wolnym [od tego zobowiązania].

Źródło: Kalisz radziecka, 1590-1606, indukta, APP sygn. 10, s. 452

pro decem marc(is) – w zapisie użyto abrewiacji dla końcówki -(rum).

quietant et (...) pronunciant – zmiana liczby z pojedynczej na mnogą

1757 Magnifici Anna de Koscielskie Mielęcka

Magnifici Anna de Koscielskie Mielęcka olim M Andreae Mielęcki bonorum Bucz haeredis consors relicta vidua suo liberorum suorum cum eodem olim M Mielęcki matrimonialiter procreatorum nomine ab una et Josephus Starzenski notarius terrestris Posnaniensis colonellus in exercitu Regni parte ab altera sani mentibus corporibusque existentes Recedendo etc. Recognoverunt.

Quia ipsi sese invicem mutuo et ab utrisque? de intercisa seu contractu certo inter se recognoscentes ad invicem, ratione triennalis arendae praefatorum bonorum Bucz, tum et summae coassumptitiae de actu et data in eisdem bonis Bucz feria II … anno praeterito 1756 citra traditam possessionem inito et conscripto manibus partium propriis subscripto, ad acta praesentia Sabbato... eodem anno per oblatam porrecto, et ingrossato, vadio summae 24 000 florenorum polonicalium firmato, nec non de omnibus et singulis ejusdem contractus contentis, punctis, clausulis, articulis, nexibus, vadio et ligamentis, conditionibusque generaliter universis quietaverunt, absolverunt, et liberos miserunt.

Prout quidem? etc. praeterea is idem M Starzenski … suprascriptam M Mielęcka, et illius successores de summa supranominata 24 000 fl. pl. arendatoria, et coassumptitia contractu praefato inscripta et assecurata uti sibi recognoscenti? per eandem M Mielęcka una cum provisione annuali ad mentem ejusdem contractus die hodierna realiter et plenarie exoluta et enumerata, nec non de intromissione pro parte sui recognoscentis? in eadem bona Bucz virtute recensiti contractus accepta, et per Ministerialem? coram actis praesentibus Feria IV … anno eodem praeterito recognita ob plenariam in summa supraexpressa satisfactionem sibi praestitam quietavit, absolvit et liberam misit.

Contractum itaque praefatum, tum intromissionem ambae partes cassant, et annihilant in aevum his suis personalibus recognitionibus? praemissa firmantibus.

Kościan, grodzka Gr. 101, inskrypcje/protokół, f. 330 nr 479 (7360)

------------

por. Wschowa, grodzka Gr. 217, relacje/protokół, 1757, k. 41v:

Anna z Kościelskich, wd. po ol. Andrzeju Mielęckim dz-cu dóbr Bucz z przyl. w im. sw. oraz Rocha i Józefy brata i siostry m. s. rodz. M-ch, a swoich syna i corki małol., manifest. się pw Józefowi Starzeńskiemu, pis. zs. pozn., w spr. kontr. 3-let. dzierż. wsi Bucz