1609 Testimonium curati morbi oculorum per Joannem Waier Miller Cjrulicum

Testimonium curati morbi oculorum per Joannem Waier Miller cyrulicum 

Proconsul et consules civitatis Posnaniensis. Universis et singulis tam ecclesiastici quam secularis status hominibus, quacunque dignitate, authoritate officioque praeeminentibus, coeterisque omnibus cuiusvis loci et conditionis tam intra inclytum hoc Regnum Poloniae quam extra constitutis, praesentes litteras nostras visuris, lecturis, auditurisve dominis observandissimis, amicis charissimis officiis nostris pro cuiusque status exigentia commendatis atque salutem et omnis boni incrementum a Deo optimo maximo precantes, notum testatumque [k. 89] facimus 

honoratum virum Joannem Waier Miller medicum cyrulicum Pruthenum, praesentium litterarum exhibitorem, dum alias provincias peragrat, suae in arte chirurgica eruditionis profitendae causa in oram quoque hanc et civitatem istam pervenisse atque isto nuper praeterito mercatu Posnaniae ad festum Natalis sancti Joannis Baptistae celebrato hoc dignum laude specimen eruditionis suae exhibuisse, 

quod scilicet honestam Anastasiam in hospitali Sancti Spiritus extra muros Posnanienses sito habitantem, annos aliquot supra quadraginta agentem, oculorum suorum naturali lumine privatam, uno quidem dextro ab adolescentia sua, altero vero dextro [!] a quatuor duntaxat annis cecutientem graviterque laborantem (prout ex testimonio fide dignorum testium atque adeo ipsiusmet Anastasiae coram nobis et residentia nostra consulari comparentis recognitione idipsum accepimus) curaverit et sanitati pristinae restituerit ita quidem, ut oculorum suorum defectibus eiusmodi cedentibus perceptione clara luminis perfruatur, 

petente eodem medico cyrulico, postulantibus ita rationibus illius se hinc alio conferenti huiusmodi testimonium ipsi per nos iuberi authentice extradi. 

Cuiusmodi peticioni velut aequitati consentaneae annuentes, eidem Joanni Waier Miller praesentis testimonii litteras dandas esse duximus, omnibus in universum et singulis diligenter ipsum commendantes, uti praesentibus commendamus pro et cum eo petentes, ut quocunque locorum se contulerit et diverterit, omnibus humanitatis ac benevolentiae officiis uti par est illum prosequi, tum ad quaevis licita et honesta aspirantem ope, consilio favoreque suo iuvare et promovere non dedignentur, facturae dominationes vestrae rem humanitate sua dignam a nobis occasione data officiis suis subinde promerendam. Harum testimonio litterarum quibus sigillum nostrum est subappensum. 

Actum et datum in praetorio Posnaniensi feria quarta ante festum sancti Bartholomaei Apostoli proxima [19 VIII] anno Domini 1609. 

Or.: Poznań radzieckie, Acta consulatus Posnaniensis, 1609-1615, APP Akta miasta Poznania sygn. I 34, k. 88v. 

Burmistrz i rajcy poznańscy zaświadczają, iż pruski cyrulik Jan Weiermiller dał przykład swej biegłości na tutejszym jarmarku świętojańskim, gdy wyleczył oczy 40-tokilkuletniej Anastazji z podmiejskiego szpitala Św. Ducha, ślepej na jedno oko od młodości a na drugie od 4 lat.

1615 Fundus xoenodochy in oppido Jeziersko

Actum in castro Siradiensi feria quinta in crastino foesti Natalis sancti Joannis Baptistae [25 VI] anno Domini millesimo sexcentesimo quindecimo coram magnifico Joanne a Byki Bykowski capitaneo Syradiensi Vartensique etc. ac generosis Georgio Dambrowski vicecapitaneo, Nicolao Krzywanski burgrabio, Stanislao Korytkowski notario, officialibus castri Syradiensis, praesentibus generosis ac nobilibus Adamo Węzyk, Chrysostomo Łyszkowski, Olbrachto Węzyk venatore terrae Syradiensis, Janussio Zaremba, Petro Rudniczki, Joanne et Sigismundo Skrzynskie, Jacobo Muchninski, Martino Rogozinski, Joanne Swierczowski, Joanne Tarnowski pocilatore Syradiensi, Joanne Kawieczki, Stanislao Tworowski, Jacobo Narembski, Nicolao Poniatowski, Alberto Kaczkowski, Gregorio Kosmaczki, Gallo Osieczki, Joanne Molski, Nicolao Kamienski, Andrea Krąkowski ac aliis multis testibus omni fide et honore dignis. — — [k. 68av]

Fundus xoenodochii in oppido Jeziersko

Comparens personaliter coram officio et actis praesentibus castrensibus Syradiensibus generosus Petrus Solkowski in oppido Jesiersko et alibi haeres, mente ac corpore existens sanus, a terra, districtu omnique iure, foro ac iurisdictione suis quibusvis propriis ac competentibus recedendo eisdemque hac in parte renunciando, praesenti vero capitaneali castrensi Syradiensi iure ac iurisdictioni secum bonis omnibus ac successoribus suis libere incorporando, palam ac benevole recognovit.

Quia motus existens devotione ac bono zelo pietatis ductus, cernens omnia quae ambitu coeli teguntur propter hominem ordinata esse, hominem autem propter colendum Deum creatum esse, proinde etiam quidpiam de facultatibus suis sibi a Deo tributi tum ad cultum divinum tum ad sublevandam pauperum inopiam impartiri volens, terrena pro coelestibus bonis commutare cupiens, desiderans etiam in vita sua memoriam sempiternam pro anima sua facere, bissulcos agri quatuor in campo et haereditate oppidi Jesiersko consistentes, inter agros tabernatoris generosi Dobrogostii Sulimowski et penes domum Karbaszewski nuncupatam in longum prout videlicet sese extendunt agri praedicti in longitudinem, cum omni iure, dominio, proprietate, pertinentiis, attinentiis, usibus fructibus, proventibus ac utilitatibus generaliter universis ex praefatis agris quovis modo provenientibus, nihil ex eisdem sibi ac suis successoribus excipiendo, verum prout eosdem solus tenuit, habuit, possedit ac eis utifruebatur, generi per speciem et e contra in nullo derogando, [k. 69] pro xoenodochio et pauperibus in eodem xoenodochio degentibus in praefato oppido Jesiersko fundando et erigendo in vim elaemosinae [?] dat, donat, inscribit et resignat in effectu prout praesentibus dedit, donavit, inscripsit et resignavit in effectu ita ut in eodem fundo et agro xoenodochium seu domus pauperum sive per ipsum recognoscentem successoresque eius sive etiam per alios parochianos ad ecclesiam oppidi eiusdem spectantes cui videlicet illorum Deus praepotens id faciendi instinctum dederit et qui sese obtulerit erigatur, construatur et pro commodo ac utilitate pauperum ibidem protunc et in futurum existentium aedificetur, cum potestate plenario per ipsos pauperes xoenodochii illius protunc et in futurum existentes praedictos agros tenendi, habendi, possidendi et in usum ac sublevationem sustentationemque eorundem pauperum convertendi temporibus perpetuis.

Et iam exnunc praefatus recognoscens Petrus Solkowski, gratiosus collator beneficii huius, eisdem pauperibus xoenodochii illius protunc et in futurum ibidem circa ecclesiam degentibus in praefatos agros praedicto modo collatos et resignatos dat et de facto admittit intromissionem realem cum effectiva et actuali possessione eorundem per ministerialem ac duos nobiles quandocunque fore capiendi et apprehendendi.

Or.: Sieradz grodzkie, Libri inscriptionum, 1615-1617, indukta, AGAD sygn. 121, k. 65, 68av-69.

G. Piotr Sułkowski, dziedzic miasteczka Jeziersko (dziś wieś Jeziorsko w gm. Warta), darowuje 4 składy roli miejskiej, położone między rolami karczmarza G. Dobrogosta Sulimowskiego przy domu zwanym Karbaszewski, pod budowę szpitala. Budową zajmie się sam, jego spadkobiercy lub też inni parafianie miejscowego kościoła, zależy kogo z nich Bóg wszechpotężny do tego natchnie.

1577 Resignatio arearum in Dobrzicza xenodochio

Resignatio arearum in Dobrzicza xenodochio

Personaliter coram iudicio et actis presentibus terrestribus Callissiensibus comparentes nobiles Albertus et Joannes Dobrziczczy in oppido Dobrzicza heredes fratres patrueles, sani mente ac corpore existentes, non compulsi nec coacti sed sponte, libere verbisque expressis invicem recognoverunt, quilibet pro se et per se.

Quia areas infrascriptas, ipse videlicet Albertus duas areas desertas Bębenkowszkye dictas in oppido Dobrzicza sittas, ille vero Joannes Dobrziczky domum in area Barwurkowska dicta in eodem oppido Dobrzycza consistentem, in qua honestus Petrus Szewczyk dictus eiusdem Joannis subditus habitat, una cum eodem Petro Sewczyk [!] subdito,

cum omni earundem [k. 569] arearum ac subditi prefati iure, dominio, proprietate, pertinentiis, attinentiis, fructibus ac utilitatibus generaliter universis, nullis penitus exclusis seu modo quovis minoratis seu reservatis,

in errectionem et aedificationem xenodochii ibidem in oppido Dobrzicza errigendi, curatoribus seu senioribus eiusdem xenodochii et ipsi xenodochio in posterum errigendo et aedificando, modo et iure perpetue et irrevocabilis resignationis dant, donant, inscribunt ac effective resignant, prout presentibus iam exnunc dederunt, donaverunt ac effective resignaverunt,

per ipsos curatores seu seniores xenodochio prefato constitutos et constituendos areas prefatas una cum subdito dicto tenendas, utifruendas ac pro meliori usu xenodochii prefati, prout ipsis curatoribus melius visum fuerit, convertendas temporibus futuris perpetuo duraturis, intromissione ac reali posessione bonorum eorundem hic circa acta presentia iam ex nunc illis concessa, nec in bonis eisdem ullo modo deneganda.

Super quo memoriale iudicio presenti solutum extat.

(-) Sventoslaus Orzelski de Orle, notarius terrestris generalis palatinatus Calisiensis, manu propria.

Or.: Kalisz Z. 21, rezygnacje/indukta, 1537; 1539; 1542; 1547; 1550; 1552-1555; 1557-1558; 1565; 1571; 1580; 1583-1584; 1586, k. 568v-569.

NN. Wojciech i Jan Dobrzyccy, bracia stryjeczni, dziedzice na mieście Dobrzyca, darowują place pod erekcję i budowę szpitala tamże: Wojciech dwa place puste zw. Bębenkowskie, Jan dom na placu zw. Barwurkowska wraz z jego poddanym Piotrem Szewczykiem tam zamieszkałym.

Pod zapisem, jako zamykającym serię rezygnacji z tego roku, podpisany Świętosław Orzelski z Orlego, pisarz ziemski generalny województwa kaliskiego.

1601 Madeiowie vendunt censu Borinii hospitali

Madeiowie vendunt censum Borinii [?] <hospitali>

Ad iudicium actaque praesentia personaliter venientes famati Albertus Madey pellio et Anna Stawireiowna coniuges cives Calissienses, ille quidem per se, haec autem per honestum Adream [!] Kubinski frenificem generum suum civem itidem Calissiensem, tutorem de consensu praesentaneo mariti sui ad acta hunc assumptum et iudicialiter approbatum, personaliter sibi adstantem et ad infrascripta omnia consentientem, sani mente et corpore, ambo insolidum et quisque illorum seiunctim, unus pro altero pro toto confideiubendo pro interesse suo publice benevoleque recognoverunt.

Quia vendiderunt, prout actu praesenti vendunt et iudicialiter resignant in vim reemptionis alias na wyderkaw in et pro summa ducentorum florenorum Polonicalium, quemque triginta grossis Polonicalibus computando, ex manibus venerabilis Andreae Rąmczyk Borinius custodis ecclesiae collegiatae Calissiensis Beatae Mariae Virginis et in utraque Dobrcza villis civitatis Calissiensis haereditariis plebani nec non in oppido Borek diecessis [!] Posnaniensis in ecclesia parochiali tituli sancti Stanislai Poloni Martiris altaris in laudem Dei optimi maximi eiusque genitricis Mariae Virginis atque sanctorum Andreae Apostoli et Laurentii Martiris noviter extructi et per eum fundati altaristae realiter et in effectu levatorum,

pauperibus pro sustentatione victus et relevanda inopia ipsorum hospitalis Borcensis penes fundum Martini Rąmczyk nunc et aliis pro tempore [s. 674] in eodem hospitali existentibus, censum annualem quatuordecem florenorum Polonicalium quotannis pro dominica Septuagesimae in manus praefati Andreae Rąmczyk usque ad extrema vitae eius tempora ad manualem ipsius recognitionem, quae eiusdem valoris velut authentica quietatio erit, post eius vero decessum ipsi quem ille in loco suo ordinaverit, persolvere temporibus perpetuis, sub vadio simili interposito irremisibiliter luendo ob ipsius census non persolutionem.

Quam quidem originalem summam suprapraefatam simul cum censu praefato empto et resignato inscribunt et assecurant in lapidea sua propria aciali in circulo Calissiensi penes lapideam famati Bartholomei Łabęcz civis Calissiensis sitta aliisque bonis suis omnibus mobilibus et immobilibus summisque pecuniariis omnibus habitis et habendis, successores suos de eisdem bonis praefatis onerando et obligando in vim reemptionis ut praemissum est, praedictis pauperibus hospitali Borcensis nunc et pro tempore existentibus, in manus eiusdem fundatoris certo soluturos.

Inscribendo se et successores suos onerando de aliis omnibus bonis suis mobilibus et immobilibus in circum circa et extra civitatem Calissiensem consistentibus habitis et habendis, in summa et censu supra praedictis bonis inscriptis et resignatis perpetualiter annuatim persolvendis, praedictos pauperes hospitalis Borcensis ab omnibus impedimentis iuridicis omnium et singularum personarum cuiuscunque status, sexus et conditionis existentium, ab omnibus inscriptionibus prioribus et posterioribus, summisque omnibus spiritualibus et secularibus si que ibidem emerserint, suo proprio sumptu quoties tantum fuerit opus tueri, evincere et eliberare in primo citationis termino tanquam peremptorio, ita quod praefati pauperes nunc et pro tempore existentes posint [!] pacifice et integre quolibet anno censum praefatum quatuordecem florenorum Polonicalium sine quovis impedimento ex manibus eiusdem fundatoris et post decessum illius a suo ordinario curatore vel curatoribus instituendis percipere et sub manuali recognitione levare.

Quae omnia in praesenti inscriptione expraessa [!] iidem recognoscentes et sui successores virtute praesentis obligationis submittunt se cum successoribus suis firmiter manu tenere et adimplere, sub vadio ducentorum florenorum Polonicalium eisdem pauperibus nunc et in posterum existentibus luendo et persolvendo.

Pro quo quidem vadio luito vel inscriptioni praesenti aliqua in parte contraventione ipsi recognoscentes vel ipsis deceden(dis) eorum successores ad judicium advocatiale Calissiense citati in primo citationis termino tanquam peremptorio stare parere debebunt, prout se actu praesenti cum successoribus submittunt facturos ac omnibus eiusdem inscriptionis contentis satisfacere vadioque luito exoluto omnia contenta inscriptionis praesentis complere, nulla re exquisita iudiciaria et extraiudiciaria nullisque dilationibus, protestationibus [?], appellationibus etiam si de iure concessibilibus excogitatis et excogitandis praemissa evadendo vel etiam terminum peremptorium quovis modo et ratione differendo, nullo denique iuris colore et quavis diuturnitate temporis, etiam si longissima, praemissis obstante, sub amissione totius suae causae, immo quidquid contra [s. 675] praesentem inscriptionem et ipsius contenta infringendo vel aliqua ex parte labefactando, sive dictum sive factum fuerit, id totum debet esse irritum et inane.

Cum eo adiuncto, ut si iidem recognoscentes vel ipsorum successores eam summam originalem emundantes bona sua a censu praefato pauperibus vel ipsorum ordinariis curatoribus pro tempore existentibus reponere voluerint, avisationem 12 septimanis ante terminum solutioni incidendo praemittere tenebuntur, ut eidem summae pauperes cum suis ordinariis curatoribus, quibus idem fundator ius patrocinatus eiusdem hospitalis contulerit, alium fundum certum quantitate praecii summam originalem excedentem inveniant et super inscriptionem praemissam in vim reemptionis sub censu simili annuatim persolvendo eam summam comittant.

Quam inscriptionem judicium praesens ita ut in se continetur authoritate sua confirmavit, robur habere perpetuae firmitatis. Super quo memoriale judicio solutum est.

Or.: Kalisz wójtowska, Liber resignationum, reformationum etc., 1578-1619, indukta, APP sygn. 45, s. 673-675.

Wojciech Madej kuśnierz kaliski z żoną Anną Stawirejówną zapisują czynsz roczny 14 złp. od 200 złp. na utrzymanie ubogich szpitala w Borku Wielkopolskim. Sumę wypłaca im Andrzej Romczyk (Rączyk?) Boryński (Borinius), kustosz kolegiaty NMP w Kaliszu, pleban na obu Dobrcach (Dobrzec Wielki, Dobrzec Mały) wsiach dziedzicznych Kalisza oraz altarysta ufundowanego przez siebie ołtarza śś. Andrzeja Apostoła i Wawrzyńca Męczennika w kościele parafialnym pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Borku. Szpital przy gruncie niejakiego Marcina Romczyka/Rączyka. Czynsz zapisany (tj. zabezpieczony) na kamienicy Madejów narożnej w rynku kaliskim, przy kamienicy Bartłomieja Łabędzia mieszczanina kaliskiego. Gdyby Madejowie chcieli zwrócić sumę, mają o tym zawiadomić szpital z 12-tygodniowym wyprzedzeniem, tak by opiekunowie szpitala zdążyli znaleźć inny grunt zapewniający mu dochód.

1643 Relatio intromissionis in hortum Andreae Dusza

Relatio intromissionis in hortum Andreae Dusza

Coram officio spectabilis domini advocati civitatis Costensis comparentes personaliter famati Stanislaus Złotnicky et Gregorius Kucik scabini jurati civitatis Costensis in vim relationis suae officiosae recognoverunt.

Quia ipsi de mandato spectabilis domini advocati, satisfaciendo decreto spectabilis consulatus civitatis eiusdem Costensis, famatum Christophorum Woycicky scabinum civem Costensem tanquam xenodochii Sanctissimi Corporis Christi provisorem in summa triginta marcarum Polonicalium censuum videlicet per famatum Andream Dusza alias Snella civem Costensem supranominato xenodochio [s. 233] retentorum, in hortum praenominati Andreae Dusza in antiqua civitate suburbio civitatis Costen situm feria quarta post festum Sacri Pentecosten proxima [27 V] nemine impugnante intromiserunt.

Actum feria sexta post festum Sacri Pentecosten proxima [29 V] 1643.

Or.: Kościan wójtowskie, Acta advocatialia civitatis Costensis, 1634-1663, indukta, sygn. 141, s. 232-233.

Wwiązanie Krzysztofa Wójcickiego, zarządcy (provisor) szpitala (xenodochium) Bożego Ciała w Kościanie, w ogród Andrzeja Duszy "na Starym Mieście przedmieścia miasta Kościan" wobec nie spłacenia przezeń szpitalowi 30 grzywien czynszów, stosownie do dekretu rady miejskiej.

1681 Decretum inter Catharinam Szymanowska et Matthiam Buxel

Decretum inter Catharinam Szymanowska et Matthiam Buxel.

Actum feria sexta ante festum sanctae Dorotheae Virginis et Martyris proxima [31 I 1681].

Coram officio advocatiali Ponecensi personaliter constituta honesta Catharina honesti Sebastiani Szymanowski civis Ponecensis consors legitima, cum assistentia mariti sui uti tutoris coniugalis supremi, [fecit] judicialem propositionem in et contra honestum Matthiam Buxel civem Ponecensem.¹

Że on bez żadnej danej przyczyny, ale tylko z samy zawzięty przeciwko aktorce² złości, nie pomniąc na poszanowanie i miłość sąsiecką, w szpitalu S. Barbary dowiadującą się, jeżeli chleb, który jej wzięto z rozkazu bormistrzowskiego na rynku zaniesiony, jest do szpitala, bez żadnego respektu kijem wargę na lewy stronie przetrąciwszy na pułtora członka raniuł. Na co conventus³ odpowiadając: że ja dla swarów wielkich ze mną czyniących i słów zelżywych mnie zadających musiałem aktorkę uderzyć. Aktorka odpór dając taki: że ja citato⁴ żadnych słów zelżywych nie zadawała, alem się tylko przysła pytać do szpitala o chleb mnie wzięty; świadkiem parobkiem szpitalnym popieram, który był na ten czas w izbie. Przypozwany żadnego świadectwa na komprobacją⁵ zadanie słów zelżywych nie wywodząc defecit⁶. Actrix⁷ o sprawiedliwość z przypozwanego prosi.

Officium itaque praesens advocatiale Ponecense, exauditis ambabus partibus consideratisque earum alegationibus, controversiis et defensionibus eoque attento et considerato, quoniam honestus Matthias Buxel sine ulla data causa ut ex testimonio aparet, sed ex vera malitia honestam Catharinam Szymanowska actricem verberibus affecit eamque, ut in obductione⁸ patet, vulneravit iniuriamque verborum sibi per actricem illatam nullis testibus, sed tantum nudis verbis probavit, immo in probatione defecit sibique contra jus descriptum ex actrice justitiam ministravit.

Ideo ad poenam infra descriptam praefatum officium decreto praesenti citatum condemnavit et primo, ut sessionem in carcere praetorii subeat, deinde ut damna et expensa litis doloremque vulneris solvat, deprecationem faciat deinque decem marcarum [s. 40] judici luat in instanti. Quod decretum actrix pro jure suscepit, citatus vero videns se agravatum ad officium et judicium consulare Ponecense appellavit. Quae appellatio admissa non praetereunte decreto advocatiali.⁹

Or.: Akta miasta Poniec, Acta advocatialia Ponecensia, 1667-1706, indukta, sygn. I 44, s. 39-40.

¹ Przed urzędem wójtowskim ponieckim osobiście stanąwszy uczciwa Katarzyna, uczciwego Sebastiana Szymanowskiego mieszczanina ponieckiego prawna małżonka, przy asyście męża swego jako najwyższego [bo] z racji małżeństwa opiekuna, [wniosła] sądowną skargę przeciwko uczciwemu Maciejowi Bugzelowi, mieszczaninowi ponieckiemu.
² powódkę (z łac. actor – powód).
³ pozwany.
⁴ pozwanemu.
⁵ łac. comprobatio – potwierdzenie, dowód.
⁶ ustąpił.
⁷ powódka.
⁸ obdukcja i protestacja Szymanowskiej oraz kontumacja Bugzela na s. 37 tejże księgi.
⁹ Urząd zatem niniejszy wójtowski poniecki, po wysłuchaniu obu stron, rozważeniu ich dowodów, dyskursu i obrony, mając też na względzie, iż uczciwy Maciej Bugzel bez żadnego zgoła powodu - jak okazało się z zeznania - lecz z czystej złości uczciwą Katarzynę Szymanowską powódkę uderzył i ją - jak wynika z obdukcji - poranił, a zniewagi słownej przez powódkę mu wyrządzonej żadnymi świadkami, lecz tylko nagimi słowy poparł, przeto w dowodzeniu ustąpił i tak wobec dowodów powódki wydał na siebie wyrok. Przeto rzeczony urząd dekretem niniejszym skazał pozwanego na karę niżej opisaną, to jest: po pierwsze, by poddał się karze więzienia w ratuszu, dalej, by szkody i wydatki procesowe oraz boleść rany wynagrodził, [powódkę] przeprosił, wreszcie by sędziemu zaraz zapłacił karę 10 grzywien. Który to dekret powódka jako prawny przyjęła, pozwany zaś, uważając się za pokrzywdzonego, apelował do urzędu i sądu radzieckiego ponieckiego. Którą to apelację przyjęto z utrzymaniem w mocy dekretu wójtowskiego.

1639 Obligatio census super hortulania Christophori Kassanek hospitali Sanctissimi Corporis Christi

Obligatio census super hortulania Christophori Kassanek hospitali Sanctissimi Corporis Christi.	Zapis czynszu na zagrodzie Krzysztofa Kassanka szpitalowi Bożego Ciała.
Coram spectabili domino advocato civitatis Costensis personaliter comparens laboriosus Christophorus Kassanek de villa Sierakowo hortulanus, sanus ac liber per omnia existens, libere ac manifeste recognovit se de manibus famati Laurentii Bielewicz consulis civisque Costensis tanquam hospitalis Sanctissimi Corporis Christi provisoris levasse et percepisse sex marcas Polonicales summae capitalis,	Przed zacnie sławetnym panem wójtem miasta Kościana osobiście stanąwszy pracowity Krzysztof Kassanek ze wsi Sierakowo, zagrodnik, będąc zdrowym i całkowicie wolnym, dobrowolnie i otwarcie zeznał, iż z rąk sławetnego Wawrzyńca Bielewicza rajcy i mieszczanina kościańskiego, jako prowizora szpitala Bożego Ciała, odebrał i przyjął 6 grzywien polskich sumy głównej,
in et [s. 161] pro qua summa capitali idem recognoscens de et super bonis suis omnibus mobilibus et immobilibus habitis et habendis, praecipue vero super hortulania sua propria in praefata villa Sierakowo situata inscripsit et in vim reemptionis obligavit viginti quatuor grossos census annui ad manus supramemorati hospitalis provisoris moderni et pro tempore futuro existentis, pro quolibet festi [!] sancti Jozeph Sponsi Beatissimae Virginis Mariae solvendi usque ad praenominatae summae capitalis reemptionem integramque repositionem.	na której i za którą to sumę główną tenże zeznający na dobrach swoich wszelkich ruchomych i nieruchomych posiadanych teraz i w przyszłości, szczególnie zaś na zagrodzie swojej własnej w rzeczonej wsi Sierakowo położonej zapisał i z prawem wykupu zabezpieczył 24 grosze czynszu rocznego na ręce obecnego i przyszłych prowizorów wyżej wspomnianego szpitala, płatnego na każde święto świętego Józefa Oblubieńca NMP aż do wykupu i pełnego zwrotu sumy głównej wyżej wymienionej.
Actum feria quarta post dominicam Invocavit [16 III] proxima anno 1639.	Zdziałano w środę po niedzieli Invocavit [16 III] roku 1639.

Źródło: Kościan, Acta advocatialia civitatis Costensis, 1634-1663, indukta, sygn. 141, s. 160-161

1627 Zaprzedanie y wzdanie domu z mielcuchem Fellerowi przes Iego Mosci Xiędza Kanonika przes Urząd Radziecki y spitalne Ducha Swiętego

Judicium opportune bannitum celebratum per famatos Ioannem Gładisz advocatum Grodziscensem, Stephanum Pharmacopolam, Andream Socha, Gregorium Gugiełka et Gasparum Sikie scabinos, 20 Novembris anno 1627.¹

Zaprzedanie y wzdanie² domu z mielcuchem Fellerowi przes Iego Mosci Xiędza Kanonika przes Urząd Radziecki y spitalne Ducha Swiętego.

Przed tymze sądem potrzebnie ukupionym stanąwszy oblicznie Jego Mosc Xiądz Wociech Trach Gninski canonik poznanski, proboszcz koszminski, plebąn grodziski y sławny urząd radziecki miasta Grodziska pospołu z panem Łukaszem Kosnym, Janęm Baryczką y Andrzeiem Torzikięm, szpitalnemi³ Ducha Swietego, sani per omnia existentes publice ac per expressum⁴ dobrowolnie i unanimiter⁵ wszyscy zobopolnie zeznali, Jego Mosc X. Kanonik iako supremus tutor⁶, a cisz panowie iako opiekuni szpitala Ducha Swiętego.

Iż oni zaprzedali y sądownie na wiecznosc powzdali dom z mielcuchem po nieboszczycey Annie Osiadły pozostały, ze wszytkim prawem, panstwem, własnoscią y prziległosciami ich y co tam iest gozdzięm przywito y co wicią przywito, stoiące na ulicey Koscinski⁷ w sąsiectwie między domami Wociecha Ciasta y Jąna Kretka, dobra swe własne przes decret Jego Mosci X. officiala poznanskiego względem testamentu y praelegatt⁸ niebosczyce Anney Osiadły sobie przysądzone, dobra wolne, ita late et circumferentialiter prout eadem bona cum suis adiacentiis in suis metis et limitibus ab antiquo consistunt dislimitata, cum omni iure, dominio, proprietate ac titulo haereditario, nec non cum utilitatibus et fructibus, censibus ac redditibus ex iisdem bonis provenientibus⁹, ex nunc in realem et [s. 49] effectualem intromissionem pacificamque ac aeternam utriusque possessionem¹⁰ ku trzymaniu, uzywaniu, daniu, darowaniu, zaprzedaniu, zafrymarczeniu¹¹ beneplacitamque de iisdem bonis dispositionem¹², nic tam na się ani successory swe¹³ prawa zadnego nie zostawuiąncz,

uczciwemu Jąnowi Fellerowi mieszczaninowi grodziskiemu y potomkom iego, za summę złotych dziewiącisett y pięcdziesiątt polskich, względem ktorey summey mianowaney omięniony kupiciel dał przedawcom swym wyzy mianowanym¹⁴ złotych czterzysta polskich, sktorych go panowie przedawcy quietowali¹⁵. Ostatek kupiciel przodrzeczony¹⁶ ma takowym sposobem wypłacac: na swiety Jąn Krzciciel blisko przyszły¹⁷ złotych trzysta, ostatnią y trzecią ratę złotych dwiescie y pięcdziesiątt na swiętą Jadwigę in anno subsequenti¹⁸ 1628 ma połozycz, za czym quit generalny z istotney¹⁹ zapłaty od panow przedawcow swych ma otrzymać.

Y zapisuią panowie przedawcy mianowani kupicielowi swemu przodrzeczonemu warunek y evictią dostateczną²⁰ względem tego domu y mielcucha, obiecuiąncz go y potomki iego ab omnibus et singulis omnium et singularum personarum tam spiritualium quam secularium, cuiuscunque status, sexus et conditionis illae existant, impedimentis juridicis occasione quarumcunque rerum in quodcunque officium et judicium introductis et in posterum emergendis, coram quovis judicio et officio tueri, evincere, eliberare ac indemnem reddere²¹, ad primam mutuam resignationem successoribusque suis id oneris nempe evictionis ab invicem intercedentis [?] subeundam [?] imponendo [?]²².

Y obiecały sobie stronie obiedwie tęn contract tak w cale²³ iako w częsci spolnie in omnibus punctis et clausulis, articulis conditionibusque²⁴ mocnie i irrevocabiliter²⁵ trzymac²⁶ y wykonac, pod przepadkięm rowney summey rato, pacto firmoque contractu sub vadio supra vallato permanentibus²⁷.

Ktore zaprzedanie y wzdanie przes sąd ninieiszy są umocnione y utwierdzone miec moc czasy wiecznemi de forma iuris plenissima²⁸. Super quo arrha iuri soluta²⁹.

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowskie 1627-1641, czystopis, sygn. 1530, s. 48-49

Sąd wójtowski zbierał się:
a) trzy razy do roku jako sąd wielki (iudicium magnum bannitum, sąd wielki zagajony) z udziałem przedstawiciela dziedzica lub dzierżawcy miasta,
b) częściej jako sąd powiatkowy (iudicium particulare bannitum) lub:
c) zwoływany na żądanie stron sąd potrzebny (iudicium opportune bannitum, iudicium emptum opportune bannitum, sąd z potrzeby ukupiony, sąd potrzebnie ukupiony).

Wpisy spraw rozpatrywanych przez sąd wójtowski poprzedzała wykaligrafowana metryczka posiedzenia sądu, określająca jego rodzaj, podająca skład oraz datę posiedzenia. Niniejszy kontrakt sprzedaży został poprzedzony właśnie taką metryczką, którą przytaczam w całości. Sąd wzmiankowano też w intytulacyjnej części aktu, zwykle go rozpoczynającej.

¹ Sąd z potrzeby gajony, sprawowany przez sławetnych Jana Gładysza wójta grodziskiego, Stefana aptekarza, Andrzeja Sochę, Grzegorza Gugiełkę i Kaspra Sikie, ławników, 20 listopada roku 1627.

² wzdanie, powzdanie (łac. resignatio) – akt przeniesienia własności.

³ ekonomowie kościoła szpitalnego.

⁴ sani per omnia existentes publice ac per expressum – będący w pełni zdrowia, publicznie i wyraźnie.

⁵ unanimiter – jednomyślnie.

⁶ supremus tutor – najwyższy opiekun prawny.

⁷ Kościańskiej.

⁸ praelegata (z łac.) – zapisy dodatkowe obok spadku.

⁹ tak wzdłuż i wokół jak dobra te wraz z przyległościami w swoich granicach i przecznicach od dawna ograniczone pozostają, wraz z wszelkim prawem, władztwem, własnością i tytułem dziedzicznym, jak również z pożytkami i dochodami, czynszami i korzyściami, które te dobra przynoszą.

¹⁰ dopuszczając odtąd rzeczywistą i skuteczną intromisję (wwiązanie, sądowe wprowadzenie w posiadanie) oraz nienaruszone i wieczyste obojga (tj. domu i mielcucha) posiadanie.

¹¹ ku trzymaniu, uzywaniu, daniu, darowaniu, zaprzedaniu, zafrymarczeniu – kalka łacińskiej formuły z kontraktów sprzedaży: tenendi, utifruendi, dandi, donandi, vendendi, comutandi (frymark – zamiana dóbr).
¹² beneplacitamque de iisdem bonis dispositionem – oraz swobodę w dysponowaniu tymi dobrami.

¹³ na swoich spadkobierców.

¹⁴ wspomniani.

¹⁵ kwitowali (z łac. quietatio).

¹⁶ przodrzeczony, przerzeczony – wyżej wymieniony.

¹⁷ blisko przyszły – najbliższy (przy terminach).

¹⁸ in anno subsequenti – w przyszłym roku.

¹⁹ faktycznej (łac. realis).

²⁰ warunek i ewikcja (łac. evictio) – synonimy oznaczające zaręczenie za pewność nabycia dobra. Znów kalka z łaciny: evictionem sufficientem (dostateczną ewikcję).

²¹ od wszystkich i poszczególnych przeszkód prawnych wnoszonych przez jakiekolwiek osoby duchowne czy świeckie, jakiegobądź stanu, płci czy położenia, w jakichkolwiek sprawach, w jakimkolwiek sądzie czy urzędzie, wnoszonych teraz czy takich, które w przyszłości się pokażą, przed każdym sądem i urzędem bronić, wybawiać, ratować i uwalniać od roszczeń.

²² zobowiązując się [?] do wzajemnego świadczenia [?] sobie ewikcji aż do pierwszego wzajemnego przeniesienia własności [przez nich czy] ich spadkobierców.

²³ w cale – w całości.

²⁴ in omnibus punctis et clausulis, articulis conditionibusque – we wszystkich punktach, klauzulach, artykułach i warunkach.

²⁵ irrevocabiliter – nieodwołalnie.

²⁶ przestrzegać.

²⁷ rato, pacto firmoque contractu sub vadio supra vallato permanentibus – przy zachowaniu [?] kontraktu jako ustalonego, umówionego i potwierdzonego pod zakładem wyżej zagwarantowanym; por. formuła rato pacto manente.

²⁸ de forma iuris plenissima – ściśle według prawa.

²⁹ Super quo arrha iuri soluta. – Od czego zapłacono sądowi pamiętne.

1491 Haeredes Sororibus Tertiae Regulae Ord. S. Francisci duos Hortos resignant

In Nomine Sanctissimae Trinitatis. Amen.

Quoniam humana memoria non commensuratur expedit igitur ea quae in humanis fiunt negotiis ad perpetuitatis ratitudinem deducantur verborum testimonio et litterarum et sigillorum munimento. Nos igitur Albertus et Nicolaus heredes in Cobylin fratres germani notam facimus et praesentibus recognoscimus omnibus et singulis notitiam praesentium habituris, quia ut agit Apostolus omnes stabimus ante Tribunal Christi accepturi prout in vita egemus sive bonum, sive malum, necesse est diem messis extremae misericordiae operibus praevenire et id seminare in terris quod revertente Domino colligere debemus in coelis, sani mente et corpore existentes non coacti, non compulsi, nec aliquo errore devio seducti, sed matura deliberatione praevia et amicorum sufficienti nostrorum usi consilio et praehabito ad remedium animarum nostrarum et parentum ac consanguineorum omniumque nostrorum tam praedecessorum quam successorum

donavimus, dedimus et resignavimus, praesentibusque donamus, damus et resignamus manu conjuncta et indivisa duos hortos penes hospitale Sancti Spiritus ex una penes viculum et viam, quae vadit et ducit ad claustrum, partibus ex altera jacentes ante Cobylino ad petita Reverendorum virorum Dominorum Michaelis Bal Patris Vicarii protunc provincialis et Patris Anastasii Guardiani loci ante Cobylino caeterorumque Patrum et fratrum Ordinis Sancti Francisci de Observantia Fratrum minorum, pro area in qua fundata est stuba et actu locata et domus ante stubam vel circumquaque locatura Dominabus viduis et virginibus devotis Deo servientibus aut sororibus Tertiae Regulae Ordinis Sancti Francisci existentibus, ita late et longe prout est in longitudine quinquaginta duorum cubitorum, incipiendo ab eodem stuba eorundem sororum versus claustrum Fratrum minorum temporibus perpetuis cum omnibus nostris successoribus legitimis, nihil in iis proprietate aut Dominii et etiam nullum censum, nec ullum laborem in eisdem praefatis hortis duobus taliter prout praemittitur per nos resignatis per se et pro nostris legitimis successoribus reservantes.

Nihilominus tamen Nos praefati Albertus et Nicolaus Cobylinski et cum Patre Guardiano loci, seu Praelatis Fratrum Minorum de Observantia pro tempore existentibus pariter cum procuratore ipsorum Fratrum susceptionem, regimen et gubernium praedictarum Dominarum Virginum et sororum pro se duntaxat reservamus.

Et ita haec sunt data in Cobylino in domo habitationis prudentis Mathiae Czech, protunc proconsulis die Dominica in die Assumptionis Beatae Virginis Mariae Anno Domini Millesimo quadragesimo Nonagesimo primo, coram his testibus infra scriptis Magnifico Domino Alberto Gorski castelano Lendensi, Capitaneo Schovensi, haerede in Miłosno, Generosis et Nobilibus Martino Kosztowski, Petro et Stanislao haeredibus in Jutrosin, Bernardino et Nicolao haeredibus in Starkowiec, Georgio Czernikowski, Georgio Przeboński caeteribusque Nobilibus et coram Venerabilibus viris Dominis Mathia plebano et Alberto Altarista in Cobylino et coram Providis viris Proconsule supra scripto et consulibus Michaele Jazgier, Michaele Mrzygłod, Andrea Czampa et Joanne Wiodziondły et coram aliis pluribus fide dignis ad hoc specialiter rogatis et vocatis.

Ne autem donationi aut resignationi aliquis valeat sinistra obviare, sed potius ut roborem habeat nostra sigilla praesentibus sunt appensa in hujus rei testimonium.

Źródło: Józef Łukaszewicz, „Krótki historyczno-statystyczny opis miast i wsi w dzisiejszym powiecie krotoszyńskim od najdawniejszych czasów aż po rok 1794", tom I, Poznań, Nakładem księgarni Jana Konstantego Żupańskiego, 1869, s. 223

Wojciech i Mikołaj Kobylińscy, bracia rodzeni, dziedzice Kobylina, darują tercjarkom franciszkańskim dwa ogrody położone między szpitalem Św. Ducha a wsią i drogą prowadzącą do klasztoru, spełniając tym samym prośbę wikariusza prowincjalnego bernardynów (Ordinis Sancti Francisci de Observantia) oraz miejscowego gwardiana. Na tym terenie, o długości 52 łokci, znajduje się izba (stuba, zapewne chata składająca się tylko z jednej izby), zostanie też tam zbudowany dom. Tercjarki nie są zobowiązane do żadnego czynszu czy innych powinności wobec darczyńców.

Przypuszczalne literówki: ut agit Apostolus, Observatia (popr. na Observantia), Capitano (popr. na Capitaneo).