1861 Licentia benedicendi matrimonium

Leo Przyłuski Dei miseratione et Sanctae Sedis Apostolicae gratia archiepiscopus Gnesnensis et Posnaniensis, legatus natus, praelatus domesticus, solio pontificio assistens etc.

Illustri admodum reverendo Antonio Kurowski, commendario ecclesiae parochialis in Grodziszczko archidioecesis nostrae Posnaniensi, salutem in Domino!

Annuentes petitioni tuae de die 27 mensis currentis <et> ob causas nobis prolatas, concedimus praesentibus et authorisamus te ad benedicendum in qualibet ecclesia catholica Vratislaviae, praevio tamen assensu rectoris ecclesiae, juxta praescriptum ritualis dioecesani, matrimonium inter generosum Stanislaum Koczorowski haeredem bonorum Mikuszek et generosam Joannam Radońska virginem de Chrapowo, catholicos Posnaniensis archidioecesis, inter quos nullum canonicum intercedit impedimentum, nullumque [?] post trinas denuntiationes in eorum respective ecclesiis parochialibus factas detectum est.

In quorum fidem etc.

Datum Posnaniae die 28 Septembris 1861 de mandato.

(-) Poszwiński [?]

Or.: Metrykalia parafii Grodziszczko, Liber copulatorum, 1835-1890, AAP sygn. PM 96/4, s. 241d.

Zgoda konsystorza dla komendarza kościoła w Grodziszczku na pobłogosławienie ślubu GG. Stanisława Koczorowskiego dziedzica Mikoszek i Joanny Radońskiej z Chłapowa w dowolnym kościele katolickim miasta Wrocławia.

1864 Indultum

Leo Przyłuski Dei miseratione et Sanctae Sedis Apostolicae gratia archiepiscopus Gnesnensis et Posnaniensis, legatus natus, praelatus domesticus, solio pontificio assistens et c.

Admodum reverendo Kurowski, ecclesiae parochialis in Grodziszczko commendario

nobis in Christo dilecto salutem in Domino!

Ut in matrimonium per verba de praesenti praemissis duabus bannis, una vero omissa, quae ob imminens Adventus Domini tempus praecedere nequit, dispensata servataque in reliquis forma Sacri Concilii Tridentini, tum dispositione Regiminis in matrimonialibus facta in omni observata Martinum Deska juvenem et Victoriam Gałczyńska virginem, uterque de parochia in Grodziszczko neosponsos, nullo detecto canonico impedimento, de quo sub onere conscientiae quam diligentissime inquirat, in facie Ecclesiae licite conjungere possit, authoritate ordinaria facultatem damus per praesentes, ita tamen ut huic sacro matrimonio adsint testes fide digni, nominaque eorum et cognomina simul, et contrahentium tum praesens indultum in librum metrices copulatorum supradictae ecclesiae inscribantur, vel si id commode fieri poterit, ipsum originale indulti in eandem metricam inseratur.

In quorum fidem etc.

Datum in consistorio generali archi-episcopali Posnaniensi, die 15 mensis Novembris anno Domini 1864.

(-) Thomas Cieśliński

Or.: Metrykalia parafii Grodziszczko, Liber copulatorum, 1835-1890, AAP sygn. PM 96/4, s. 241f.

Indult na opuszczenie jednej z trzech zapowiedzi z powodu zbliżającego się Adwentu dla narzeczonych: Marcina Deski i Wiktorii Gałczyńskiej, obojga z parafii Grodziszczko.

1673 Inscriptio census altaristae Confraternitatis SSmi Rosarii

|| Albertus Dobrzelewski || praepositus infulatus Lascensis, archidiaconus Posnaniensis, scholasticus Vladislaviensis, Gnesnensis Lanciciensis canonicus, S. R. M. secretarius, vicarius in spiritualibus et officialis Posnaniensis generalis.

Universis et singulis quorum interest vel in futurum quomodolibet interesse poterit significamus. Quomodo admodum reverendus Gaspar Hannig parochus Powicensis, cupiens saluti animae suae et consanguineorum ac amicorum suorum providere pro sua pietate qua in Beatissimam Mariam Virginem ferebatur, duo millia florenorum Polonicalium ad confraternitatem Sacratissimi Rosarii in ecclesia parochiali Swięciechoviensi pro auctione dotis altaristae proventuumque assignavit, destinavit et realiter commonstravit.

Qui hanc piam suam intentionem quantocitius volens ad debitum deducere effectum, praesentata nobis inscriptione inprimis et ante omnia pro iuris debito ex cancellaria officii praesentis literas cridae in vim citationis generalis contra omnes et singulos ex adverso ad dictam auctionem ius et interesse quomodolibet se habere praetendentes recepit. Ex quarum in termino contextu in diem hodiernam incidente comparens personaliter reverendus Gaspar Szuberth dictae confraternitatis altarista, praefati admodum reverendi fundatoris procurator inscriptus, reproductis et exhibitis literis cridae sic ut praemissum est emanatis et debitae exequutioni demandatis accusataque contumacia omnium et singulorum ex adverso ad dictam fundationem seu auctionem ius et interesse se quomodolibet habere praetendentium in termino hodierno non comparentium, nec effectum literarum cridae impedientium, inscriptionem summae in omnibus et singulis illius punctis, clausulis, articulis et conditionibus approbari, confirmari, ratificari, summam una cum censu immunitati et libertati Ecclesiae adscribi, domum seu habitationem, horreis ac ossorio ecclesiae parochialis contiguam ac vicinam, per olim admodum reverendum Bartholomaeum Sanner parochum Swięciechoviensem propriis sumptibus extructam, per admodum vero fundatorem altaristae memoratae confraternitatis Sacratissimi Rosarii donatam eidem altaristae applicari, incorporari, inviscerari, divina vero officia iuxta mentem et intentionem fundatoris per altaristam pro tempore existentem perpetuis temporibus peragenda ordinari, praemissisque omnibus decretum perpetuae firmitatis robur habiturum attribui et interponi [s. 4v] petiit et postulavit. Cuius inscriptionis tenor de verbo ad verbum sequitur estque talis:

„Proconsul et consules oppidi Swieciechow testamur famatum virum Bartholomaeum Bernert civem Swieciechoviensem in curia nostra coram nobis comparuisse et recognovisse.

Quia ipse summam capitalem duorum millium florenorum Polonicalium, quemlibet florenum triginta grossis computando, de manibus admodum reverendi domini Gaspari Hannig parochi Powicensis levavit, numeravit realiterque et in effectu recepit, de cuius summae capitalis receptione dictum admodum reverendum dominum Hannig quietavit, quietatque praesentibus.

Quam quidem summam capitalem duorum millium modo suprascripto levatam et pro auctione altaristae confraternitatis Sacratissimi Rosarii in ecclesia parochiali Swięciechoviensi sitae per praefatum admodum reverendum dominum Hannig, idque pro absolvendis per eundem altaristam iuxta mentem domini fundatoris obligationibus ad altare tituli sancti Ioannis Baptistae in eadem ecclesia Swieciechoviensi situm, per nominatum admodum reverendum dominum Hannig comparatum, assignatam in bonis suis immobilibus, videlicet fundis, agris, pratis, domo certis vicinitatibus consistentibus, ipsorumque omnibus pertinentiis et attinentiis ex censu annuo reemptionali sex florenorum a quolibet centum, per quolibet quartuali per triginta florenos, per se suosque successores nimirum dictorum bonorum immobilium haeredes et possessores annuatim ad manus altaristae dictae confraternitatis Sacratissimi Rosarii pro tempore existentis, praevia illius quietatione manuali, solvendo (salva reemptione eiusdem summae et census de bonis suprascriptis) inscripsit, obligavit et assecuravit, bonaque praefata summa supramentionata inoneravit et eidem obnoxia reddidit.

Actum in curia nostra Swieciechoviensi anno Domini millesimo sexcentesimo septuagesimo tertio, die nona mensis Augusti.

(-) Ioannes Labe proconsul oppidi Swieciechoviensis.

(-) Gaspar Hencel consul.

(-) Adam Brinner consul.

(-) Martinus Kutfisera notarius iuratus oppidi Swieciechoviensis.

Locus sigilli.”

Nos vero, tam piam praedicti fundatoris intentionem ac zelum debitis favoribus pro munere nostro prosequen(tes), visa eadem inscriptione, attenta contumacia citatorum si et in quantum interessatorum in termino hodierno non comparentium, licet ultra horam audientiae solitam expectatorum, eosdem contumaces pronunciavimus et in eorum contumaciam inscriptionem in omnibus et singulis punctis, clausulis, articulis et conditionibus approbavimus, confirmavimus et ratificavimus, praedictamque summam duorum millium [florenorum] Polonicalium cum censu ab eadem proveniente immunitati et libertati Ecclesiae adscripsimus, eamque iuxta mentem praedicti fundatoris confraternitati Sacratissimi Rosarii in ecclesia parochiali Swieciechoviensi pro melioratione dotis et conditionis altaristae, una cum domo applicavimus, incorporavimus, invisceravimus.

Divina vero officia iuxta mentem et intentionem fundatoris taliter disposuimus [s. 5] et onera constituimus, videlicet: ut altarista confraternitatis pro tempore existens perpetuis futuris temporibus pro maiori veneratione Beatissimae Virginis Mariae ac commoditate et devotione fratrum ac sororum in omnibus festis Beatissimae Virginis Mariae ad populum celebribus, in festo Nativitatis, Resurrectionis, Ascensionisque Christi Domini, item dominica Passionis, dominica Pentecostes et dominica Sanctissimae Trinitatis aut feria secunda proxime sequenti, praedictarum festivitatum partem Sacratissimi Rosarii publice in ecclesia parochiali Swieciechoviensi cum populo ad audiendum Verbum Dei congregato cum elucidatione misteriorum decantet, et singulis mensibus die sibi bene viso unam missam de Requiem pro defunctis consanguineis et amicis fundatoris ad altare sancti Ioannis Baptistae in recensita ecclesia Swięciechoviensi absolvat, ordinavimus et praemissis omnibus decretum perpetuae firmitatis robur habiturum attribuimus et interposuimus, uti quidem approbamus, confirmamus, ratificamus, adscribimus, applicamus, ordinamus, attribuimus et interponimus. In cuius rei fidem praesentes manu propria sub sigillo pensili officii nostri subscripsimus.

Actum Posnaniae die Veneris decima quinta mensis Februarii anno Domini millesimo sexcentesimo septuagesimo quinto, indictione Romana decima tertia, pontificatus sanctissimi domini nostri domini Clementis decimi eius nominis feliciter moderni anno ipsius coronationis quarto. Praesentibus perillustri ac admodum reverendis dominis:

- Nicolao Zalaszowski U. I. D., canonico Posnaniensi, praeposito Kostrynensi, S. R. M. secretario,

- Ioanne Woniecki cathedralis poenitentiario, B. M. V. in summo Posnaniensis collegiatae ecclesiarum canonico et aliis plurimis circa audientiam,

- ac excellente Ioanne Ciarnuchowski artium magistro, philosophiae doctore, sacra authoritate apostolica publico et causarum consistorii Posnaniensis notario.

(-) Albertus Dobrzelewski officialis Posnaniensis generalis.

1783tio die 12 Martii inductum in acta consistorii generalis Posnaniensis, de quo fidem facio.

(-) Josephus Sniadecki notarius apostolicus, cancellariae consistorii generalis Posnaniensis regens, mpp.

Or.: Akta miasta Święciechowa, APP, sygn. I/1, nlb.

Uw.: Foliacja jednostki własna: oryginał 1-3r, transumpt 4-5r.

Opis z inwentarza APP: "Poznań, 15 II 1675. Wojciech Dobrzelewski, proboszcz-infułat łaski, archidiakon poznański, scholastyk włocławski, wikariusz i oficjał generalny poznański, poświadcza i zatwierdza zapis 2000 złp. przez Kaspra Hanniga proboszcza powidzkiego na rzecz Bractwa Różańcowego przy ołtarzu św. Jana Chrzciciela w kościele parafialnym w Święciechowie, przy czym burmistrz i rada Święciechowy 9 VIII 1673 w Święciechowie zobowiązują się płacić procenty. Dobrzelewski ustanawia odpowiednie przepisy dla bractwa z tego tytułu. + Notatka o wpisaniu 12 III 1783 do akt konsystorza poznańskiego."

Wspomniany dokument z 1673 r. przytoczono przez konsystorz w całości. Wbrew opisowi z inwentarza APP, płacącym czynsz roczny od zapisanej mu wyderkafem sumy jest Bartłomiej Bernert mieszczanin święciechowski oraz jego następcy (czynsz został zapisany na jego dobrach), a nie burmistrz i rada miasta, którzy jedynie potwierdzają fakt zapisu czynszu.

1772 Facultas convolandi ad alia vota

Anno Domini millesimo septingentesimo septuagesimo secundo [?], die vero Veneris decima mensis Julii.	Roku Pańskiego 1772, dnia Wenus1, 10 lipca.
Coram perillustri et reverendissimo domino Joanne Krall U. J. D., canonico cathedrali, judice surrogato Posnaniensi comparens personaliter nobilis Valentinus Salkowski notarius apostolicus, famatae Veronicae de Stulpinskie Wabrowa civissae Sarnoviensis actricis principalis plenipotens, in termino ex literis edicti publici ab officio praesenti in et contra famatum Martinum Waber oppidanum Sarnoviensem ab annis novem profugum emanatis legitime per ecclesias decanatuum Crobensis, Vschovensis et Sremensis via cursoria expeditis, executis et publicatis proveniente, contumaciam ejusdem famati Waber citati quatenus non comparentis nec terminum hodiernum attentantis accusavit, in cujus talem contumaciam productis testimoniis et attestatis fide dignis petiit suae principali ad alia vota convolandi facultatem dari et concedi.	Przed prześwietnym i najprzewielebniejszym księdzem Janem Krall, doktorem praw obojga, kanonikiem katedralnym, sędzią surogatem poznańskim stanął osobiście szlachetny Walenty Salkowski notariusz apostolski, plenipotent sławetnej Weroniki ze Stulpińskich Wabrowej mieszczki sarnowskiej, głównej powódki, na terminie wynikłym z pisma publicznego zarządzenia niniejszego urzędu wydanego przeciwko sławetnemu Marcinowi Waber mieszczaninowi sarnowskiemu, zbiegłemu 9 lat temu. Pismo to rozesłano i ogłoszono przez doręczycieli sądowych po kościołach dekanatów: krobskiego, wschowskiego i śremskiego. Na tymże terminie dzisiejszym ów plenipotent zarzucił kontumację temuż sławetnemu Waberowi, pozwanemu, który nie stawił się ani nie zakwestionował terminu dzisiejszego, wobec której to kontumacji, po przedłożeniu wiarygodnych świadectw i zeznań wniósł o udzielenie powódce zgody na wejście w nowy związek małżeński2.
Et perillustris ac reverendissimus dominus judex surrogatus Posnaniensis supramemoratus in termino hodierno ex edictis publicis ab officio praesenti emanatis, per ecclesias decanatuum Crobensis, Vschovensis et Sremensis legitime publicatis et executis, prout in connotatione processus emanati continetur proveniente, visis et lectis testimoniis et attestatis fide dignis in causa praesenti productis, illisque bene perpensis et trutinatis, ex quibus luculenter patet et demonstratum est famatum Martinum Waber immemorem juramenti circa matrimonium in anno millesimo septingentesimo sexagesimo secundo die duodecima mensis Octobris in ecclesia parochiali Sarnoviensi [s. 303], prout documento ex libris metrices copulatorum ejusdem ecclesiae deducitur, contractum praestiti seque [?] immediate anno contractis variis debitis a creditoribus, ab actrice consorte sua recessisse, eandemque deseruisse.	A prześwietny i najprzewielebniejszy ksiądz sędzia surogat poznański wyżej wspomniany, na terminie dzisiejszym wynikłym z publicznego zarządzenia wydanego przez urząd niniejszy, zgodnie z prawem rozesłanego i ogłoszonego po kościołach dekanatów krobskiego, wschowskiego i śremskiego, jak to zawarto w dokumentacji wytoczonego procesu, po zapoznaniu się ze świadectwami i wiarygodnymi zeznaniami przedłożonymi w sprawie niniejszej oraz ich dokładnym roztrząśnieniu i rozważeniu, z których to jasno wynika i widomym się stało, iż sławetny Marcin Waber, niepomny na przysięgę złożoną przy zawarciu małżeństwa w roku 1762, dnia 12 października w kościele parafialnym w Sarnowie, jak wynika z dokumentu z ksiąg metrykalnych zaślubionych tegoż kościoła3, zaraz następnego roku, zaciągnąwszy różnych długów u wierzycieli, od małżonki swojej odstąpił i tęż opuścił.
Quem licet actrix serio extra limites Regni per subordinatas personas quaerere curavit, nullum tamen hactenus vestigium utrum superstes existat post seriam indagationem factam haberi potest, exindeque diuturnae absentiae mors praerecensiti Martini Waber facile praesumenda venit.	Choć powódka za pośrednictwem różnych osób z wielkim staraniem usiłowała go odnaleźć poza granicami Królestwa, to jednak dotąd po starannych poszukiwaniach nie udało się jej znaleźć śladu potwierdzającego, że żyje, skąd przy długiej nieobecności wspomnianego Marcina Waber łatwo domniemywa się jego śmierć.
Proinde inhaerendo praemissis motivis, tum bullae pontificiae, consideratoque periculo incontinentiae mulieris, suprafatae Veronicae de Stulpinskie ad alia vota convolandi, matrimoniumque cum quopiam alio, praemissis tribus bannis diebus dominicis sese immediate sequentibus publicatis [?] <vel saltim una denuntiatio die festo fiat et super duabus ex rationibus ad mentem Concilii Tridentini dispensat>, contrahendi /: salvo regressu ad Martinum priorem maritum in casu reditus :/ facultatem dedit et concessit, prout dat et concedit decreti praesentis vigore ad praemissa mediante.	Zatem w nawiązaniu do powyższych przesłanek oraz bulli papieskiej4, biorąc pod uwagę ryzyko niewstrzemięźliwości niewiasty, [sędzia] udzielił, jako też mocą niniejszego dekretu udziela wyżej wzmiankowanej Weronice ze Stulpińskich zgody na wstąpienie w nowy związek małżeński z kimkolwiek innym, po ogłoszeniu trzech zapowiedzi w kolejne niedziele lub przynajmniej jednej zapowiedzi w święto przy dyspensie od dwóch [pozostałych] z przyczyn określonych w uchwałach Soboru Trydenckiego /: z zastrzeżeniem powrotu do Marcina, pierwszego męża, gdyby wrócił :/
Praesente me Francisco Grochowski ecclesiarum cathedralis poenitentiario, collegiatae B. M. V. in summo praeposito, divae Mariae Magdalenae primicerio, apostolico et consistorii generalis Posnaniensis actuario notario.	W obecności mojej, Franciszka Grochowskiego, penitencjarza kościoła katedralnego, prepozyta kolegiaty NMP in summo, primiceriusza [kościoła] świętej Marii Magdaleny, notariusza apostolskiego i pisarza aktowego konsystorza generalnego poznańskiego.
Ex actis consistorii generalis Posnaniensis extractum et sigillo perillustris et reverendissimi domini Stephani Rola Skrzebowski archidiaconi Pscevensis, vicarii in spiritualibus et officialis generalis Posnaniensis communitum [?].	Z akt konsystorza generalnego poznańskiego wyciągnięte i pieczęcią prześwietnego i najprzewielebniejszego księdza Stefana Rola Skrzebowskiego archidiakona pszczewskiego, wikariusza in spiritualibus i oficjała generalnego poznańskiego opatrzone.
(-) Franciscus Grochowski apostolicus et consistorii generalis Posnaniensis causarum actuarius notarius.	(-) Franciszek Grochowski, notariusz apostolski i pisarz aktowy konsystorza poznańskiego.

Kop.: Parafia Sarnowa, Liber mortuorum ab anno 1744, AAP sygn. PM 263/01, s. 302-303.

Uw.: Ostatnia cyfra roku wystawienia dokumentu jest nieczytelna. W dekadzie 1770-1779 dzień 10 lipca przypadał w piątek w latach 1772 i 1778. Ponieważ odpis dokumentu opatrzono – jak głosi adnotacja – pieczęcią oficjała generalnego Stefana Skrzebowskiego zmarłego w roku 1775, jako rok jego wystawienia przyjmujemy rok 1772.

Wyrok konsystorza poznańskiego zezwalający na drugi ślub z powodu uznania za zmarłego pierwszego małżonka. Weronika Wabrowa skorzystała z niego 25 lipca tegoż roku, kiedy to odbył się jej ślub z Andrzejem Chocieszyńskim, organistą z Dolska. W metryce tego ślubu (Liber copulatorum ab anno 1744, s. 236) określona jako vidua (wdowa).

¹ Dzień Wenus (łac. dies Veneris) – nazwa piątku w tradycji grecko-rzymskiej.

² Dosłownie: by mogła pospieszyć na drugi ślub.

³ Liber copulatorum ab anno 1744, s. 219.

⁴ Bulla papieża Leona X Sacrosanctae universalis Ecclesiae wydana dla Czech, Polski i Węgier 9 VIII 1515. Pozwoliła biskupom i ich oficjałom udzielać zezwoleń na ślub i uprawniać (legitymizować) dzieci zrodzone, gdy wieść ogólna niesie lub uczą słuszne domysły, że drugi małżonek nie żyje. Powołuje się na nią inny wyrok konsystorza poznańskiego w podobnej sprawie: wpis.

1744 Submissio quoad prolem in fide catholica educandam

Eodem die [5ta Februarii 1744]. Idem vicarius [Jacobus Rakowicz vicarius Sarnoviensis] benedixi matrimonium inter famatos Zachariam Radek civem Sarnoviensem sutorem acatholicum et Agnethem Pilarząnka dictam de villa Gay oriundam catholicam, praemissis tribus bannis diebus festivis expeditis. Testes: magnifica Marianna de Zakrzewskie Kierska domina et haeredissa Sarnoviensis, magnifici Antonius et Isidorus Zakrzewscy et alii quam plurimi domini. Et hic in continenti praeassertus neosponsus spopondit in praesentia fide dignorum catholicorum, nimirum Adami Dąmbrowicz proconsulis et Matthia Sadzikoski advocati, civium Sarnoviensium, prolem utriusque sexus in fide orthodoxa educandam absque ulla exprobratione et rixa suae uxoris.	Tegoż dnia [5 lutego 1744]. [Ja], tenże wikariusz [Jakub Rakowicz wikariusz sarnowski], pobłogosławiłem małżeństwo pomiędzy sławetnymi Zachariaszem Radek mieszczaninem sarnowskim, szewcem, akatolikiem i Agnieszką zwaną Pilarzanką, pochodzącą ze wsi Gaj, katoliczką, poprzedziwszy to trzema zapowiedziami ogłoszonymi w dni świąteczne. Świadkowie: wielmożna Marianna z Zakrzewskich Kierska1, pani i dziedziczka Sarnowy, wielmożni Antoni i Izydor Zakrzewscy i inni liczni panowie. Następnie wspomniany nowożeniec zobowiązał się pod przysięgą w obecności godnych wiary katolików, mianowicie Adama Dąbrowicza burmistrza i Macieja Szadzikowskiego wójta, mieszczan sarnowskich, iż potomstwo płci obojga wychowa w wierze katolickiej2, nie czyniąc żadnych zarzutów ani nie wzniecając sporów ze swoją żoną.
NB. Literae ab illustrissimo officio hac in circumstantia ad illlustrem praepositum directae de tenore tali:	NB. Pismo od prześwietnego konsystorza w tej sprawie, skierowane do jaśnie oświeconego proboszcza, w brzmieniu następującym:
"Illustris admodum reverende domine, frater observandissime! Skrupuł, który WMMPan miałeś w daniu ślubu mieszczaninowi sarnowskiemu z pokojową JeymćPani Kasztelanicowy z tej racji, że sponsus jest luter, tak rezolwuję, aby tenże mieszczanin submisją uczynił, jako proles utriusque sexus będzie edukowana in fide orthodoxa catholica, i że przyszłej żonie non exprobrabit eandem fidem catholicam, którą to submisją konotuj WMMPan w metryce copulatorum. His peractis, ponieważ już zapowiedzi wyszły, możesz WMMPan bezpiecznie dać ślub. His expressis jestem solita observantia illustris admodum reverendae dominationis vestrae. Addictissimus frater et ad obsequia paratissimus servus.	„Jaśnie Oświecony Przewielebny Panie3, Wielce Szanowny Bracie! Skrupuł, który WMMPan4 miałeś w daniu ślubu mieszczaninowi sarnowskiemu z pokojową JeymćPani Kasztelanicowy z tej racji, że oblubieniec jest luteraninem, tak rozwiązuję, aby tenże mieszczanin uczynił zobowiązanie, iż potomstwo płci obojga wychowa w wierze katolickiej i że przyszłej żonie nie będzie wypominał tejże wiary katolickiej, które to zobowiązanie zapisz WMMPan w metryce zaślubionych. Następnie, ponieważ już zapowiedzi wyszły, możesz WMMPan bezpiecznie dać ślub. Kończąc, pozostaję z należnym uszanowaniem wobec Jaśnie Oświeconej Przewielebności Waszej. Szczerze oddany brat i do usług zawsze gotowy sługa.
(-) X. Józef Pawłowski, mpp.	(-) X. Józef Pawłowski5, ręką własną.
Z Poznania, die 29 Januarii 1744." [s. 182]	Z Poznania, dnia 29 stycznia 1744."
In superficie harum literarum tenor ejusmodi:	Na odwrocie6 dokumentu słowa następujące:
"Illustri et admodum reverendo domino Stephano Lisiecki, ecclesiarum collegiatae Beatae M. V. in summo Posnaniensis canonico, parochialis Sarnoviensis praeposito, domino fratri observandissimo w Sarnowie."	"Jaśnie Oświeconemu i Przewielebnemu Panu Stefanowi Lisieckiemu, kanonikowi kolegiaty NMP in summo w Poznaniu, prepozytowi kościoła parafialnego w Sarnowie, Wielce Szanownemu Panu Bratu, w Sarnowie."

Kop.: Parafia Sarnowa, Liber Copulatorum ab anno 1744, AAP sygn. PM 263/01, s. 181-182.

Pod aktem metrykalnym małżeństwa mieszanego skopiowano pismo oficjała poznańskiego zawierające warunki, pod którymi należy je zawrzeć.

¹ Marianna z Zakrzewskich Kierska - wdowa po Samuelu Kierskim, kasztelanicu rogozińskim.
² dosł. prawowiernej (łac. orthodoxa).
³ Panie (za łac. Domine) - zwrot grzecznościowy stosowany wobec duchowieństwa jeszcze w XVIII-wiecznej polszczyźnie. W łacińskiej formule "Habemus papam" tytułuje się papieża podwójnym Dominus.
⁴ WMMPan - Wielce Mnie Miłościwy Panie lub Wielmożny a Mnie Miłościwy Panie.
⁵ Józef z Werbna Pawłowski, wikariusz generalny i oficjał poznański 1739-1759, archidiakon pszczewski.
⁶ tj. na stronie adresowej pisma. Kopert jeszcze nie stosowano; przed wysłaniem składano arkusz z pismem na kilka części, pieczętowano i opatrywano adresem.

1796 Indulgentia plenaria pro Ecclesia Pogrzyboviensi

Pius VI

Ad perpetuam rei memoriam. Ad augendam fidelium religionem et animarum salutem, coelestibus Ecclesiae thesauris pia haritate [!] intenti, omnibus et singulis utriusque sexus Christi fidelibus vere poenitentibus et confessis ac Sacra Communione refectis, qui ecclesiam sanctae Catharinae Virginis et Martyris loci Pogrzyboviensis Posnaniensis diecesis, die festo sancti Antonii de Padua ac in alio anni die per ordinarium designando a primis Vesperis usque ad occasum solis dierum huiusmodi singulis annis devote visitaverint et ibi pro christianorum principum concordia, haeresum extirpatione ac Sanctae Matris Ecclesiae exaltatione pias ad Deum praeces effuderint, quo die per totum [?] id egerint, plenariam omnium peccatorum suorum indulgentiam et remissionem misericorditer in Domino concedimus. In contrarium faciendo non obstantibus quibuscunque. Praesentibus perpetuis futuris temporibus valituris.

Datum Romae apud S. Petrum sub annullo piscatoris die XII Januarii MDCCXCVI, pontificatus nostri anno vigesimoprimo.

Ludovicus Josephus de Mathy

Thanasiensis episcopus, metropolitanus Gnesnensis et cathedralis canonicus

vicarius in spiritualibus et officialis generalis Posnaniensis

ordinis sancti Stanislai eques

Universis et singulis, quorum interest, intererit aut quomodolibet interesse poterit significamus. Quia nos visas et lectas suprascriptas literas Apostolicas ecclesiae parochiali Pogrzyboviensi pro festo sancti Antonii de Padua et alio die per officium praesens designando gratiose concessas, juxta earundem vim, robur et obloquentiam admisimus, alterumque diem consequendarum ejusmodi indulgentiarum diem 14. mensis Februarii designavimus et ordinavimus, iisque festis Sanctissimum Eucharistiae Sacramentum in monstratorio ad majus altare praefatae ecclesiae sexdecem candelis accensis et aliis luminaribus appositis exponendi ac ejusmodi indulgentiam plenariam aliquo die dominico vel festo coram populo ad divina audienda congregato publicandi facultatem dedimus et concessimus, prout damus et concedimus per presentes. In quorum fidem ac [!] datum in cancellaria consistorii generalis Posnaniensis die 8. mensis Junii anno Domini 1796to.

(-) De Mathy Thanasiensis episcopus, vicarius et officialis generalis Posnaniensis, mp.

Kop.: Parafia Pogrzybów, AAP sygn. PM 223/02, s. 192.

Pius VI nadaje kościołowi św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Pogrzybowie odpust zupełny pod zwykłymi warunkami (por. wpis) na święto św. Antoniego z Padwy oraz na inne święto, które wyznaczy ordynariusz diecezji poznańskiej.

Pod odpisem papieskiego brewe widnieje odpis jego zatwierdzenia przez oficjała poznańskiego (zapewne umieszczono je na odwrocie brewe), z wyznaczeniem dnia 14 lutego jako drugiego dnia odpustu oraz zgodą na wystawienie w dni odpustu Najświętszego Sakramentu. Hostia w monstrancji ma być wystawiona na ołtarzu wielkim przy 16 świecach [przy wystawieniu Najświętszego Sakramentu ordynariusz przepisywał liczbę świec większą ponad sześć stosowanych podczas uroczystej mszy, zawsze była to liczba parzysta – por. Antoni Julian Nowowiejski, Wykład liturgji Kościoła katolickiego, tom I, s. 493-495]. Odpust należy wiernym ogłaszać w wybraną niedzielę lub święto.

1746 Approbatio ad excipiendas confessiones congregationi S: Philippi Nerei Oratorii Gostinensis inserviens

Josephus comes de Werbno Pawłowski

S. T. D., in ecclesia cathedrali archidiaconus Pscevensis

vicarius in spiritualibus et officialis generalis Posnaniensis

Illustri et admodum reverendo Michaeli Ładynski congregationis sancti Philippi Nerii oratorii Gostinensis praeposito, nobis in Christo dilecto, salutem in Domino. Saluti animarum pretioso sanguine Christi redemptarum quantum in Domino possumus consulere cupientes, ut liceat tibi per examen habiti reperto [?], utriusque <sexus> Christi fidelium, citra praejudicium tamen alterius parochiae, confessiones audire eosque a peccatis et delictis ipsorum, quae tibi corde contriti et ore confessi fuerint, in casibus:

- abusus sacrarum reliquiarum,

- sortilegii,

- divinationis,

- maleficii,

- violationis ecclesiae seu coemeterii,

- homicidii voluntarii sive casualis ex culpa praecedente vel data opera rei illicitae secuti,

- membri principalis mutilationis,

- procurationis abortus, etiam non secuto effectu,

- oppressionis propriae prolis etiam temeraria in eodem lecto collocatione [?],

- stupri per vim illati,

- incestus,

- raptus,

- falsificationis literarum magni momenti
ac caeterorum sedi ordinariae, tam de jure communi quam consuetudine reservatis, quorum specialis descriptio in constitutionibus provincialibus libro 4 litteras de poenitentia et remissione continentibus [?] sufficienter enumerata.

Tum etiam in casibus quos specialiter sibi celsissimus princeps loci ordinarius in litera pastorali reservavit,

/: - symoniacis tamen ob annexam papae reservatam excommunicationem,

- percussoribus notoriis clericorum,

- raptoribus decimarum ac quorumvis bonorum ecclesiasticorum detentoribus,

- rerum ecclesiasticarum iniquis emptoribus,

- nec non post defunctos clericos quarumcunque rerum usurpatoribus

semper exceptis :/

in forma ecclesiae consueta absolvere, absolutionisque beneficium in foro conscientiae, [s. 2] injuncta illis prius pro more culpae salutari poenitentia tibi bene visa, impendere, praesentemque facultatem, sicut praemittitur [?], authoritate nostra, qua hac in parte fungimur concessam presbyteris congregationis suae praedictae Gostinensis, quos idoneos esse judicaveris, communicare et ad excipiendas confessiones approbare, praemissa authoritate nostra facultatem damus et concedimus, praesentibus literis nostris hinc ad decursum trium annorum tantum valituris. In quorum fidem etc.

Datum in cancellaria consistorii generalis Posnaniensis die 12ma mensis Augusti anno Domini 1746to.

(-) Josephus Pawłowski officialis generalis Posnaniensis, mp.

Datur etiam facultas absolvendi ab haeresi pro personis triginta.

[L. S.]

Annuendo petitis illustris et admodum reverendi Michaelis Ładynski congregationis sancti Philippi Nerii oratorii Gostinensis iterato pro triennio electi praepositi, suprascriptam facultatem sacramentaliter absolvendi Christi fideles poenitentes et contritos gratiose sibi concessam et respective ad presbyteros praememoratae congregationis, quos idoneos viderit, extensive indultam hinc ad decursum trium annorum, authoritate qua fungor hac in parte ordinaria, innovandam esse duxi, prout praesentibus in Dei nomine innovo, concedo et prorogo,

una cum potestate a Sancta [s. 3] Sede Apostolica celsissimo principi gratiose concessa, suo vero officio consistoriali Posnaniensi communicata, videlicet absolvendi a casibus bullae Coenae Domini ac ab haeresi tum in aposthasiam prolapsos, in illis tamen partibus ubi impune grassatur haeresis, cuilibet presbytero dictae congregationis idoneas ad personas decem impertitur. In cujus rei fidem.

Datum in cancellaria consistoriali Posnaniensi die 2da mensis Novembris anno Domini 1754to.

(-) Joannes Krall, UJD, canonicus cathedralis Posnaniensis, judex surrogatus, mp.

Supramemorato illustri praeposito aliisque congregatistis presbyteris datur uno praesenti [?] contextu facultas benedicendi cruces, imagines, apparatus caeteraque utensilia ecclesiastica, ubi Sacra Unctio non intercedit, praesentibus per triennium valituris.

(-) idem judex surrogatus, mp.

[in dorso] Approbatio ad excipiendas confessiones congregationi sancti Philippi Nerei oratorii Gostinensis inserviens. 1746to. Eadem approbatio [?] 1754 2da mensis 9bris datur.

Or.: Święta Góra, Józef Pawłowski wikariusz i officjał poznański, udziela zezwala kapłanom Kongregacji Oratorium św. Filipa Neri w Gostyniu na rozgrzeszenie z cenzur zarezerwowanych, sygn. B/23, s. 1-3.

Oficjał poznański udziela kapłanom kongregacji oratorianów w Gostyniu władzy rozgrzeszania z tzw. rezerwatów czyli cięższych grzechów, których rozgrzeszanie przysługuje tylko papieżowi i biskupom.

Dotyczy to następujących przestępstw wyliczonych w konstytucjach gnieźnieńskiej prowincji kościelnej:

- nadużyć związanych z relikwiami,

- wróżenia,

- zaklinania,

- magii szkodliwej [dziś byśmy powiedzieli: czarnej magii; łac. maleficium],

- znieważenia kościoła lub cmentarza,

- zabójstwa dobrowolnego lub przypadkowego zawinionego lub będącego następstwem czynu niedozwolonego,

- uszkodzenia ważniejszych członków ciała [łac. membra principalia różnie rozumiane: u Arystotelesa serce, wątroba, mózg i jądra; w komentarzu Antoniego Goudin OP do św. Tomasza: mózg, wątroba, oko i in.],

- spędzenia płodu, choćby bezskutecznego,

- uduszenia własnego dziecka, choćby przypadkowo we własnym łóżku [?],

- zgwałcenia,

- kazirodztwa,

- porwania,

- fałszowania pism władz diecezji, tak ważniejszych, jak i innych.

Ponadto filipini otrzymują władzę rozgrzeszania w przypadkach zastrzeżonych przez ordynariusza w jego liście duszpasterskim, z wyjątkiem:

- symonii (z powodu związanej z nią ekskomuniki zastrzeżonej papieżowi),

- notorycznego bicia duchownych,

- grabieży dziesięcin lub zajęcia dóbr kościelnych,

- niedozwolonego nabycia własności kościelnej,

- przywłaszczania majątku po zmarłych duchownych.

Podkreślono, że słuchanie spowiedzi na Świętej Górze ma się odbywać „bez szkody dla innych parafii”. Upoważnienie to wydano w roku 1746 na okres 3 lat, dołączając (adnotacja pod podpisem oficjała) upoważnienie na rozgrzeszenie od herezji dla 30 osób.

Dalej na tym samym arkuszu znajduje się dokument z 1754 roku – odnowienie poprzedniego upoważnienia na 3 lata, z dołączeniem władzy rozgrzeszania:

- ciężkich przestępstw zagrożonych karą ekskomuniki wymienionych w tzw. bulli In Coena Domini (lista cenzur kościelnych tradycyjnie odczytywana w Rzymie w Wielki Czwartek, skąd nazwa; w użyciu do 1770 roku),

- herezji i apostazji dla 10 osób, lecz tylko tam, gdzie herezja „bezkarnie się panoszy”.

Udzielono też filipinom („kongregatystom”) 3-letniego upoważnienia do poświęcania krzyży, obrazów i różnych sprzętów kościelnych (co było zastrzeżone biskupowi), z wyjątkiem naczyń na olej chorych.

1795? Facultas conflandi argenteriam ecclesiae

Illustrissimus ac reverendissimus dominus Ludovicus Josephus de Mathy

Thanasiensis episcopus, metropolitanus Gnesnensis et cathedralis canonicus

vicarius in spiritualibus et officialis generalis Posnaniensis

ordinis sancti Stanislai eques

Petitioni admodum reverendi Andreae Strazewski ecclesiae parochialis Pogrzyboviensis curati ad se factae deferendo, argenteriam ejusdem ecclesiae Pogrzyboviensis propriam, videlicet tabellas votivas variae formae sexdecem, coronas duas, cruces minimas duas, particulam in forma ensis ex altari sancti Valentini, cratem ex altari sancti Laurentii et circulum parvum inauratum, praevia tamen ponderatione, conflandi et pro transformandis calice cum patena et pyxide, tum patenula pro deferendo ad infirmos Sanctissimo in anterius per fures ablatis convertendi, praelibato admodum reverendo Strażewski authoritate ordinaria facultatem dedit et concessit, prout dat et concedit decreti praesentis vigore. Praesente me Josepho Sniadecki apostolico et consistorii generalis Posnaniensis actuario notario.

Ex actis consistorii generalis Posnaniensis extractum et sigillo praelibati illustrissimi et reverendissimi domini officialis generalis Posnaniensis communitum.

(-) Josephus Sniadecki apostolicus et consistorii generalis Posnaniensis notarius, mp.

Źródło: Parafia Pogrzybów, AAP sygn. PM 223/02, s. 180a (wyciąg wszyty w księgę).

Uwagi: Brak daty, dokument wystawiony między V 1795 (bp Mathy na oficjalacie) a XI 1796 (ks. Strażewski opuszcza probostwo). Do tego na mikrofilmie pominięto s. 181.

Biskup Ludwik Józef de Mathy, oficjał poznański, wyraża zgodę na przetopienie części sreber kościoła w Pogrzybowie na: kielich, patenę, puszkę oraz małą patenę dla chorych, z powodu kradzieży tych naczyń. Przetopionych zostanie: 16 płytek wotywnych różnego kształtu, dwie korony (lub wieńce), dwa krzyżyki, mieczyk z ołtarza św. Walentego, krata z ołtarza św. Wawrzyńca oraz pozłacane kółko. Prośbę wniósł do konsystorza proboszcz, ksiądz Andrzej Strażewski.

1749 Consensus celebrandi Missae Sacrificium in Oratorio Congregationis Gostinensis

Josephus comes de Werbno Pawłowski Dei et Apostolicae Sedis gratia episcopus Niochensis, in ecclesia cathedrali archidiaconus Pscevensis, vicarius in spiritualibus et officialis generalis Posnaniensis.

Universis et singulis quorum interest, intererit aut quomodolibet interesse poterit praesentibus significamus. Expositum nobis pro parte et ad instantiam congregationis oratorii sancti Philippi Nerei loci Gostinensis, qualiter cum ejusmodi sacri instituti presbyteri et congregatistae in animo quam majorem gloriae augem et devotionem regulis sui instituti conformem promovere proposuerint, hinc ne etiam valetudinarii ac infirmi ecclesiam adire non valentes suis debitis frustrentur officiis, nobis proinde supplicatum est, quatenus ipsis in oratorio immediate dictae congregationis Gostinensis ab ecclesia in situ distincto, decenter tamen extructo ac exornato, in quo alias meditationes spirituales peraguntur, sacro sancta missae sacrificia absolvendi facultatem dare et concedere dignaremur.

Nos ejusmodi supplicationi annuendo in praedicto oratorio congregationis sancti Philippi Nerei Gostinensis super altari decenter extructo et exornato, cereis candelis accensis, diebus ferialibus et festivis ad populum celebribus, exceptis tamen primae classis seu alias juxta dispositionem praepositi seu superioris toties dictae congregationis pro exigentia rei et devotionis, unum tantummodo missae sacrificium absolvere petentibus authoritate ordinaria, qua hac in parte fungimur, consensum nostrum impertimur. In quorum fidem etc.

Datum in cancellaria consistorii generalis Posnaniensis die prima Februarii 1749.

(-) Joannes Krall U. J. D., canonicus cathedralis Posnaniensis, judex surrogatus, mpp.

(-) Stephanus Skrzebowski apostolicus et consistorii generalis Posnaniensis notarius, mpp.

[in dorso] Consensus celebrandi missae sacrificium in oratorio congregationis Gostinensis.

Źródło: Święta Góra, Józef Pawłowski wikariusz i officjał poznański zezwala na odprawienie Mszy św. w oratorium poza kościołem Kongregacji Oratorium św. Filipa Neri w Gostyniu, sygn. B/25.

Gostyńska kongregacja filipinów złożyła w konsystorzu poznańskim prośbę o zgodę na odprawianie mszy w klasztornej kaplicy (łac. oratorium), aby chorzy i słabi kapłani, którzy nie mogą przebyć długiej drogi do kościoła, mogli spełniać swoją posługę. Oficjał generalny poznański przychyla się do wniosku wskazując, by mszę odprawiać przy ołtarzu należycie zbudowanym i przyozdobionym, przy świecach woskowych. Można to czynić w dni powszednie jak i w święta, w które zwykło się odprawiać mszę dla ludu, z wyjątkiem świąt I klasy, chyba że przełożony (superior) zadecyduje inaczej. Codziennie można odprawić w kaplicy tylko jedną mszę.

1774 Dispensatio a duabus bannis

Stephanus Rola Skrzebowski, utriusque juris doctor, archidiaconus Pscevensis, vicarius in spiritualibus et officialis generalis Posnaniensis.

Perillustri et reverendissimo Antonio Boncza Miaskowski, ecclesiarum metropolitanae Gnesnensis primicerio, cathedralis Posnaniensis scholastico, parochialis Neomestensis praeposito, sive de licentia ejus cuipiam alteri presbytero saeculari, ut in matrimonium per verba de praesenti, praemissa una banna, duabus vero omissis et per nos ex causis justis et legitimis dispensatis, servata in reliquis forma juxta praescriptum Sacri Concilii Tridentini statutoque a jure tempore, generosos Michaelem Gorski et Margaretham Zborowska virginem, neosponsos, nullo aliquo detecto impedimento canonico, de quo sub onere conscientiae quam diligentissime inquirat, in facie ecclesiae formalis non alias nec aliter, nisi cum scitu et voluntate parentum tam sponsi quam sponsae, libere et licite conjugere possit, authoritate ordinaria licentiam et facultatem impertimur per praesentes, ita tamen, ut huic sacro matrimonio adsint testes fide digni, nominaque eorum et cognomina simul et contrahentium, tum et praesens indultum, in metricam dictae ecclesiae parochialis Neomestensis inscribantur vel, si id commode fieri poterit, ipsum originale in eandem metricam insuatur. In quorum fidem etc.

Datum in cancellaria consistorii generalis Posnaniensis die 23 Decembris anno 1774to.

(-) Martinus Josephus Olbrych, utriusque juris doctor, canonicus cathedralis Posnaniensis, judex surrogatus.

Źródło: Parafia Nowe Miasto nad Wartą, AAP sygn. PM 193/06, s. 422-423 (strony stanowią jeden arkusz).

Dyspensa od dwóch z trzech zapowiedzi przedślubnych dla urodzonych: Michała Górskiego i Małgorzaty Zborowskiej.

1778 Facultas purgandi fornices et sepeliendi ossa eccleae parlis Zytowiecensis

Facultas purgandi fornices et sepeliendi ossa ecclesiae parochialis Zytowiecensis.	Zgoda na oczyszczenie krypt i pochówek kości dla kościoła parafialnego w Żytowiecku.
Adalbertus Wyssogotta Zakrzewski, Utriusque Juris Doctor, custos cathedralis, vicarius in spiritualibus et officialis generalis Posnaniensis.	Wojciech Wyssogota Zakrzewski, doktor praw obojga, kustosz katedralny, wikariusz in spiritualibus i oficjał generalny poznański.
Admodum reverendo Valentino Woytynski, ecclesiae parochialis Zytowiecensis curato, nobis in | Christo dilecto salutem in Domino. Supplicationibus humiliter ad nos factis annuentes et petitis inclinati, ut liceat tibi fornices ecclesiae tuae praedictae purgare ossa mortuorum, adhibitis caeremoniis solitis, convocatis aliquot presbyteris, ad alium locum transferre eademque /: praevia nihilominus publicatione aliquo die dominico vel festo, parochianis ut caeremoniis praefatis adsint, factaque brevi in die peragendarum caeremoniarum ad populum exhortatione :/ sepelire, authoritate ordinaria facultatem dandam et concedendam esse duximus, prout damus et concedimus in Dei nomine per praesentes. In quorum fidem etc.	Przewielebnemu Walentemu Wojtyńskiemu, plebanowi kościoła parafialnego w Żytowiecku, umiłowanemu przez nas w Chrystusie pozdrowienie w Panu. W odpowiedzi na pokorne błagania do nas kierowane i przychylając się do próśb, aby wolno było Tobie oczyścić krypty wspomnianego Twego kościoła z kości zmarłych, przy zastosowaniu zwyczajowych obrzędów, w obecności zaproszonych księży, przenieść je na inne miejsce /: jednak po uprzednim ogłoszeniu parafianom w jakąś niedzielę lub święto, aby zechcieli stawić się na te ceremonie; w dzień, w który obrzędy mają być wykonane, należy wygłosić krótką zachętę do wiernych :/ i pochować – zgodę na to uznaliśmy powagą naszą za godną udzielenia, jako też wydajemy ją i jej udzielamy niniejszym w imię Boże. Na dowód czego itd.
Datum in cancellaria consistorii generalis Posnaniensis die trigesima prima Octobris anno Domini 1778vo, dico octavo.	Wystawiono w kancelarii konsystorza generalnego poznańskiego dnia 31 października roku Pańskiego 1778-go, słownie: ósmego.
(-) Adalbertus Wyssogotta Zakrzewski U. J. D., cust. cat., offlis gnrlis Psnsis, mp.	(-) Wojciech Wyssogota Zakrzewski, doktor praw obojga, kustosz katedralny, oficjał generalny poznański, ręką własną.
(-) M. Christianus Thomas de Jüngling, Philosophiae Doctor, apostolicus et consistorii generalis Posnaniensis actuarius notarius.	(-) M. Krystian Tomasz de Jüngling, doktor filozofii, notariusz apostolski oraz pisarz aktowy konsystorza generalnego poznańskiego.

Źródło: Parafia Żytowiecko, Liber defunctorum 1770-1795, AAP sygn. PM 341/01, s. 486-485 (paginacja odwrotna!). Tytuł z noty dorsalnej.

In dorso (tj. na odwrocie dokumentu) ks. Walenty Wojtyński umieścił adnotację o przeprowadzeniu pochówku kości z krypt na cmentarzu parafialnym, z uwagą, że w krypcie starego kościoła (nowy właśnie budowano) pozostały szczątki:

- Macieja Sobińskiego, altarysty św. Anny i kapelana żytowieckiego (zm. 1758),

- Marcina Szuborskiego ze Śmigla, proboszcza żytowieckiego w latach 1729-1762,

- Marianny Kreczmerskiej krewnej i Jacka Kreczmerskiego z Koźmina brata proboszcza Mikołaja Kreczmerskiego (poprzednik ks. Wojtyńskiego w latach 1762-1770, pochowany już w nowym kościele),

- Jadwigi Wojtyńskiej, matki proboszcza, pochowanej 17 IX 1777.

1701 Świadectwo biskupa poznańskiego o Kongregacji Świętogórnej

Świadectwo biskupa poznańskiego o Kongregacji Świętogórnej z dnia 22 lutego 1701 roku.1
Hieronymus Wierzbowski, Dei et Apostolicae Sedis gratia episcopus Fessensis [?], suffraganeus, praepositus cathedralis, vicarius in spiritualibus, officialis generalis Posnaniensis, custos Varsaviensis.	Hieronim Wierzbowski, z łaski Boga i Stolicy Apostolskiej biskup Fez2, sufragan, prepozyt katedralny, wikariusz in spiritualibus, oficjał generalny poznański, kustosz warszawski.
Universis et singulis, quorum interest vel intererit, significamus:	Wszystkim i każdemu, kogo to dotyczy lub będzie dotyczyć, oznajmiamy, iż:
Congregationem Oratorii sancti Philippi Nerii in monte ad oppidum Gostinium in hac dioecesi Posnaniensi consistentem, bene et canonice in summis variis pecuniariis dotalibus ad sustentationem personarum in ea ad famulandum Deo omnipotenti viventium et victurarum officiose in castris diversis Regni Poloniae inscriptis ad summam centum triginta millium ascendentibus, tum in praedio jure haereditario in perpetuum adscripto constitutam.	Kongregacja Oratorium św. Filipa Neri na górze pod miastem Gostyniem położonym w tejże diecezji poznańskiej została prawidłowo i kanonicznie ustanowiona, uposażona różnymi sumami pieniężnymi urzędowo zapisanymi w różnych grodach Królestwa Polskiego, sięgającymi kwoty 130.000, na utrzymanie osób przebywających tam teraz czy w przyszłości na służbie u Boga Wszechmogącego, ma też prawem dziedzicznym wieczyście zapisany folwark.
In ea viros probos, in sacra theologia speculativa et morali ac philosophia et in aliis artibus doctos esse, et religiose in numero septemdecem vivere, ex quibus sunt presbyteri tredecem, laici quatuor. Presbyteri quotidie divinum officium per turnum officiant, inter quos sunt nonnulli eximii concionatores, quolibet die dominico et festivo, ac aliis solennioribus festis praedicantes, singulique singulis officiis ex electione triennali funguntur.	Składa się ona z zacnych mężów, biegłych w teologii spekulatywnej i moralnej oraz w filozofii i innych naukach. Żyją oni bogobojnie w liczbie 17, w tym 13 kapłanów i 4 [braci] świeckich. Kapłani codziennie po kolei sprawują służbę Bożą. Jest między nimi kilku wybitnych kaznodziejów, którzy głoszą kazania w każdą niedzielę, święto i w inne uroczystości. Na swoje stanowiska wybierani są raz na 3 lata.
Patres et fratres habitationes commodas tam in inferiori quam superiori contignatione habent. Inter habitationes inferioris contignationis refectorium ex una parte ad meridiem amplum, in altera parte oratorium ad septentrionem competens, imaginibus vitam sancti patris Philippi Nerii exhibentibus et altari pervenustae artis cum imagine ejusdem sancti patris Philippi Nerii condecoratum existit. Clausura Congregationis adamussim observatur. Capitula juxta tempora praescripta celebrantur, in quibus de bono ordine, statu et regimine Congregationis, ac servanda disciplina spirituali tractatur. Hi tractatus ad librum Congregationis inscribuntur. Collationes spirituales instituuntur, in quibus varia dubia juxta materias occurrentes, et alias doctrinas iidem patres presbyteri inter se habent.	Ojcowie i bracia mają wygodne mieszkania na dolnym i górnym piętrze. Między mieszkaniami na dolnym piętrze z jednej strony na południu znajduje się obszerny refektarz, z drugiej strony na północy odpowiednia kaplica, ozdobiona obrazami ukazującymi życie świętego ojca Filipa Neri oraz ołtarzem przecudnego rzemiosła z obrazem tegoż świętego ojca Filipa Neri. Starannie przestrzega się klauzury kongregacji. Kapitułę zwołuje się w ustalonych terminach. Podczas niej rozprawia się o porządku, stanie i zarządzie kongregacji oraz zasadach dyscypliny duchowej. Rozprawy te zostają odnotowane w księdze kongregacji. Organizuje się konferencje duchowe, podczas których księża ci roztrząsają różne bieżące problemy oraz inne zagadnienia naukowe.
Ecclesia noviter ex latere cocto ac caemento, magno sumptu fundatorum in non consueta et antiqua, sed eximia ac non reperibili forma in partibus nostris constructa. Cui majorem decorem in successu temporis, copula e medio totius operis in altum eminens addet; ab intus pictura singulari et altaribus multis arte sculptili eleganti factis decorata.	Kościół niedawno zbudowany z cegły palonej i kamienia tłuczonego, wielkim nakładem fundatorów, w kształcie niezwykłym i starym, lecz wyjątkowym i niespotykanym w naszych stronach. Z upływem lat większego piękna doda mu kopuła z pośrodku całego dzieła wzwyż celująca. Wewnątrz kościół przystrojony jest wyjątkowymi obrazami i licznymi, wytwornie rzeźbionymi ołtarzami.
In eadem ecclesia prima Missa matutina hora quinta ad altare majus, in quo collocata est imago Beatissimae Mariae Virginis, miraculis quotidianis clarens, cum expositione Sanctissimi Sacramenti in pixydo, ex indulto nostro, ad sonum organorum et musicarum voce naturali varioque genere instrumentorum sonorose nomen Dei et Deiparae Virginis laudantium celebratur, aliaeque devotiones ex piis fundationibus Christi fidelium absolvuntur. Est et altera imago Dolorosae Beatae Mariae Virginis in altari.	W tymże kościele pierwsza msza poranna odprawia się o godzinie piątej przy ołtarzu wielkim, gdzie umieszczony jest obraz Najświętszej Maryi Dziewicy, codziennie jaśniejący cudami. [Msza ta odprawia się] z wystawieniem Najświętszego Sakramentu w puszce, za naszym indultem, przy dźwięku organów i muzyków głosem przyrodzonym oraz na instrumentach różnego rodzaju dźwięcznie imię Boga i Bogarodzicy Dziewicy wysławiających. Odprawia się tam też inne nabożeństwa z pobożnych fundacji wiernych chrześcijan. Jest i inny obraz Matki Bożej Bolesnej w ołtarzu3.

Źródło: Święta Góra, „Dopisy Do Rękopisma Zbiór Wiadomości o Swiętéj Górze pod Gostyniem”, sygn. A/11, s. 70, wpis LXXXI (odpis).

¹ Tytuł pochodzi od kopisty.
² biskupstwo tytularne in partibus infidelium w Numidii.
³ Pełny zapis dokumentu wraz z osnową nie zachował się, jak zaświadcza ks. Dominikowski w Zbiorze wiadomości o Świętej Górze pod Gostyniem (s. 108).

1749 Decretum inter excellentem et admodum reverendum Szuberski actorem ab una et spectabilem magistratum Lesnensem citatum ab altera partibus latum

Anno Domini millesimo septingentesimo quadragesimo nono, die vero Mercurii decima octava mensis Junii.

In publica causarum audientia illustrissimi et reverendissimi domini Josephi comitis de Werbno Pawłowski¹, Dei et Apostolicae Sedis gratia episcopi Niochensis, in ecclesia cathedrali archidiaconi Pscevensis, vicarii in spiritualibus et officialis generalis Posnaniensis comparens personaliter excellens et admodum reverendus M. Martinus Szuberski², philosophiae doctor, ecclesiae parochialis Zytovecensis curatus, uti et tanquam altaris Beatissimae Mariae ad Nives in ecclesia parochiali Costensi situati altarista, actor principalis, in termino ex literis citationis simplicis debite, ut a tergo apparebat, executis, provenienti, in diem hodiernam legitime incidenti, contra infrascriptos,

occasione denegatae exolutionis census a summa originali mille florenorum Polonicalium in et super lapidea Steierowska dicta inscripta provenientis, actorem concernentis, ab ultima quietatione retentis,

citatos proposuit, petens eosdem ad directam responsionem stringi, alias productis documentis literatoriis ut pote scriptis binis manualibus, uno in anno millesimo septingentesimo trigesimo quarto, altero vero de anno millesimo septingentesimo trigesimo quinto conscriptis, summam praefatam mille florenorum Polonicalium evincen(do) mediante decreto judicii praesentis sub die Mercurii decima quinta Decembris anno Domini millesimo septingentesimo quadragesimo quinto approbato, quibus inhaerendo dictos citatos ad solutionem census a praetacta summa mille florenorum Polonicalium juris mediis compelli debita cum instantia postulavit.

Praesente nobili Bartholomaeo Barent Sacrae Regiae Maiestatis secretario, spectabilium proconsulis ac consulum totiusque magistratus civitatis Lesnensis citatorum ex adverso principalium plenipotente, salvis etc. et protestando de indebita ad judicium praesens provocatione litisque expensarum causatione citra competentiam actionis causam praesentem praeventam esse in judicio Lesnensi, quo in judicio respectu potioritatis lapideae Sztejerow intercessit decretum [s. 45] locandorum variorum creditorum, inter quos etiam modernus actor cathegoriam suam promovit, dicente eandemque causam ad idem judicium Lesnensem ubi caepta est, ne confundantur jurisdictiones et salva sint jura civitatensia ad congeriem creditorum remitti exposcente et libertatem a termino flagitante.

Et illustrissimus ac reverendissimus dominus episcopus Niochensis et officialis generalis Posnaniensis supra memoratus pro tribunali sedens etc., auditis partium propositis et responsis eoque considerato, quod causa praesens sit praeventa in judicio civitatensi Lesnensi ibidemque decretum potioritatis lapideae Stejerow intercessit actorque modernus inter alios creditores cathegoriam suam respectu summae mille florenorum Polonicalium promovit, prout id decretis authenticis demonstratum est. Proinde suspensa adjudicatione censuum praetensorum causam eandem, ne confundantur jurisdictiones, ad idem judicium Lesnensem pro ulteriori resolutione remisit, et quatenus citati praetactam causam in spatio unius mensis resolvant, summamque praetensam uti ecclesiasticam praemissisque literis crydae et aliis servatis servandis solennitatibus erectam ac approbatam, prae aliis debitis et creditoribus praeferibiliorem adinveniant, decrevit, et ad eum effectum mandatum executivum cum termino sex dierum relaxavit et ex cancellaria extradere mandavit, prout etc.

Praesentibus perillustribus et reverendissimis Antonio Payszczewski, Constantino Marszewski, Joanne Woroniecki canonicis ecclesiae cathedralis Posnaniensis, meque Stephano Skrzebowski apostolico et consistorii generalis Posnaniensis actuario notario.

Ex actis consistorii generalis Posnaniensis extractum et sigillo praelibati illustrissimi ac reverendissimi domini episcopi Niochensis, vicarii in spiritualibus et officialis generalis Posnaniensis, communitum.

(-) Stephanus Skrzebowski apostolicus et consistorii generalis Posnaniensis notarius, mp.

[s. 46, in dorso] Decretum inter excellentem et admodum reverendum Szuberski actorem ab una et spectabilem magistratum Lesnensem citatum ab altera partibus latum. 1749no.


Źródło: Styer’sche Konkursakta - sprawa majątkowa, APP Akta miasta Leszno, sygn. I/304, s. 44-46

Dekret sądu konsystorskiego w sprawie między ks. Marcinem Szuberskim, proboszczem żytowieckim, jako powodem a magistratem leszczyńskim, jako pozwanym, reprezentowanym przez plenipotenta Bartłomieja Barenta, sekretarza JKMci. W sprawie o należny ks. Szuberskiemu czynsz od sumy 1000 zł z kamienicy Sztejerów w Lesznie, sąd odsyła sprawę do dalszego rozpatrzenia przed sądem leszczyńskim. Ma ona zostać rozstrzygnięta w ciągu miesiąca, a ks. Szuberski powinien – na ile to możliwe – uzyskać pierwszeństwo w kolejce wierzycieli do tej kamienicy.

¹ Józef z Werbna Pawłowski (1698-1759), oficjał poznański od 1745, biskup pomocniczy poznański od 1748.
² Marcin Szuberski, proboszcz żytowiecki 1729-1762 (Walenty Wojtyński, Elenchus seu series vita functorum curatorum ad ecclesiam Żytoviecensem existentium, quos descripsi ex libro metricarum propter memoriam, AAP sygn. PM 341/01, s. 3), tu zarazem altarysta NMP Śnieżnej w Kościanie.

1907 Impedimentum ex copula illicita

Jutrosin, die 4. Octobris 1907.	Jutrosin, 4 października 1907.
Franciscus Dratwa, confessarius petit dispensationem super primo gradu affinitatis.	Franciszek Dratwa, spowiednik, prosi o dyspensę od 1. stopnia powinowactwa.
Reverendissime domine vicari generalis!	Najprzewielebniejszy księże wikariuszu generalny!
Titius et Caja volunt matrimonium inire. In confessione absoluta ante proclamationes comperi qua confessarius, Cajam cum Petro, fratre Titii, copulam carnalem habuisse. Quare cum impedimentum illud sit occultum, sitque periculum scandali et diffamationis ex variis suspicionibus proveniens pro Caja, si matrimonium non contrahatur, supplico humiliter illustrissimam dignitatem vestram pro dispensatione super supra dicto impedimento primi gradus ex copula illicita provenientis.	Tytus i Gaja1 chcą zawrzeć związek małżeński. W trakcie spowiedzi przed zapowiedziami dowiedziałem jako spowiednik, że Gaja spółkowała z Piotrem, bratem Tytusa. Dlatego, ponieważ przeszkoda ta pozostaje w tajemnicy oraz istnieje niebezpieczeństwo zgorszenia i zniesławienia dla Gai z powodu różnych podejrzeń, gdyby nie zawarła małżeństwa, pokornie proszę Jaśnie Oświecony Urząd Wasz o dyspensę od wspomnianej przeszkody pierwszego stopnia pochodzącej z niegodziwego stosunku.
(-) ks. F. Dratwa	(-) ks. F. Dratwa
Reverendissimo domino vicario generali, Posnaniae.	Najprzewielebniejszemu księdzu wikariuszowi generalnemu w Poznaniu.
[adnotacja:] Er. m. dispensatio expetita hisce conceditur. Posnaniae die 5ta Octobris 1907. Officialis et vicarius generalis Echaust J[ulianus].	[adnotacja:] [...] niniejszym udziela się żądanej dyspensy. W Poznaniu, 5 października 1907. Oficjał i wikariusz generalny Echaust Julian.

Źródło: Jutrosin, sygn. A/II/1, teczka "Jutrosin dyspensy"

¹ Imiona stosowane w kazusach prawa kanonicznego (tajemnica spowiedzi nie pozwalała na użycie prawdziwych imion).

1672 Commutatio agri plebanalis Gostinensis cum agro donato Congregationi ad villam Pozegowo existente

Albertus Dobrzelewski, praepositus infulatus Lascensis, archidiaconus Posnaniensis, scholasticus Vladislaviensis, Gnesnensis Lanciciensis canonicus, Sacrae Regiae Maiestatis secretarius, vicarius in spiritualibus, et officialis Posnaniensis generalis.

Significamus hisce praesentibus litteris nostris, quorum interest, universis et singulis, q[...] pro parte et ad instantiam Congregationis Oratorii sancti Philippi Nerii, in ecclesia tituli Immaculatissimae Conceptionis Beatissimae Mariae Virginis extra oppidum Gostin, in Sacro Monte sita, noviter fundati, coram nobis fuit comparitum, et nomine eiusdem humiliter supplicatum,

quatenus super commutationem agri plebanalis Gostinensis, ad praefatam ecclesiam Beatissimae Mariae Virginis siti, cum agro Oratorii seu pessula vulgo płoską, per generosum Stanislaum de Bnin Radzewski bonorum villae Pozegowo districtus Costensis haeredem, ad acta in judiciis castrensibus Posn(aniensibus) causarum officii, feria secunda post festum Omnium Sanctorum proxima, anno millesimo sexcentesimo septuagesimo primo, in castro Posnaniensi celebratis, dato, donato et inscripto, antiquitus ad villam et hereditatem praedictam Pozegowo pertinente, penes agros praediales ex una, et versus montana ad praedictam villam Pozegowo spectantem, ad semitam quae tendit ad villam Dusina sese extendente, propter certas et rationabiles causas, inter eandem Congregationem, et admodum reverendum Paulum Czapulewicz praepositum Gostinensem, stante consensu illius factam, authoritate nostra qua hac in parte fungimur, consensum et assensum dare, nec non talem commutationem confirmare, approbare et ratificare dignaremur. Qua in re nolentes quidquid praecipitanter agere, et cupientes [?] de narratis eisdem plenius informari, commiss[...] [s. 62] in personas perillustris ac admodum reverendorum Francisci Gostynski canonici Po[snaniensis] fratris nostri observandissimi, Matthaei Ogromnicz praepositi Krobensis, Jacobi Rogoziecki [?] parochi Dolscensis, et aliorum authentico commissionis specificatorum decrevimus, et extradere mandavimus in forma solita, prout f[...] extradita.

Qu[...]rum quidem dominorum commissariorum acta inquisitionis, per admodum reverendum Albertum Laktanski, cathedralis poenitentiarium, B. M. V. in Summo custodem, et sancti Nicolai ecclesiarum collegiatarum praepositum, admodum reverendi domini M. Stanislai Grudowicz, philosophiae doctoris, suprascriptae Congregationis praepositi procuratorem reproducto, ad cuius insertionem hic minime tenemur, viso et lecto, quoniam ex eodem clare et evidenter constat, per praedictam commutationem, ecclesiam parochialem Gostinensem, eiusque admodum reverendum praepositum non laedi, imo in meliorem eorum vergere conditionem, siquidem ager plebanalis sit trium stadiorum in longum, quorum unum est arenosum, et latum sulcorum viginti quatuor, Congregationis vero sit stadiorum trium et medii arenosi, sulcorum vero triginta sex maioris quantitatis et bonitatis, ac propinquitatis ad evehendum fimum:

ideo super eadem commutatione consensum et assensum nostrum authoritate praefata dandum et concedendum esse duximus, uti quidem damus et concedimus, eandemque approbamus, confirmamus et ratificamus, perpetuo ac in aevum, roburque firmitatis perpetuae eidem commutationi, ac in ea contentis tanquam in evidentem ecclesiae parochialis Gostynensis eiusque praepositi utilitatem factis adiicimus [?], omnesque tam juris quam facti defectus, si qui in praemissis forsan [?] intervenerunt, eadem authoritate nostra supplemus.

In quorum [s. 63] manu propria perillustris ac admodum [...]tis nostri subscriptae, et sigillo officii nostri commun[...] decima octava mensis Maii anno Domini [millesimo sexcentesimo] septuagesimo secundo.

(-) Nicolaus Zalaszowski UJD, canonicus [?] Posnaniensis uti locum tenens mpp.

[in dorso:] Commutatio agri plebanalis Gostinensis cum agro donato Congregationi ad villam Pozegowo existente 1672

Źródło: Święta Góra, „Dokumenta Starożytne Kongregacyi Xięży Filippinów pod Gostyniem”, sygn. A/5, s. 61-64

Zgoda oficjała poznańskiego na zamianę roli plebana gostyńskiego z rolą Kongregacji św. Filipa Neri na Świętej Górze.

Kongregacja otrzymała rolę w Pożegowie w darowiźnie od Stanisława z Bnina Radzewskiego, dziedzica dóbr tej wsi, 2 listopada 1671 r. (zapis w aktach grodzkich poznańskich). Przytoczę uzasadnienie dla jej zamiany z rolą plebańską, jakie przedstawił oficjałowi ks. Wojciech Laktański, reprezentujący ks. Stanisława Grudowicza, założyciela i przełożonego kongregacji świętogórskiej:

„... jasno bowiem widać, że w wyniku tej zamiany, kościół parafialny w Gostyniu, jak i jego przewielebny proboszcz straty nie poniosą, a nawet na korzyść im to wyjdzie. Choć bowiem rola plebańska długa jest na trzy stajania, w tym jedno piaszczyste, szeroka zaś na 24 zagony, to rola kongregacji ma 3 stajania i pół piaszczystego, zagonów zaś 36 większych i lepszych, bliżej też do wywozu nieczystości.”

Uwaga:

Pozegowo – w całym dokumencie błędnie: Pogozewo