1800? Equus redivivus

NB. Imago sancti Antonii in eccliesia [!] Twardoviensi est gratiosa, ut sparget rumor hominum. Quia equitando nobilis quidam Wolski per hanc villam perivit, ipsi equs [!] seu e vitae decessit. Dedit iste nobilis parocho hujus ecclesiae pro missa, ut illam legeret ad altare s. Antonii. Qua persoluta, revixit equs [!!] et ad fores ecclesiae venit seu stetit. Et in gratiarum actionem dedit votum argenteum in forma equi ad hocce altare.

Obraz św. Antoniego w kościele twardowskim jest cudowny, jak to wieść gminna niesie. Jechał bowiem przez tę wieś pewien szlachcic nazwiskiem Wolski i padł mu koń. Dał ów szlachcic proboszczowi tego kościoła na mszę, by ją przeczytał przy ołtarzu św. Antoniego. Po odprawieniu mszy koń ożył i przyszedł, czy też stanął, przy drzwiach kościoła. A w podzięce dał [szlachcic] wotum srebrne w kształcie konia, do tego ołtarza.

Or.: Metrykalia parafii Twardów, Liber baptisatorum 1763-1787, AAG sygn. AP 94/2, s. 48.

Zapis niedatowany, wykonany ręką ks. Piotra Kurkiewicza (VII 1790 - VIII 1814 wzmiankowany jako komendarz w Twardowie), umieszczony na pierwszej z wolnych kart między chrztami z r. 1787 a zgonami z r. 1764.

1818 Literae recognitionis legitimi ortus Nicomedis Jezierski

Copia.	Kopia.
Ignatius comes Nałęcz de Małoszyn et Raczyno Raczyński, Dei et Apostolicae Sedis gratia princeps archiepiscopus Gnesnensis, legatus natus, ordinum Aquilae Albae, Rubrae et S. Joannis Hierosolymitani eques.	Ignacy hrabia Nałęcz z Małoszyna i Raczyna Raczyński, z Bożej i Stolicy Apostolskiej łaski książę arcybiskup gnieźnieński, legat urodzony, kawaler orderów Orła Białego, Czerwonego i św. Jana Jerozolimskiego.
Universis quorum interest significamus, quod cum ob defectum adnotationis in libris metrices baptisatorum ecclesiae parochialis Sanctissimae Trinitatis Gnesnensis ortus ac baptismi Nicodemis [!] Jezierski ad statum ecclesiasticum aspirantis, testes in cancellaria consistorii nostri examinati concorditer recognoverunt praedictum Nicomedem in anno Domini millesimo septingentesimo nonagesimo sexto, die Exaltationis Sanctae Crucis [14 IX] mense Septembri ex parentibus famatis Marianna nata Łominska et Antonio Jęzierski legitimo matrimonio copulatis natum, tertia die eadem natalia proxime sequenti per olim admodum reverendum Maximum Podkowski dictae ecclesiae praepositum, levantibus de sacro fonte famatis Antonio Janowicz et Sophia Cabańska civibus Gnesnensibus, baptisatum fuisse, proinde recognitionem hujusmodi officiose ac juratorie factam vim testimonii libri metrices habere declamus [!], praesentemque declarationem nostram libris memoratae ecclesiae Sanctissimae Trinitatis inscribi volumus.	Wszystkim, których to dotyczy, ogłaszamy, iż jako że z braku w księgach metrykalnych ochrzczonych kościoła parafialnego Świętej Trójcy w Gnieźnie zapisu urodzenia i chrztu Nikodema1 Jezierskiego, który pragnie wstąpić w stan duchowny, świadkowie przepytani w kancelarii konsystorza naszego zgodnie zeznali, iż ów Nikomedes urodził się w roku Pańskim 1796, dnia Podwyższenia Krzyża Świętego [14 IX], we wrześniu, z rodziców sławetnych Marianny urodzonej Łomińskiej i Antoniego Jęzierskiego, związanych prawym małżeństwem, a został ochrzczony trzeciego dnia po tychże narodzinach przez niegdy przewielebnego Maksyma Podkowskiego prepozyta tegoż kościoła, trzymany nad chrzcielnicą przez sławetnych Antoniego Janowicza i Zofię Cabańską mieszczan gnieźnieńskich, przeto zeznaniu temu urzędowo złożonemu i popartemu przysięgą nadajemy moc świadectwa z ksiąg metrykalnych, zaś niniejsze postanowienie nasze rozkazujemy wpisać do ksiąg wspomnianego kościoła Świętej Trójcy.
Datum Gnesnae, die 15ta mensis Aprilis anno Domini 1818.	Wydano w Gnieźnie, 15 kwietnia roku Pańskiego 1818.
L. S.	L. S.
(-) Martinus Siemienski episcopus Cyrenensis, vicarius et officialis generalis Gnesnensis. (-) Adamus Chylewski apostolicus et consistorii generalis Gnesnensis notarius.	(-) Marcin Siemieński, biskup cyreński, wikariusz i oficjał generalny gnieźnieński. (-) Adam Chylewski, notariusz apostolski oraz notariusz konsystorza generalnego gnieźnieńskiego.
Literae recognitionis legitimi ortus Nicomedis Jezierski.	Zeznanie prawego urodzenia Nikomedesa Jezierskiego.

Kop.: Metrykalia parafii Gniezno Św. Trójcy, Duplikat ochrzczonych, 1818, APP sygn. 44, s. 8

URL: http://szukajwarchiwach.pl/53/3294/0/1.1/44/str/1/1/15/yD_N2CH4hl_7FF3PNvsoAg/#tabSkany

¹ Błąd! W dalszej części dokumentu stosowano imię Nikomedes – z pewnością poprawne, zważywszy na datę chrztu (15 IX przypadało liturgiczne wspomnienie św. Nikomedesa).

1788 Commutatio agrorum

Anno Domini millesimo septingentesimo octuagesimo octavo facta est dimensio agrorum cmethonalium in Niestronno, tempore cujus ego Gasparus Tarkowski rector ecclesiae parochialis Niestronnensis ob spaciosius horreum plebanale reddendum feci commutationem partis agri plebanalis /: cum consensu illustrissimorum ac reverendissimorum canonicorum ecclesiae metropolitanae Gnesnensis, praesertim vero illustrissimi ac reverendissimi Michaelis Kociełkowski protunc commissarii bonorum clavis Niestronnensis, sicuti [...]rorum haeredum ac collatorum :/ hoc est in hunc modum:	Roku Pańskiego 1788 dokonano pomiaru ról kmiecych w Niestronnie, podczas którego ja, Kasper Tarkowski, rządca kościoła parafialnego w Niestronnie w celu powiększenia stodoły plebańskiej dokonałem zamiany części roli plebańskiej (za zgodą najjaśniejszych najprzewielebniejszych kanoników kościoła kościoła metropolitalnego w Gnieźnie, zwłaszcza zaś najjaśniejszego najprzewielebniejszego Michała Kociełkowskiego natenczas komisarza dóbr klucza niestrońskiego, jako [...] dziedziców i kolatorów), a to w ten sposób:
Post horreum plebanale penes viam quae ducit versus Gnesnam in dextra situm, erat Valentini Jazdz [?] cmethonis ex opposito domus plebanalis habitantis ager primus alias płoska, alter erat plebano [...] latus ac longus veluti primus, dimissonamque [?] plebanali quondam secundo, accepi in possessionem primum ante in possessione existentem praedicti Valentini. Per hanc autem commutationem nullam ecclesia ejusve rector patitur [?] injuriam. In cujus rei fidem manu propria me subscribo aliosque testes.	Za stodołą plebańską przy drodze, która wiedzie ku Gnieznu, położoną po prawej, była pierwsza rola czyli płoska Walentego Jazdz kmiecia mieszkającego naprzeciw domu plebańskiego. Druga rola była plebana, długa i szeroka jak pierwsza, i oddając drugą, niegdyś plebańską, wziąłem w posiadanie pierwszą, wcześniej będącą w posiadaniu wspomnianego Walentego. W wyniku tej zamiany kościół ani jego rządca nie ponieśli straty. Na wiarę czego ręką własną się podpisuję wraz z innymi świadkami.
Datum in residentia mea plebanali anno ut supra, die 20 Aprilis.	Wydano w mej rezydencji plebańskiej roku jak wyżej, dnia 20 kwietnia.
(-) Gasparus Tarkowski plebanus (-) Josephus Jakubowski oeconomus (-) Andreas Łakomy scultetus (-) Bartholomaeus vulgo Szary cmetho Niestronnensis	(-) Kasper Tarkowski pleban (-) Józef Jakubowski ekonom (-) Andrzej Łakomy sołtys (-) Bartłomiej zwany Szarym, kmieć niestroński

Kop.: Parafia Niestronno, AAG sygn. AP 131/1, nlb. (przed Liber copulatorum 1768-1814).

1767 Resignatio parochi Srebrnogorcensis

Anno Domini 1767, die 7 Junii.

Inventarium suppellectilis ecclesiae parochialis in Srebrnegorki in visitatione generali conscriptum.

[lista sprzętów kościelnych w języku polskim] [s. 26]

Suppellex ad altare sancti Bennonis spectans.

[lista sprzętów kościelnych w języku polskim] [s. 27]

Inventarium locale et oeconomicum.

Modernus parochus recepit boves quatuor, juvencos duos, vaccas quatuor, equos tres, oves sexdecem, anseres septem, sues septem, galinas tres, currum unum bonum, aratra duo cum jugis, semiaratra quatuor, sed illud non conservat, ob malam administrationem rei oeconomicae.

Decretum reformationis.

Quamvis reverendus parochus assequendo per canonicam institutionem istud beneficium noverit se, non tantum ecclesiam in sartis tectis conservare, ejusque decorem internum procurare, verum etiam rem oeconomicam diligenter administrare, meliori bono aedificiorum plebanalium, ruinisque illorum, si quae essent reparandis prospicere, obligationem contraxisse; ipse tamen omnium immemor, se in promovendo cultu divino et procurando decore ecclesiae conservationeque illius et aedificiorum plebanalium in sartis tectis remissum, in administranda oeconomia per viginti sex annos possessionis suae prorsus negligentem exhibendo, ecclesiae in tectis, parietibus, fundamentis desolationem et eversionem sepimentorum coemeterii causasse, residentiam, stabula, caulas, ovile, hollodia, domunculas duas inquilinorum plebanalium ad tam extremam ruinam et pessimum statum devenire, agros steriliscere permisisse inventus, ut vix vestigia et rudera eorum sint relicta. Ipseque parochus non habeat ubi caput reclinet, nisi pauperes ex hospitali per haeredem aedificato, quod ad praesens inhabitat, expulisset.

Quapropter cum ob tantam ecclesiae, aedificiorum, agrorum et totius status beneficii abominabilem desolationem idem parochus ante aliquot annos, ut praefertur, existat in reverendissimo officio generali Gnesnensi canonice monitus et incorrigibilis hucusque permanet, jure merito amotioni ab hocce beneficio se obnoxium exhibuisse deprehendatur, totum igitur respectu praefatae desolationis totius beneficii et ecclesiae negotium, pro cognitione et decisione ad ipsummet celsissimum reverendissimum dominum loci ordinarium remittitur.

Nihilominus, ne praesens visitatio suo censeatur frustrata effectu, notitia reformando non ad sequentes articulos congesta decernitur:

1mo.

Cum quivis parochus ex officio suo sit jure divino obligatus populum sibi commissum pabulis verbi divini salutaribus pascere, docendo eos, quae omnibus scire necessarium est ad salutem annuntiandoque illis vitia quae eos declinare et virtutes quas sectari oporteat, juxta methodum in litera pastorali Łubieniana sub articulo septimo praescriptam singulis diebus dominicis catechismi, in festis vero doctrinae spirituales praedicentur. Neosponsi in matrimonium non copulentur, donec articulorum fidei [?] [s. 28] tam necessitate medii ad salutem quam necessitate praecepti scitu necessariorum bene gnari per examen inveniantur. Vespera, matutina, missae parochiales diebus dominicis et festis in cantu celebrentur, datur enim beneficium propter officium.

2do.

Sacer apparatus usu attritus restauretur ac suppellex ad ministerium altaris necessaria in debita integritate et munditie conservetur, quia grave absurdum est sordes in sacris negligere quae dedecerent in profanis. Et ne sepulchra fidelium ab animalibus infestentur, parochianos ad sepiendum coemeterium invitet et compellat. Campanile et ecclesia in tectis restaurentur. Beneficiatus quivis jure disponente bona sibi commissa in statu integro conservare obligatur, ad reaedificanda aedificia plebanalia gratia et subsidium, tum a magnifica patrona suae ecclesiae, tum ab aliis dominis parochianis suppliciter implorentur.

Reliqua omnia, quae in litera pastorali de cura animarum officio parochi ex sacris canonibus, concillis, constitutionibus synodalibus compendiose sunt congesta et salubriter praescripta, observentur. Proventus retenti, alienata prata recuperetur. Insuper reverendus modernus parochus, cujus filiastrae ex scrutiniis vitam sexto praecepto contrariam in domo plebanali ducere adinventae totique parochiae scandalum praebere compertae, easdem, antequam beneficium resignabit, ab actu decreti praesentis in spatio trium dierum idque sub poenis ad arbitrium officii irrogandis removeat.

Quandoquidem idem reverendus Byszewski spectata sua decrepita senectute, tum inhabilitate ad administrandam oeconomiam, ex cujus inhabilitatis causa omnia aedificia desolata et solo aequata, agri inculti, steriles et non conseminati jacent, submisit se in praesenti visitatione, praesentibus admodum reverendo Stanislao Zakrzewski, magnifico Josepho Radziminski dapiferida Nurensi, generoso Stanislao Leszczynski oeconomo magnificae Bojanowska testibus, suum beneficium coram actis reverendissimi officii resignaturum, idcirco ex causis praemissis, ne et ecclesiae et beneficii miserabilis status penitus et ex toto desoletur, idem parochus ad parendum intra spatium unius mensis ab actu decreti suae submissioni adstringitur, alias super praemissis citandus prout etc. decreti praesentis robore.

[odręczna notatka wizytatora:]

Contestatur gratitudo religioso Leopoldo patri Ordinis Calceatorum Carmelitarum pro attentione ac procuratione devotionis in hac eclesia [...] cura multa acceperat [?] huic [?] eclesiae et vel maxime ob promotionem cultus et devotionis sancti Benonis, cujus singularis promotor iste pater in actu visitationis adinventus. Quapropter quoadusque in hoc loco existerit, recommendatur ipsi persistere [...] in hoc addictione hujus ecclesiae et ei praestet sua obsequia usque ad ultimum suae residentiae, sperans se in coelis mercedem recepturum.

(-) Antonius Wyczałkowski canonicus metropolitanus Gnesnensis, visitator generalis delegatus [?] [s. 29]

Post liberam resignationem praesentis beneficii Srebrnogorcensis per admodum reverendum Josephum Byszewski, illius ultimum et immediatum possesorem, officiose factam, legitime praesentatus et institutus est ad hocce beneficium admodum reverendus Martinus Małkowski curatus Jaktoroviensis, notarius decanatus Łeknensis, quem cum debitis solemnitatibus ego infrascriptus [in?] praefatam ecclesiam Srebrnogorcensem introduxi. Post introductionem vero descendendo ad descriptionem inventarii tam ecclesiastici quam plebanalis, calculusque [?] invenitur et quidem inventarium suppellectilis ecclesiae repertum est totum, quale est immediate per visitationem generalem descriptum et subscriptum, locale vero sequens reperitur. Boves quatuor, juvenci duo, vaccae duae, equae duae, senex una altera juvenis, anseres septem, sues tres, porcelli quatuor, gallinae duae, aratrum unum cum duobus jugis.

Quae omnia praemissa per nos decanum et vicedecanum Łeknenses infrascriptos tradita et per modernum admodum reverendum Małkowski curatum Srebrnogorcensem fideliter recepta.

Datum in Srebrno Gorki anno Domini 1767, die nona mensis Septembris.

(-) Josephus Kasprowicz decanus Łeknensis, curatus Samoklęscensis, mp.

(-) Stanislaus Zakrzewski vicedecanus, curatus Pangrodzensis, mp.

(-) Martinus Małkowski curatus Srebrnogorcensis, decanatus Łeknensis notarius, mp.

Źródło: Parafia Srebrna Góra, Liber baptizatorum 1756-1781, AAG AP 142 sygn. 1, s. 25, 26, 27-29.

Wizytacja Antoniego Wyczałkowskiego, kanonika metropolitalnego gnieźnieńskiego, zastała kościół i całe beneficjum w Srebrnej Górze w opłakanym stanie. Budynek kościelny zaniedbany, parkan wokół cmentarza przewrócony, plebania, zabudowania gospodarcze, domki dwóch komorników plebańskich, inwentarz – wszystko w ruinie. Role leżą odłogiem. Zarządzający od 26 lat parafią ks. Józef Byszewski, staruszek, mieszka w postawionym przez dziedzica przytułku dla ubogich. Kilka lat temu otrzymał upomnienie od konsystorza, ale się jemu nie podporządkował.

Dalej w dwóch punktach zebrano wskazania duszpasterskie: o potrzebie nauk katechizmowych dla wiernych i egzaminie z katechizmu dla narzeczonych. W niedziele i święta należy śpiewać mszę, jutrznię i nieszpory. Szaty liturgiczne kościoła w Srebrnej Górze są tak postrzępione i brudne, że ubiór w tym stanie nawet na użytek świecki wstyd by było założyć. Środków na naprawę kościoła i budynków plebańskich szukać należy u patronów kościoła i zamożniejszych parafian. Proboszcz ma się dopomnieć o zaległe prowizje od legatów, ma też odzyskać utracone łąki należące do beneficjum. Na plebani mieszkają siostrzenice księdza proboszcza prowadzące życie wbrew szóstemu przykazaniu – należy je stamtąd wydalić.

Podczas wizytacji, w obecności ks. Stanisława Zakrzewskiego wicedziekana łekneńskiego, Józefa Radzimińskiego stolnikowicza nurskiego oraz Stanisława Leszczyńskiego ekonoma wielmożnej pani Bojanowskiej, proboszcz zobowiązał się do ustąpienia z beneficjum.

Wizytator składa podziękowanie ojcu Leopoldowi, karmelicie trzewiczkowemu (zapewne kapelanowi dworskiemu), za prowadzenie nabożeństw, szczególnie ku czci św. Benona. Poleca mu dalszą troskę o kościół.

Po rezygnacji księdza Byszewskiego, beneficjum otrzymał ks. Marcin Małkowski, dotychczas proboszcz w Jaktorowie i notariusz dekanatu łekneńskiego. Po uroczystym wprowadzeniu nowego proboszcza przystąpiono do spisania inwentarza w obecności ks. Józefa Kasprowicza dziekana łekneńskiego, proboszcza w Samoklęskach oraz wspomnianego wyżej ks. Stanisława Zakrzewskiego.