1643 Succores olim Mathiae Lis alias Zyzek Joanni Czwoydrak de villa Sarbinowo obligantur

Successores olim Mathiae Lis alias Zyzek Joanni Czwoydrak de villa Sarbinowo obligantur.	Spadkobiercy niegdy Macieja Lisa czyli Zyzaka zobowiązują się do spłaty Janowi Czwojdrakowi ze wsi Sarbinowo.
Actum feria quarta ante dominicam Laetare [11 III] proxima anno Domini millesimo sexcentesimo quadragesimo tertio.	Zdziałano w środę przed niedzielą Laetare [11 III] roku Pańskiego 1643.
Coram officio advocatiali oppidi Poniec comparentes personaliter honesti Andreas et Anna, olim honesti Mathiae Lis alias Zyzek et Margarethae coniugum civiumque Ponecensium successores legitimi, palam, benevole ac verbis expressis recognoverunt.	Przed urzędem wójtowskim miasteczka Ponieca stanąwszy osobiście uczciwi Andrzej i Anna, prawni spadkobiercy niegdy uczciwego Macieja Lisa czyli Zyzaka i Małgorzaty małżonków oraz mieszczan ponieckich, jawnie, dobrowolnie i wyraźnie zeznali.
Quia summam octo marcarum monetae in Regno currentis grossis quadraginta octo sigillatim computatarum certi debiti per praefatam olim Margaretham matrem ipsorum pro frumentis Joanni Czwoydrak de villa Sarbinowo contracti et hucusque non persoluti, eidem Joanni Czwoydrak de villa Sarbinowo debent et tenentur. Quam summam ipsi inscripserunt et obligaverunt in domo sua penes domos Gaspari Sowinski et generosi ac magnifici domini haereditarii versus curiam constituto. Maioris certitudinis ergo actis praesentibus insertum.	Iż sumę 8 grzywien monety będącej w obiegu w Królestwie, licząc w każdą grzywnę po 48 groszy, długu pewnego zaciągniętego przez rzeczoną niegdy Małgorzatę ich matkę za zboże u Jana Czwojdraka ze wsi Sarbinowo i dotąd nie spłaconego, temuż Janowi Czwojdrakowi ze wsi Sarbinowo są zobowiązani spłacić. Którą to sumę zapisali na domu swym położonym między domami Kaspra Sowińskiego i urodzonego wielmożnego pana dziedzicznego naprzeciwko dworu. Co dla większej pewności wciągnięto do akt niniejszych.

Or.: Akta miasta Poniec, wójtowska, 1637-1646, indukta, sygn. I 42, s. 308.

1867 Praesentatio AR. Szczygłowski per haeredissam loci

Celsissime Domine!	Wasza Ekscelencjo!
Vacat ad praesens ecclesia parochialis in Skoraszewice, decanatus Crobensis, post mortem admodum reverendi Francisci Xaverii Gołębecki, illius ultimi et immediati possessoris ante praedictam mortem, ad quam quidem ecclesiam ego pro jure suo, quod mihi ex haereditate bonorum competit, admodum reverendum Maximilianum Szczygłowski, apud ecclesiam parochialem in oppido Kobylin vicarium, mihi de vitae integritate, morum probitate ac scientia bene commendatum praesentandum duxi, prout irrevocabiliter praesento per praesentes, pro et cum eo rogando, quatenus Celsissimus et Excellentissimus ac Reverendissimus Dominus hunc praesentatum meum ad praefatam ecclesiam institutere dignetur, curam animarum, administrationem spiritualium et regimen temporalium rerum ipsi plenarie committendo.	Wakuje kościół parafialny w Skoraszewicach w dekanacie krobskim po śmierci przewielebnego Franciszka Ksawerego Gołębeckiego, jego ostatniego aż do śmierci rządcy. Zatem korzystając z prawa przysługującego mi jako dziedziczce dóbr, kandydaturę przewielebnego Maksymiliana Szczygłowskiego, wikariusza przy kościele parafialnym w miasteczku Kobylin, poleconego mi z uwagi na jego nieskazitelne życie, prawość obyczajów i umiejętności, uznałam za właściwe dla tego kościoła przedłożyć, jako i nieodwołalnie prezentuję go niniejszym, prosząc dla niego i wraz z nim, aby Wasza Ekscelencja raczył tegoż przeze mnie prezentowanego ustanowić przy wspomnianym kościele, powierzając mu duszpasterstwo oraz pełną władzę w sprawach duchowych i doczesnych.
In quorum fidem praesentes manu propria subscriptas sigillo meo gentilitio communiri feci.	Co dla wiary ręką własną podpisane, pieczęcią mą rodową rozkazałam opatrzyć.
Dabam in villa Skoraszewice die 22 Julii 1867.	Wydałam we wsi Skoraszewice dnia 22 lipca 1867.
(-) Ludwika z Bojanowskich Węsierska. (-) Antoni Węsierski.	(-) Ludwika z Bojanowskich Węsierska. (-) Antoni Węsierski.

Or.: Parafia Skoraszewice, Akta tyczące się obsadzenia beneficjum..., [1855] 1867-1899, APL sygn. 8, nlb.

Prezenta ks. Maksymiliana Szczygłowskiego (1839-1899), wikariusza kobylińskiego, na beneficjum w Skoraszewicach.

1792 Mutatio nominis

Woszczkow.

Woszczków.

Anno Domini 1792 die 10 Aprilis ego Mathaeus Żychlewicz commendarius Niepartensis baptisavi infantem cui impositum est nomen Adalbertus, attamen reversi dommum [!] cum infante primum cognoverunt parentes, quod sit filia et mutatum est ei nomen et impositum Marianna parentum legitimorum, patris nempe [s. 227] Mathiae Pokładczak famuli de Woszczkowo et Apoloniae consortis ejusdem. Patrini fuere Nicolaus Żurek inquilinus de Konary et Marianna Radojewska tabernatrix Woszczkoviensis.

Roku Pańskiego 1792, dnia 10 kwietnia ja Mateusz Żychlewicz komendarz nieparcki ochrzciłem dziecię, któremu nadano imię Wojciech. Jednak powróciwszy do domu z dzieckiem, zaraz dostrzegli rodzice, iż jest to córka i zmieniono mu imię, i nadano imię Marianna. Z rodziców prawnych, to jest z ojca Macieja Pokładczaka, parobka z Woszczkowa i Apolonii jego małżonki. Chrzestnymi byli Mikołaj Żurek komornik z Konarów i Marianna Radojewska karczmarka woszczkowska.

Or.: Księgi metrykalne parafii Niepart, Liber baptisatorum..., 1751-1796, AAP sygn. PM 188/03, s. 226-227.

1628 Privilegium na wiatrak

Privilegium na wiatrak

Jan Leszczyński z Leszna¹ wojewodzic brzeski kujawski, dworzanin pokojowy JKM, majętności gołanieckiej i wilkowskiej dziedzic etc.

Wiadomo czynię komu to wiedzieć należy, żem zaprzedał puł ślada roli między rolą poddanego mego Tomasa Fisza a rolą pustą JMci Pana Stansława [!] Wilkowskiego² leżącą, mianowicie tę, którą był tenże poddany mój, przedtym ukupiwszy ją u Pana Stansława [!!] Wilkowskiego u ksiąg grodzkich wschowskich mi powzdał, ze wszytkimi tejże roli pożytkami i przyległościami, nic nie wymując, także i z wiatrakiem na tejże roli będącym, ućciwemu Janowi Hoffmanowi³ szołtysowi mojemu wilkowskiemu i jego potomkom za summę pewną już od niego podniesioną⁴, z której go kwituję.

Względem której wzwyż mianowanej roli onego i potomstwo jego wiecznymi czasy od wszelakich robót, czynszów i angarii⁵ wolnym czynię pro se et suis successoribus⁶, od wiatraka tylko grzywnę czynszu płacić mi będzie powinien, dając [?] mu zupełną moc, że mu za tym moim przywilejem wolno będzie znowu rolę tę zaprzedać, zafantować⁷ i podług upodobania swego zastawić, jednak bez szkody przeciw [?] zwierzchności mojej [?] u potomków albo dziedziców po mnie będących, quorum conscientias hoc privilegio obligatos habere volo⁸, aby mu żadnego bezprawia w tej wolności jego nie czynili, ale jego wcale⁹ podług przywileju tego przy prawie tym nienaruszenie zostawili.

Działo się to w Wilkowie, die 20 Julii 1628, a dla lepszy wiary i pewności podpisałem to ręką swą z przyłożeniem pieczęci swojej.

(-) Jan Leszczyński z Leszna, mp.

Or.: Ze zbiorów Janusza Skrzypczaka z Leszna. Skan: http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=309827&from=publication

Uw.: Tytuł z noty dorsalnej.

¹Jan Leszczyński (1603-1678), syn Andrzeja i Zofii z Opalińskich. Dziedzic na części Wilkowa Niemieckiego (dziś Wilkowice), na Gołanicach, Zbarzewie i obu Smyczynach. Od 1666 kanclerz wielki koronny.

² Stanisław Wilkowski, syn Stanisława sędziego ziemskiego wschowskiego, dziedzic na części Wilkowa Niemieckiego.

³ Sprzedaż innego półłanka Hoffmanowi u Dworzaczka (księgi grodzkie wschowskie nr 627, sygn. 205, r. 1620, f. 120): „Stanisław Wilkowski, syn ol. Stanisława sędziego ziemskiego wschow., połowę łanu pola w Wilkowie Niemieckim p. wsch., prac. Janowi alias Hansowi Offman za 100 grz., sprzed.”

⁴ odebraną (odpowiednik łac. levata).

⁵ angaria - posługi poddanych, szczególnie w zakresie dostarczania podwód.

⁶ w imieniu własnym i mych spadkobierców.

⁷ zastawić (z niem. Pfand – zastaw).

⁸ których mocą tego przywileju zobowiązuję w sumieniu.

⁹ w całości, całkowicie.

1696 Successores post honestum olim Tobiam Kracer...

Successores post honestum olim Tobiam Kracer a famato Matthia Krauza centum florenos percipiunt, ex quo liberam mansionem eidem et Mariannae matri suae ad vitae tempora in domo concedunt.	Spadkobiercy po uczciwym niegdy Tobiaszu Kracer przyjmują 100 zł od sławetnego Macieja Krauza, za co udzielają mu i ich matce Mariannie prawo wolnego dożywotniego mieszkania w [swym] domu.
Actum feria sexta infra octavas Sanctissimi Corporis Christi [22 VI 1696].	Zdziałano w piątek w oktawie Bożego Ciała [22 VI 1696].
Coram officio advocatiali Ponecensi actisque iisdem personaliter comparentes honesti Alberti [!] Kracer olim honesti Tobiae Kracer civis Ponecensis filius et Rozyna soror eiusdem in assistentia praedicti Alberti tutoris sui naturalis, nec non Marianna soror altera cum assistentia honesti Adami Zomer tutoris sui coniugalis, sani omnes mentibus corporibusque existentes palam expressisque verbis recognoverunt uti recognoscunt praesentibus hisce.	Przed urzędem wójtowskim ponieckim i aktami jego osobiście stanąwszy uczciwi Wojciech Kracer, syn niegdy uczciwego Tobiasza Kracer mieszczanina ponieckiego, i Rozyna, siostra jego w asyście rzeczonego Wojciecha opiekuna jej naturalnego, jak również Marianna, druga siostra, w asyście uczciwego Adama Zomer opiekuna swego ślubnego, wszyscy zdrowi na ciele i umyśle otwarcie i wyraźnie zeznali, jako i zeznają niniejszym.
Quia summam centum florenorum Polonicalium currentis monetae Polonicae de manibus famati Matthiae Krauza civis et scabini Ponecensis perceperunt idque ratione sortis suae paternae ex domo seipsos concernentis [s. 250] hac conditione, ut praefatus Albertus Kracer de domo cedat et famato Matthiae Krauza cum Marianna coniuge futura matreque sua liberam mansionem ibidem ad vitae tempora concedant omnes et singuli supradicti successores absque omni turbatione, post obitum vero praefatorum famatorum Matthiae Krauza et Mariannae desponsatae eadem domus in Albertum Kracer, Rosinam et Mariannam sorores totaliter devolvet.	Iż sumę 100 złotych polskich monety obiegowej polskiej z rąk sławetnego Macieja Krauza mieszczanina i ławnika ponieckiego przyjęli, a to z racji działu swego ojcowskiego należnego im z domu, pod tym warunkiem, iż rzeczony Wojciech Kracer z domu ustąpi, a sławetnemu Maciejowi Krauza i Mariannie, jego przyszłej małżonce a ich matce, wszyscy wyżej wzmiankowani spadkobiercy przyznają prawo wolnego tam mieszkania aż po kres ich życia, bez żadnego zgoła niepokojenia, zaś po śmierci rzeczonych sławetnych Macieja Krauza i zaręczonej z nim Marianny dom ten w całości przypadnie Wojciechowi Kracer, Rozynie i Mariannie siostrom [jego].
Hoc praecavet saepedictus Matthias Krauza ut eandem summam Gasparus filius suus ab Alberto, Rosina et Marianna recensitis nullatenus requirat in posterum. Quod propter meliorem certitudinem actis praesentibus est connotatum.	Wspomniany Maciej Krauza poręcza, iż w przyszłości syn jego Kasper w żaden sposób nie będzie się domagał tejże sumy od rzeczonych Wojciecha, Rozyny i Marianny. Co dla większej pewności wpisano do akt niniejszych.

Or.: Akta miasta Poniec, Acta advocatialia Ponecensia, 1667-1706, indukta, sygn. I 44, s. 249-250.

1796 Verba malitiae

NB. Ob perpetuam memoriam omnibus successoribus relinquo casum, qui mihi accidit die 4ta Augusti 1796. Magnificus Franciscus Rydzynski aggressus est me in meo fundo. Imprimis verbis malis, contumeliosis tractavit et in fine occidere voluit.

NB. Na wieczną pamiątkę wszystkim moim następcom zostawiam przypadek, który mi się zdarzył dnia 4 sierpnia 1796. Wielmożny Franciszek Rydzyński1 napadł mnie na mym gruncie. Najpierw złośliwymi i obelżywymi słowy dotknął, a na koniec próbował zabić.

Or.: Księgi metrykalne parafii Jeżewo, Liber metrices baptisatorum..., 1790-1820, AAP sygn. PM 108/01, s. 21.

Notatka księdza Szymona Gębalskiego, plebana jeżewskiego, umieszczona między kolejnymi metrykami chrztu z roku 1796.
 

¹ Franciszek Rydzyński (zm. 1812), s. Wojciecha stolnika poznańskiego, dziedzic Jeżewa.

1733 Adm Rndi Martini Gumulinski Parochi Sepultura

Mensis Julii [1733].	W lipcu.
Mense hoc post suos alios parochianos ipse vigilantissimus et accuratissimus in suo parochiali officio obiit die 9na mensis hujus, admodum reverendus Martinus Gumulinski parochus Skoroszeviensis, post annum introductionis suae ad hoc beneficium 1720, quem ego <sicut> introduxi uti meum condiscipulum mihi ex corde addictum in asistentia aliorum et a die ipsa introductionis illius in oratorem me divae hujus loci patronae sanctae Virginis et Martyri Catharinae consecravi de anno in annum usque ad ultimum vitae illius obitum <quae fecit 9 Julii> fideliter meae concionatoriae functioni satisfaciendo, ita ut et de domo parochi alias [?] ad tumulum redax, ideoque et manu mea nomen illius inscribo. Ego pater Michael Ładynski congregationis oratorii Gostinensis praesbiter et ultimae voluntatis illius executor fidelissimus.	W miesiącu tym, w ślad za swymi parafianami 9-go tegoż miesiąca zmarł ów najczujniejszy i najpilniejszy w swej parafialnej posłudze przewielebny Marcin Gumuliński, proboszcz skoraszewski, po jego wprowadzeniu na to beneficjum w roku 17201, którego to ja wprowadziłem, jako swego współucznia serdecznie mi oddanego, przy asyście innych, a od dnia tej introdukcji ofiarowałem się jako czciciel świętej patronce tego miejsca, św. Katarzynie Pannie i Męczennicy, corocznie aż do dnia jego zgonu, to jest 9 lipca, wiernie czyniąc zadość memu kaznodziejskiemu zadaniu, tak iż z domu proboszczowskiego do grobu go odprowadziłem, przeto i ręką swą imię jego kreślę. Ja, ksiądz Michał Ładyński2, kongregacji oratorium w Gostyniu kapłan, a onego ostatniej woli wykonawca najwierniejszy.
Jacet sepultus in ecclesia non procul a magnis foribus, ad cujus tumulum sculptum nomen illius, annus et dies, qua obiit, demonstrat clare omnibus [?] locum. Quot [!] ego posteris memoriae hujus loci successoribus annoto ut supra. Anno 1733 die 13 Julii quae fuit festiva sanctae Virginis et Martyris Margarethae.	Leży [on] pogrzebany w kościele, niedaleko od drzwi wielkich, a na grobie wyrżnięte imię jego, rok i dzień śmierci jasno wszystkim wskazują miejsce [pochówku]. Co na pamiątkę przyszłym [jego] na tym miejscu następcom zapisuję jak wyżej. Roku Pańskiego 1733, dnia 13 lipca, w święto św. Małgorzaty Panny i Męczennicy3.

Or.: Księgi metrykalne parafii Skoraszewice, Cathalogus mortuorum... 1719-1769, AAP sygn. PM 273/01, s. 179.

¹ 1720 to data introdukcji. Instytucja kanoniczna ks. Gumulińskiego na probostwo miała miejsce już w marcu 1718 roku.
² Michał Ładyński – późniejszy przełożony (1745-1748 i 1754-1755) kongregacji filipinów na Świętej Górze w Gostyniu. Szerzej o tej postaci w Zbiorze wiadomości o Świętej Górze pod Gostyniem ks. Dominikowskiego.
³ Święto św. Małgorzaty Antiocheńskiej obchodzono w diecezjach polskich 13 lipca niezmiennie aż do roku 1925. To jedno z nielicznych naszych odstępstw od kalendarza rzymskiego, gdzie obchód ten przypadał tydzień później, 20 lipca.