1604 Matthias de Pabynowice clericus vulnus

Actum in castro Calissiensi sabbatho ante festum sancti Nicolai Episcopi et Confessoris proximo [4 XII] anno Domini millesimo sexcentesimo quarto.

Matthias de Pabynowice [!] clericus vulneratus

Honestus Matthias de Pabyanowicze in minoribus ordinibus clericus, ad scholam Beatae Mariae Virginis hic in Calisz sitam manens, monstravit officio praesenti castrensi Calissiensi in capite duas cicatrices vulnerum caesorum iam sanatorum, item in cubito manus sinistrae cicatricem vulneris caesi iam sanati. Quae eodem officio protestatus est contra laboriosum Jacobum Piotrkowic de villa Chrostowo nobilis Petri Skudlski subditum, asserens sibi per eum vi et violenter illata et inflicta esse, eandemque suam vulnerum rellationem actis praesentibus inseri procuravit.

Or.: Kalisz Gr. 245, relacje/indukta, 1604-1606, k. 271.

Uczciwy Maciej z Pabianowic (ob. Fabianów gm. Dobrzyca?) kleryk (C. M. O., clericus minorum ordinum – kleryk po święceniach niższych: ostiariatu, lektoratu, egzorcystatu i akolitatu) przy szkole NMP w Kaliszu okazuje blizny po ranach na głowie i łokciu zadanych mu przez pracowitego Jakuba Piotrkowica ze wsi Chrostowo (ob. Chrusty gm. Żelazków, w parafii Borków), poddanego Piotra Skudlskiego.

1818 Literae recognitionis legitimi ortus Nicomedis Jezierski

Copia.	Kopia.
Ignatius comes Nałęcz de Małoszyn et Raczyno Raczyński, Dei et Apostolicae Sedis gratia princeps archiepiscopus Gnesnensis, legatus natus, ordinum Aquilae Albae, Rubrae et S. Joannis Hierosolymitani eques.	Ignacy hrabia Nałęcz z Małoszyna i Raczyna Raczyński, z Bożej i Stolicy Apostolskiej łaski książę arcybiskup gnieźnieński, legat urodzony, kawaler orderów Orła Białego, Czerwonego i św. Jana Jerozolimskiego.
Universis quorum interest significamus, quod cum ob defectum adnotationis in libris metrices baptisatorum ecclesiae parochialis Sanctissimae Trinitatis Gnesnensis ortus ac baptismi Nicodemis [!] Jezierski ad statum ecclesiasticum aspirantis, testes in cancellaria consistorii nostri examinati concorditer recognoverunt praedictum Nicomedem in anno Domini millesimo septingentesimo nonagesimo sexto, die Exaltationis Sanctae Crucis [14 IX] mense Septembri ex parentibus famatis Marianna nata Łominska et Antonio Jęzierski legitimo matrimonio copulatis natum, tertia die eadem natalia proxime sequenti per olim admodum reverendum Maximum Podkowski dictae ecclesiae praepositum, levantibus de sacro fonte famatis Antonio Janowicz et Sophia Cabańska civibus Gnesnensibus, baptisatum fuisse, proinde recognitionem hujusmodi officiose ac juratorie factam vim testimonii libri metrices habere declamus [!], praesentemque declarationem nostram libris memoratae ecclesiae Sanctissimae Trinitatis inscribi volumus.	Wszystkim, których to dotyczy, ogłaszamy, iż jako że z braku w księgach metrykalnych ochrzczonych kościoła parafialnego Świętej Trójcy w Gnieźnie zapisu urodzenia i chrztu Nikodema1 Jezierskiego, który pragnie wstąpić w stan duchowny, świadkowie przepytani w kancelarii konsystorza naszego zgodnie zeznali, iż ów Nikomedes urodził się w roku Pańskim 1796, dnia Podwyższenia Krzyża Świętego [14 IX], we wrześniu, z rodziców sławetnych Marianny urodzonej Łomińskiej i Antoniego Jęzierskiego, związanych prawym małżeństwem, a został ochrzczony trzeciego dnia po tychże narodzinach przez niegdy przewielebnego Maksyma Podkowskiego prepozyta tegoż kościoła, trzymany nad chrzcielnicą przez sławetnych Antoniego Janowicza i Zofię Cabańską mieszczan gnieźnieńskich, przeto zeznaniu temu urzędowo złożonemu i popartemu przysięgą nadajemy moc świadectwa z ksiąg metrykalnych, zaś niniejsze postanowienie nasze rozkazujemy wpisać do ksiąg wspomnianego kościoła Świętej Trójcy.
Datum Gnesnae, die 15ta mensis Aprilis anno Domini 1818.	Wydano w Gnieźnie, 15 kwietnia roku Pańskiego 1818.
L. S.	L. S.
(-) Martinus Siemienski episcopus Cyrenensis, vicarius et officialis generalis Gnesnensis. (-) Adamus Chylewski apostolicus et consistorii generalis Gnesnensis notarius.	(-) Marcin Siemieński, biskup cyreński, wikariusz i oficjał generalny gnieźnieński. (-) Adam Chylewski, notariusz apostolski oraz notariusz konsystorza generalnego gnieźnieńskiego.
Literae recognitionis legitimi ortus Nicomedis Jezierski.	Zeznanie prawego urodzenia Nikomedesa Jezierskiego.

Kop.: Metrykalia parafii Gniezno Św. Trójcy, Duplikat ochrzczonych, 1818, APP sygn. 44, s. 8

URL: http://szukajwarchiwach.pl/53/3294/0/1.1/44/str/1/1/15/yD_N2CH4hl_7FF3PNvsoAg/#tabSkany

¹ Błąd! W dalszej części dokumentu stosowano imię Nikomedes – z pewnością poprawne, zważywszy na datę chrztu (15 IX przypadało liturgiczne wspomnienie św. Nikomedesa).

1640 Paulus Kostrzewski recognoscit

Paulus Kostrzewski recognoscit.	Paweł Kostrzewski zeznaje.
Actum die et anno ut supra [20 IV 1640].	Zdziałano dnia i roku jak wyżej [20 IV 1640].
Coram officio et actis advocatialibus oppidi Poniec constitutus personaliter famatus Paulus Kostrzewski civis Ponecensis sanus mente et corpore existens, publice et sponte ex vi citationis recognovit uti recognoscit.	Przed urzędem i aktami wójtowskimi miasteczka Ponieca stanąwszy osobiście sławetny Paweł Kostrzewski mieszczanin poniecki, zdrów na ciele i umyśle, jawnie i dobrowolnie na mocy pozwu zeznał, jako i zeznawa.
Se arendasse per modum arendae ab anno millesimo sexcentesimo trigesimo secundo hortum in longa platea Wołkowski dictum, inter hortos Mathiae Barthman et Davidis Barthman utrinque situm, cum totali eiusdem horti haereditate, omnibusque ad ipsum pertinentibus et quovis modo spectantibus, florenis quindecim quemlibet florenum triginta grossis sigillatim computando, a nobili ac reverendo Paulo Gołecki parocho Ponecensi, quem censum seu arendam quolibet anno post festa solennia Paschatis dedisse et persolvisse recognovit.	Iż dzierżawił dzierżawnym sposobem od roku 1632 ogród przy ulicy Długiej, zwany Wołkowski, położony między ogrodami Macieja Bartmana i Dawida Bartmana, wraz z całym tegoż ogrodu dziedzictwem, wszelkimi doń przyległościami i jakimi bądź przynależnościami, za złotych 15, w każdy złoty 30 groszy licząc, od szlachetnego i wielebnego Pawła Gołeckiego1 proboszcza ponieckiego, który to czynsz czyli dzierżawę – jak zeznał – co roku po uroczystych świętach Wielkanocy dawał i płacił.
Quae recognitio maioris fidei et certitudinis ergo actis advocatialibus Ponecensibus inserta.	Które to zeznanie dla większej wiary i pewności wciągnięto do akt wójtowskich ponieckich.

Or.: Akta miasta Poniec, wójtowska, 1637-1646, indukta, APP sygn. I 42, s. 138.

¹ Paweł Gołecki (także z Gołocina Gołocki, Golocki), proboszcz poniecki w latach 1617-1651. Jego zapiski, znalezione w pałacu hr. Mycielskich w Poniecu krótko przed wybuchem II wojny światowej, wydano pod tytułem Zapisy rocznikarskie w Poniecu 1617-1651 (opr. ks. Jan Związek, wyd. Szumacher, Kielce 1998). Nb. przy transkrypcji Zapisków błędnie odczytano nazwisko autora (Gotocki), co da się usprawiedliwić ówczesną pisownią „ł” jako „l” przeciętego ukośną kreseczką (J. Słowiński, Rozwój pisma łacińskiego w Polsce XVI-XVIII wieku, s. 135).

1789 Sepultura ossium in ecclesia parochiali Radomicensi

Sepultura ossium in ecclesia parochiali Radomicensi.	Pochowanie kości w kościele radomickim.
Anno eodem 1789, die autem 23 mensis Martii post procuratam et obtentam ex illustrissimo ac reverendissimo officio Posnaniensi facultatem purgandi fornices ecclesiae parochialis Radomicensis et sepeliendi ossa ibidem processu solito decanali convocati fuere omnes sacerdotes totius decanatus ad instantiam perillustris magnifici domini Joannis de Strzęczno Tourno dapiferi Calissiensis, Ordinis Sancti Stanislai equitis, bonorum Radomicko ac aliorum haeredis, ejusdem ecclesiae collatoris benignissimi. Qui comparuerunt ferme omnes ac praeterea nonnulli ex adjacentibus decanatibus sacerdotes. Rogati fuere etiam religiosi admodum reverendi patres ordinis Cisterciensis de oppido Prement aliqui, itidem et patres quinque ex ordine S. Francisci Strictioris Observantiae, Reformati dicti, de oppido Osieczna in decanatu Smiglensi existentes.	Roku tegoż 1789, dnia zaś 23 marca, po uzyskaniu i odebraniu od najjaśniejszego i najprzewielebniejszego konsystorza poznańskiego zgody na oczyszczenie krypt kościoła parafialnego radomickiego i pochówek kości tamże, w postępowaniu zwyczajnym dekanalnym, zwołani zostali wszyscy kapłani całego dekanatu na prośbę prześwietnego wielmożnego pana Jana ze Strzęczna1 Turno stolnika kaliskiego, kawalera Orderu Św. Stanisława, dziedzica dóbr Radomicko i innych, najhojniejszego kolatora tego kościoła. Stawili się oni prawie wszyscy, a ponadto kilku kapłanów z sąsiednich dekanatów. Zaproszono też pobożnych przewielebnych: kilku ojców cystersów z miasteczka Przemęt oraz pięciu ojców z Zakonu św. Franciszka Ściślejszej Obserwancji, zwanych reformatami, z miasteczka Osieczna w dekanacie śmigielskim.
Qui ultimi Officium Defunctorum primi Nocturni cum Laudibus ac Missam de Requiem solemnem celebravere. Deinde idem Officium de more Catholico Romano continuatum fuit per nos sacerdotes saeculares, animarum pastores, quibus mixti fuere monachi Cistercienses cum patribus tribus Scholarum Piarum de oppido Rydzyna. Inter Missam Defunctorum per decanum loci solemniter celebratam habita fuit ad populum in praesentia domini concio polonica per patrem Reformatum concionatorem tunc ordinarium Polonicum Osiecznensem. Qua Missa solemni finita consuetus peragebatur conductus, circa cujus finem ante verba „Ego sum resurrectio et vita” dicta fuit ad Germanos hujus parochiae concio Germanica per religiosum admodum reverendum Agnellum Schirmer concionatorem ordinarium Germanorum in oppido Osieczna et extemporaneum maxime, ubique meritorium ac emeritissimum. Deinde, secundum praescriptum Ritualis devotio talis continuabatur in exportatione ossium circa tumbam expositorum, et reverenter per sacerdotes ac saeculares praesentes delatorum, atque cum aliis jam in sepulchro confecto depositis deinde sepultorum in coemeterio Radomicensi circa finem ecclesiae ad chorum ex parte Epistolae versus turrim.	Ci ostatni odprawili Oficjum za zmarłych pierwszego Nokturnu z Laudesami oraz Mszę Requiem. Następnie Oficjum to według zwyczaju rzymskokatolickiego kontynuowaliśmy my, kapłani świeccy, duszpasterze, z udziałem mnichów cystersów oraz trzech ojców pijarów z miasteczka Rydzyna2. Podczas Mszy za zmarłych, którą uroczyście odprawił dziekan miejsca, kazanie do ludu wygłosił po polsku w obecności dziedzica ojciec reformata, natenczas kaznodzieja zwyczajny polski w Osiecznej. Po Mszy nastąpił zwyczajowy kondukt3, przy końcu którego, przed słowami „Ja jestem zmartwychwstanie i życie”4 kazanie niemieckie do Niemców z tej parafii wygłosił pobożny przewielebny Agnellus Schirmer, kaznodzieja zwyczajny niemiecki w miasteczku Osieczna. Choć bez przygotowania, całe treściwe i godne najwyższej pochwały. Następnie, stosownie do przepisu Rytuału, w dalszej części nabożeństwa kości wystawione przy katafalku zostały z czcią przeniesione przez obecnych kapłanów i wiernych świeckich, i wraz z innymi już w przygotowanym grobie złożonymi pochowane na cmentarzu radomickim na skraju kościoła, przy chórze, po stronie Epistoły5, ku wieży.
Eleemosyna sumptu supra memorati domini collatoris sacerdotibus distribuebatur cum convivio largo et decenti in aula iisdem dato. Propter hanc largam misericordiam erga animas pias exercitam idem dominus praefatus centuplum in altera vita indubitanter recipiet a Deo Ter Optimo Maximo, qui mercedem promisit pro potu aquae frigidae. Ita optat infra scriptus ac sincerus sacerdos.	Na koszt wyżej wspomnianego pana kolatora rozdzielano kapłanom jałmużnę podczas wystawnego przyjęcia urządzonego dla nich we dworze. Za tę niezwykłą hojność wobec dusz pobożnych wspomniany ów pan w życiu przyszłym niewątpliwie stokroć więcej otrzyma6 od Boga Trzykroć Najlepszego Największego, który nagrodę przyobiecał za kubek świeżej wody7. Tego mu szczerze życzy niżej podpisany kapłan.
Sed quia improvide in purgatione fornicis ecclesiae absente sacerdote tumba exportata inde fuit, in qua totum corpus in junctura ossium forte et stabile, ornatum casula nondum totaliter attrita ac vestibus similibus cum calceis ferme novis in pedibus, fixum et durabile cum stupore intuentium tam sacerdotum quam saecularium adinveniebatur, hinc idem corpus olim admodum reverendi Adalberti Łaniecki parochi Radomicensis anno 1700 die 18 Aprilis in Domino pie defuncti (ut [s. 9] ex literis tumbae impressis cum imagine ejusdem sacerdotis appensa in pariete ecclesiae circa chorum ex parte Epistolae concordantiam habentibus bene cognitum fuit) in eadem fornice denuo in sacerdotum praesentia ac brevibus, tamen privatis, solitis peractis sacris caeremoniis, reconditum fuit, anno et die quibus supra.	Lecz jako że przy czyszczeniu krypty kościelnej pod nieobecność kapłana nieopatrznie wyniesiono stamtąd trumnę, do której zajrzawszy kapłani i świeccy ze zdumieniem ujrzeli dobrze zachowane zwłoki, w stawach mocne i stabilne, ubrane w ornat nie całkiem jeszcze zniszczony i szaty podobne, z butami prawie nowymi na nogach, przeto zwłoki te niegdy przewielebnego Wojciecha Łanieckiego proboszcza radomickiego, który pobożnie zasnął w Panu roku 1700 dnia 18 kwietnia (jak wyczytano z napisu umieszczonego na trumnie, co też potwierdza portret tego kapłana wiszący na ścianie kościoła, przy chórze, po stronie Epistoły), powtórnie złożono w tej krypcie, w obecności kapłanów, stosując krótkie, zwyczajne prywatne8 obrzędy, roku i dnia jak wyżej.
In quorum fidem manum appono propriam.	Na wiarę czego podpis swój składam.
(-) Valentinus Szydłowski decanus Smiglensis, parochus Morcoviensis, mp.	(-) Walenty Szydłowski dziekan śmigielski, proboszcz mórkowski, ręką własną.

Or.: Metrykalia parafii Radomicko, AAP sygn. PM 245/02, s. 8-9.

¹ Stręczno, Strączno – wieś niedaleko Wałcza, wraz z pobliskim Chwiramem starodawna własność rodu Turnów.

² W szkole pijarów w Rydzynie kształcił się syn Jana Turno, Adam (1775-1851) (źródło: jego testament z 14 VI 1846).

³ odprowadzenie zwłok, eksportacja, egzekwie (exsequiae).

⁴ a więc po dotarciu na miejsce pochówku.

⁵ W kościele wyróżniano stronę Epistoły (prawą, patrząc z nawy na ołtarz) i Ewangelii (lewą). Nazwa stąd, że po odczytaniu/odśpiewaniu przez celebransa Epistoły (czytania) po prawej stronie ołtarza, ministrant przenosi mszał na lewą stronę, gdzie kapłan czyta/śpiewa Ewangelię (patrz film https://www.youtube.com/watch?v=TXMxqljPIWE – 9:10).

⁶ Por. Mt 19, 29.

⁷ Mt 10, 42.

⁸ prywatne – niepubliczne, pozbawione solenności. Stąd też terminy: chrzest prywatny (bo „z wody”, w domu) czy msza prywatna (cicha, bez śpiewu).

1679 Venditio binarum Domuum per Admdm Rndos Dnos

Venditio binarum domuum per admodum reverendos dominos Laurentium Pilenum canonicum in summo B. V. M. et parochum sancti Adalberti et Joannem Więckowicz canonicum quoque in summo B. M. Virginis ac praepositum ecclesiae sancti Joannis Baptistae nec non religiosum Raymundum Łącki syndicum generalem conventus Posnaniensis Ordinis Praedicatorum uti veros et legitimos executores testamenti olim admodum reverendi domini Adalberti Jachymowski admodum reverendo domino Laurentio Wieczorkowski praeposito Rydzynensi facta anno millesimo sexcentesimo septuagesimo nono, die 2da mensis Maii.	Sprzedaż dwóch domów przez przewielebnych księży: Wawrzyńca Pilenusa kanonika NMP in summo i proboszcza św. Wojciecha, Jana Więckowicza również kanonika NMP in summo oraz prepozyta kościoła św. Jana Chrzciciela, jak również pobożnego Rajmunda Łąckiego syndyka generalnego konwentu poznańskiego Zakonu Kaznodziejów, jako rzeczywistych i prawnych wykonawców testamentu niegdy przewielebnego księdza Wojciecha Jachimowskiego, przewielebnemu księdzu Wawrzyńcowi Wieczorkowskiemu prepozytowi rydzyńskiemu, przeprowadzona roku 1679, dnia 2 maja.
Inter admodum reverendos dominos Laurentium Pilenum canonicum in summo B. M. Virginis et parochum sancti Adalberti extra moenia [s. 581] civitatis Posnaniae tum et Joannem Wienckowicz canonicum quoque in summo B. M. Virginis ac praepositum sancti Joannis Baptistae nec non religiosum Raymundum Łącki syndicum generalem conventus Posnaniensis Ordinis Praedicatorum uti vere legitime ordinatos executores testamenti olim admodum reverendi domini Adalberti Joachimowski canonici in summo B. M. Virginis praepositique Omnium Sanctorum Posnaniensis et parochi Głuszynensis ab una, et admodum reverendum dominum Laurentium Wieczorkowski praepositum Rydzynensem parte ab altera contractus initus et indubitata dispositio ac venditio binarum domuum poenes ecclesiam parochialem Rydzynensem sitarum conscripta est in eam rotham.	Pomiędzy przewielebnymi księżmi: Wawrzyńcem Pilenusem kanonikiem NMP in summo i proboszczem św. Wojciecha za murami miasta Poznania, Janem Więckowiczem również kanonikiem NMP in summo oraz prepozytem św. Jana Chrzciciela, jak również pobożnym Rajmundem Łąckim syndykiem generalnym konwentu poznańskiego Zakonu Kaznodziejskiego jako rzeczywiście i prawnie ustanowionymi wykonawcami testamentu niegdy przewielebnego księdza Wojciecha Joachimowskiego kanonika NMP in summo i prepozyta Wszystkich Świętych w Poznaniu oraz proboszcza głuszyńskiego z jednej i przewielebnym księdzem Wawrzyńcem Wieczorkowskim prepozytem rydzyńskim z drugiej strony zawarto kontrakt i niezachwianą umowę oraz sprzedaż dwóch domów przy kościele parafialnym rydzyńskim położonych, w brzmieniu jak niżej.
Nempe volentes supra memorati admodum reverendi executores omnibus punctis et conditionibus in testamento supra nominati pie defuncti admodum reverendi Adalberti Joachimowski expressis de condigno satisfacere et explere, vendiderunt ergo bina haec aedificia cum omnibus eorum attinentiis et pertinentiis uti duo per incendium tempore belli Suetici devastata loca, uti antea in uno famati Jacobi Fulecki, in altero famati Joannis Tybel domus aborum [!] propriae steterant, quae omnia insimul pie defunctus admodum reverendus dominus Gasparus Joachymowski emit et circumsepta in unam aream convertit, prout et duo stabula adhoc spectantia, excepta domuncula parva, quam saepe nominati admodum reverendi domini Jachymowscy famato Sebastiano Grynwald et coniugi ipsius ambo testamento suo legarunt, admodum reverendo domino Laurentio Wieczorkowski praeposito Rydzynensi in et pro summa florenorum mille quadringentorum monetae currentis Polonicalium.	Mianowicie wyżej wspomniani przewielebni wykonawcy, chcąc wszystkie punkty i warunki w testamencie wyżej wzmiankowanego śp. przewielebnego Wojciecha Joachimowskiego wyrażone należycie wypełnić i uczynić im zadość, sprzedali oba te budynki wraz ze wszystkimi przyległościami i przynależnościami, jako to dwa place spustoszone przez pożar w czasie wojny szwedzkiej, z których na jednym sławetnego Jakuba Fuleckiego, na drugim sławetnego Jana Tybel domy własne stały, co wszystko razem śp. przewielebny ksiądz Kasper Joachimowski kupił i ogrodziwszy w jeden plac obrócił, jak i też dwie stajnie do nich należące, wyjąwszy mały domek, który wspominani tu często przewielebni księża Jachimowscy sławetnemu Sebastianowi Grynwald i jego żonie obaj testamentem swoim legowali, przewielebnemu księdzu Wawrzyńcowi Wieczorkowskiemu prepozytowi rydzyńskiemu za sumę złotych polskich 1400 w monecie obiegowej.
Quam peccuniae summam, iuxta initum contractum et amicabilem compositionem, iam memoratus emptor persolvere obligatur in eum modum, videlicet exnunc ipso die initi contractus persolvit memoratis dominis executoribus florenos quinquaginta, iisdem pro dominica infra Ascensionem Domini [14 V] anni praesentis 1679 persoluturus est florenos centum. Anno itidem praesenti pro festo sancti Joannis Baptistae [24 VI] proxime venturo tenetur persolvere illis etiam florenos ducentos.	Którą to sumę pieniężną, podług zawartego kontraktu i ugody polubownej, wspomniany już nabywca zobowiązuje się wypłacić w ten mianowicie sposób, iż zaraz, w dzień zawarcia kontraktu, spłacił tym księżom wykonawcom złotych 50, a do niedzieli po Wniebowstąpieniu Pańskim [14 V] roku bieżącego 1679 ma im zapłacić złotych 100. Również w roku bieżącym [24 VI] na świętego Jana Chrzciciela blisko przyszłego ma im zapłacić złotych 200.
Ecclesiae vero parochiali Rydzynensi in utroque hoc fundo remanet summa originalis cum provisione retenta multisque ab annis non persoluta florenorum centum. Ecclesiae quoque Clodensi B. M. Virginis sub titulo Visitantis Elisabeth transcripti [?] sunt ex hoc fundo floreni trecenti [s. 582] et remanent apud memoratum dominum emptorem, pro quacunque restaurationis magis necessariae indigente ad placitum liberumque arbitrium illius.	Zaś dla kościoła parafialnego rydzyńskiego na obu tych gruntach zostaje suma oryginalna z prowizją zatrzymaną i od wielu lat nie płaconą złotych 100. Nadto kościołowi w Kłodzie pod wezwaniem NMP Odwiedzającej Elżbietę zapisano z tego gruntu złotych 300, które zostają u wspomnianego księdza nabywcy na wszelkie niezbędne remonty, stosownie do jego woli.
Item famato Sebestiano Grynwald et coniugi ipsius exsolvere debet florenos ducentos. Item Andreae Fulecki florenos ducentos ratione iuris connexialis [?] persolvet, ad haec bona demum pharmacopolis Lesnae quidquid praetensionis ob porrecta medicamenta in infirmitate pie defuncti admodum reverendi Gaspari Joachymowski habuerint, persolvere debet, uti et nonnullis hominibus in Dąmbecz villa existentibus, qui varia in his bonis debita, ut requirant, habent, omni pacabili exsolutione satisfacere praesentis contractus authoritate obstringitur.	Do tego sławetnemu Sebastianowi Grynwald i jego żonie wypłacić ma złotych 200. Nadto Andrzejowi Fuleckiemu ma wypłacić złotych 200 ze względu na prawo [...] w razie [?] jakichś pretensji do tych dóbr aptekarza leszczyńskiego co do lekarstw podanych w chorobie śp. przewielebnemu Kasprowi Jachimowskiemu. Podobnie mocą niniejszego kontraktu zobowiązuje się [nabywcę], by pewnych ludzi ze wsi Dąbcze, którzy – jak twierdzą – mają na tych dobrach zapisane różne długi, wszelką możliwą spłatą zaspokoił.
Qui contractus, ut in omnibus suis clausulis, articulis, ligamentis et nexibus suum etiam haberet valorem et pars una alteri sub vadio mille quadringentorum florenorum contractum hunc servaret, maioris roboris ergo supra memorati admodum reverendi domini executores una cum admodum reverendo domino emptore horum bonorum propriis subscripserunt se manibus sub actu ut supra.	Aby zaś kontrakt ten we wszystkich swoich zastrzeżeniach, punktach, ograniczeniach i zobowiązaniach zachował ważność, a jedna strona wobec drugiej postanowień kontraktu pod zakładem 1400 złotych dotrzymała, dla większej powagi wzwyż pomienieni przewielebni księża wykonawcy wraz z przewielebnym księdzem nabywcą tych dóbr własnymi podpisali się rękoma pod aktem jak wyżej.
(-) Laurentius Pilenus ecclesiarum B. M. Virginis in summo Posnaniae canonicus ac parochialis sancti Adalberti parochus, mp. (-) Joannes Więckowicz canonicus B. M. in summo Posnaniae et sancti Joannis Baptistae ecclesiarum praepositus, mp. (-) Xiądz Raymund Lącki syndik generalny konwentu poznańskiego Zakonu Kaznodzieyskiego, mp.	(-) Wawrzyniec Pilenus, kościołów: NMP in summo w Poznaniu kanonik, a parafialnego św. Wojciecha proboszcz, ręką własną. (-) Jan Więckowicz kanonik kościoła NMP in summo w Poznaniu i prepozyt kościoła św. Jana Chrzciciela, ręką własną. (-) Ksiądz Rajmund Lącki syndyk generalny konwentu poznańskiego Zakonu Kaznodziejskiego, ręką własną.

Or.: Akta miasta Rydzyna, Acta causarum civium..., 1641-1714, indukta, sygn. I 47, s. 580-582.

Uw.: Wpis oblatowano w księdze wójtowskiej pod rokiem 1689.

1796 Verba malitiae

NB. Ob perpetuam memoriam omnibus successoribus relinquo casum, qui mihi accidit die 4ta Augusti 1796. Magnificus Franciscus Rydzynski aggressus est me in meo fundo. Imprimis verbis malis, contumeliosis tractavit et in fine occidere voluit.

NB. Na wieczną pamiątkę wszystkim moim następcom zostawiam przypadek, który mi się zdarzył dnia 4 sierpnia 1796. Wielmożny Franciszek Rydzyński1 napadł mnie na mym gruncie. Najpierw złośliwymi i obelżywymi słowy dotknął, a na koniec próbował zabić.

Or.: Księgi metrykalne parafii Jeżewo, Liber metrices baptisatorum..., 1790-1820, AAP sygn. PM 108/01, s. 21.

Notatka księdza Szymona Gębalskiego, plebana jeżewskiego, umieszczona między kolejnymi metrykami chrztu z roku 1796.
 

¹ Franciszek Rydzyński (zm. 1812), s. Wojciecha stolnika poznańskiego, dziedzic Jeżewa.

1733 Adm Rndi Martini Gumulinski Parochi Sepultura

Mensis Julii [1733].	W lipcu.
Mense hoc post suos alios parochianos ipse vigilantissimus et accuratissimus in suo parochiali officio obiit die 9na mensis hujus, admodum reverendus Martinus Gumulinski parochus Skoroszeviensis, post annum introductionis suae ad hoc beneficium 1720, quem ego <sicut> introduxi uti meum condiscipulum mihi ex corde addictum in asistentia aliorum et a die ipsa introductionis illius in oratorem me divae hujus loci patronae sanctae Virginis et Martyri Catharinae consecravi de anno in annum usque ad ultimum vitae illius obitum <quae fecit 9 Julii> fideliter meae concionatoriae functioni satisfaciendo, ita ut et de domo parochi alias [?] ad tumulum redax, ideoque et manu mea nomen illius inscribo. Ego pater Michael Ładynski congregationis oratorii Gostinensis praesbiter et ultimae voluntatis illius executor fidelissimus.	W miesiącu tym, w ślad za swymi parafianami 9-go tegoż miesiąca zmarł ów najczujniejszy i najpilniejszy w swej parafialnej posłudze przewielebny Marcin Gumuliński, proboszcz skoraszewski, po jego wprowadzeniu na to beneficjum w roku 17201, którego to ja wprowadziłem, jako swego współucznia serdecznie mi oddanego, przy asyście innych, a od dnia tej introdukcji ofiarowałem się jako czciciel świętej patronce tego miejsca, św. Katarzynie Pannie i Męczennicy, corocznie aż do dnia jego zgonu, to jest 9 lipca, wiernie czyniąc zadość memu kaznodziejskiemu zadaniu, tak iż z domu proboszczowskiego do grobu go odprowadziłem, przeto i ręką swą imię jego kreślę. Ja, ksiądz Michał Ładyński2, kongregacji oratorium w Gostyniu kapłan, a onego ostatniej woli wykonawca najwierniejszy.
Jacet sepultus in ecclesia non procul a magnis foribus, ad cujus tumulum sculptum nomen illius, annus et dies, qua obiit, demonstrat clare omnibus [?] locum. Quot [!] ego posteris memoriae hujus loci successoribus annoto ut supra. Anno 1733 die 13 Julii quae fuit festiva sanctae Virginis et Martyris Margarethae.	Leży [on] pogrzebany w kościele, niedaleko od drzwi wielkich, a na grobie wyrżnięte imię jego, rok i dzień śmierci jasno wszystkim wskazują miejsce [pochówku]. Co na pamiątkę przyszłym [jego] na tym miejscu następcom zapisuję jak wyżej. Roku Pańskiego 1733, dnia 13 lipca, w święto św. Małgorzaty Panny i Męczennicy3.

Or.: Księgi metrykalne parafii Skoraszewice, Cathalogus mortuorum... 1719-1769, AAP sygn. PM 273/01, s. 179.

¹ 1720 to data introdukcji. Instytucja kanoniczna ks. Gumulińskiego na probostwo miała miejsce już w marcu 1718 roku.
² Michał Ładyński – późniejszy przełożony (1745-1748 i 1754-1755) kongregacji filipinów na Świętej Górze w Gostyniu. Szerzej o tej postaci w Zbiorze wiadomości o Świętej Górze pod Gostyniem ks. Dominikowskiego.
³ Święto św. Małgorzaty Antiocheńskiej obchodzono w diecezjach polskich 13 lipca niezmiennie aż do roku 1925. To jedno z nielicznych naszych odstępstw od kalendarza rzymskiego, gdzie obchód ten przypadał tydzień później, 20 lipca.

1645 Decretum oblatum ad acta pntia per Hnum Albertum Kedziorka lanium

Decretum oblatum ad acta praesentia per honestum Albertum Kedziorka lanium decima quinta mensis Martii anno Domini 1645.

Actum feria sexta ante dominicam Sexagesimam [17 II] anno Domini millesimo sexcentesimo quadragesimo quinto.

In causa et actione judiciaria coram officio proconsulari in praetorio Gostinensi inter reverendum Joannem Dolewski in Pogrzybowo parochum actorem et honestum Albertum lanium civem Gostinensem citatum vertente et agitata, occasione equi praedicto actori in campo villae Pogrzybowo ante festum sanctae Catherinae Virginis et Martyris [25 XI] anno praeterito millesimo sexcentesimo quadragesimo quarto furto ablati et per dictum Albertum lanium citatum nescitur quo pacto acquisitum, nobilique Casimiro Sczytowsky venditum, asserens praefatus actor pro certo equum praedictum suum proprium esse, prout attesto officii proconsularis oppidi Raszkow et certorum nobilium videlicet domini Andreae Pacinowski, Thomae Gozdkowski, Stanislai Pacinowski, Nicolai Węgierski, Christophori Wawrowski et aliorum sufficienter testatur, petens eundem equum per hoc idem officium proconsulare Gostinense sibi adiudicari dictumque Albertum lanium in refusione damnorum litium et expensarum condemnari.

Ex adverso pars citata respondit se non teneri ad expurgandum praefato actori in accusatione praenominati equi ex eo, quoniam actor asserit et probonibus legitimis deducit equum praenominatum circa festum sanctae Catherinae Virginis et Martyris anno modo elapso millesimo sexcentesimo quadragesimo quarto per furem ablatum fore, citatusque testibus fide dignis (quorum fides nunquam erat et est suspecta), quos in causa praesenti in praetorium Gostinensem produxit, deduxit, equum, pro cuius res agitur, in crastino sancti Bartholomaei Apostoli [25 VIII] anno praeterito millesimo sexcentesimo quadragesimo quarto in nundinis Jarocinii celebrandis praesentibus multis hominibus publice et legitime per eundem fuisse emptum, licet venditorem equi praedicti [s. 64] commonstrare non potest, verum quod posteriori tempore prout probones testantur praedicti actoris equus amissus vel furto ablatus est. Ideo citatus petiit in causa praesenti liberum pronuntiari salvis iuris, remediis, reservatis et reservandis.

Officium itaque proconsulare Gostinense, exauditis partium controversiis, eo attento, quod pars actorea legitimas probones produxit equi sui amissi circa festum sanctae Catherinae Virginis et Martyris anno modo elapso, citata vero testes fide dignos et bene possessionatos in praetorio Gostinensi in facie partis actoreae et offici praesentis, videlicet famatos Thomam Kostrzewa, Albertum Niedara, Albertum Ochota, Lucam et Valentinum Nowaczek lanios statuit ad perhibendum veritatis testimonium non circa festum sanctae Catherinae Virginis et Martyris, sed in crastino sancti Bartholomaei Apostoli in nundinis Jarocinii celebrandis pro certa pecuniae summa equum praenominatum emptum fuisse.

Ideo testibus praedictis observata debita juris jurandi sollennitate corporali juramento super contenta defensionis partis citatae comprobare decreto praesenti iniunxit simulque et mandavit rotha tali „Iż oni wszyscy przy czym byli i widzieli konia tego, o którego sprawa natenczas odprawuje się, gdy go ten Wojciech pozwany w Jarocinie nazajutrz po S. Bartłomieju roku blisko przeszłego kupił, a nie pośledniejszego czasu” Deo Omnipotenti et sanctae Jesu Christi filii sui passione ita eos adiuvante.

Quod decretum pars actorea pro jure non suscepit et juramentum audire noluit, promittens alia iuris forma cum eodem in causa praesenti acturum velle. Propterea hoc idem officium proconsulare Gostinense dictum citatum a causa praesenti et termino liberum pronuntiavit decreto praesenti mediante.

Ex protocolo causarum officii proconsularis Gostinensis extractum.

Odp.: Gostyń, Acta proconsule... 1636-1677, czystopis, sygn. I 22, s. 63-64.

Uw.: Zapis z protokołu rozpraw urzędu burmistrzowskiego oblatowany w księdze burmistrzowskiej.

W sprawie przed sądem burmistrzowskim w ratuszu gostyńskim między wielebnym Janem Dolewskim, proboszczem na Pogrzybowie, powodem a uczciwym Wojciechem Kędziorka rzeźnikiem, mieszczaninem gostyńskim, pozwanym, o konia, któremu skradziono powodowi na polu wsi Pogrzybowo przed 25 XI, a którego rzekomo nabył pozwany i sprzedał go szlachetnemu Kazimierzowi Szczytowskiemu. O tym, że koń sprzedany Szczytowskiemu jest tym samym koniem, którego skradziono ks. Dolewskiemu, przed urzędem burmistrzowskim w Raszkowie zaświadczyło pięciu szlachciców. Powód wnosi o przysądzenie mu tego konia i obciążenie pozwanego kosztami procesu.

Pozwany natomiast, jakkolwiek nie potrafi wskazać sprzedawcy konia, stawił jednak w ratuszu gostyńskim przed powodem pięciu rzeźników jako świadków potwierdzających, że konia nabył na jarmarku w Jarocinie już 25 VIII. Tym świadkom sąd nakazał złożyć przysięgę, którą dekret przytacza w języku polskim.

Strona powodowa nie zgodziła się jednak wysłuchać przysięgi i zadeklarowała, że spór będzie toczyć dalej przy użyciu innych środków prawnych. Urząd burmistrzowski zatem ogłosił pozwanego wolnym od zarzutów.

1608 Venditio praedii pro praepositura

Actum anno Domini 1608, die vero 29 Octobris.	Zdziałano roku Pańskiego 1608, dnia zaś 29 października.
Coram iuditio banito advocatus [!]1 videlicet domino Nicolao Woitowic advocato scabinisque eius videlicet domino Sebastiano Zgrebny [!], Philipo piscatore, Simone braxatore, Jacobo sutore, Blasio piscatore, Jozepho textore scabinis iuratis.	Przed sądem gajonym wójtowskim, mianowicie [przed] panem Mikołajem Wójtowiczem wójtem i ławnikami jego, mianowicie panem Sebastianem Zgrzebnym, Filipem rybakiem, Szymonem mielcarzem, Jakubem szewcem, Błażejem rybakiem, Józefem tkaczem, ławnikami przysiężnymi.
Coram iuditio nostro banito advocatus [!!] constituta personaliter honesta domina Margaretha Pipina, uxor olim honesti opidani Bninensis Petri cognomine Pipa, una cum suo tutore honesto domino Sebastiano Zgrzebny recognovit prouti et recognoscit vedididi [!] sese [!!]2 praedium pro praepositura Bninensi venerabili domino Martino Małachowski praeposito Bninensi pro 15 marcis numeri et monetae polonicalis, in quam libet computando per 40 et octo grosos, et hoc ex pecunia fundata pro vicariis ecclesiae Bninensis a quadam honesta domina Zophia Norkowa in Szroda levataque et civibus quibusdam Bninensibus ex censu tradita, prouti latius patet ex scriptis in ecclesia Bninensi apud victrices repositis.	Przed sądem naszym gajonym wójtowskim stanąwszy osobiście uczciwa pani Małgorzata Pipina, żona niegdy uczciwego mieszczanina bnińskiego Piotra nazwiskiem Pipa, wraz ze swym opiekunem, uczciwym panem Sebastianem Zgrzebnym zeznała, jako i zeznaje, iż sprzedała folwark dla prepozytury bnińskiej czcigodnemu księdzu Marcinowi Małachowskiemu prepozytowi bnińskiemu za 15 grzywien liczby i monety polskiej, w każdą licząc po 40 i osiem groszy, a to z pieniędzy ufundowanych dla wikariuszy kościoła bnińskiego przez niejaką uczciwą panią Zofię Norkową w Środzie, [potem] podjętych i powierzonych za [?] czynsz pewnym mieszczanom bnińskim, jak to szerzej wynika z pism złożonych w kościele bnińskim u zarządzających kasą kościelną.
Quod quidem holodium seu praedium habet ex una parte praedium honesti Bartolomei cognomine Erazmik, ex altera vero parte domunculam cum horto honesti domini suburbani Ioannis cognomine Masliąnka. Hoc igitur holodium praefata honesta Margareta Pipina a [!] alienatis omnibus propinquis suis supra nominato domino praeposito et succesoribus eius tradidit et donavit tam laute [!] et longe prout ipsa tenebat, recognovitque sibi satis factum esse ex parte solutionis et praesentibus testibus supra nominatis.	Który to folwark ma z jednej strony folwark uczciwego Bartłomieja nazwiskiem Erazmik, z drugiej zaś strony domek z ogrodem uczciwego pana podmieszczanina Jana nazwiskiem Maślanka. Ten więc folwark rzeczona uczciwa Małgorzata Pipina, po zrzeczeniu się [do niego] praw przez jej krewnych, wyżej wspomnianemu księdzu prepozytowi i jego następcom przekazała i darowała3 wszerz i wzdłuż tak, jako sama go posiadała. Zeznała też, iż dosyć jej się stało co do zapłaty, a to przy świadkach wyżej wymienionych.
Quae vero in his literis supra nominatis ponenda erant et per oblivionem omissa, hic ultimo visum est ponere, quod videlicet ista prefata honesta domina Margaretha Pipina holodium supra nominatum vendidit existendo sane [!] mentis et corporis habitaque prius matura deliberatione usaque salubri suo suorumque consilio.	Fragment zaś, który w piśmie powyższym miał być zawarty, a który przez zapomnienie opuszczono, tu na końcu postanowiono umieścić, a to mianowicie, iż owa rzeczona uczciwa pani Małgorzata Pipina folwark wyżej wspomniany sprzedała będąc zdrową na ciele i umyśle, po uprzednim starannym namyśle, zażywszy pożytecznej swej i swych bliskich rady.

Or.: Bnin, Liber causarum et actionum civilium..., 1576-1745, protokół, sygn. I 8, s. 216.

Przykład zapisu protokolarnego z księgi wójtowskiej. Opuszczone formułki wstępne pisarz uzupełnił na końcu.

¹ poprawnie: advocatiali.

² Niezgrabne pisanie pod dyktando. Miało być: vendidisse.

³ darowizna w znaczeniu szerszym, jako akt hojności (por. Janusz Sondel, Słownik łacińsko-polski dla prawników i historyków).

1744 Submissio quoad prolem in fide catholica educandam

Eodem die [5ta Februarii 1744]. Idem vicarius [Jacobus Rakowicz vicarius Sarnoviensis] benedixi matrimonium inter famatos Zachariam Radek civem Sarnoviensem sutorem acatholicum et Agnethem Pilarząnka dictam de villa Gay oriundam catholicam, praemissis tribus bannis diebus festivis expeditis. Testes: magnifica Marianna de Zakrzewskie Kierska domina et haeredissa Sarnoviensis, magnifici Antonius et Isidorus Zakrzewscy et alii quam plurimi domini. Et hic in continenti praeassertus neosponsus spopondit in praesentia fide dignorum catholicorum, nimirum Adami Dąmbrowicz proconsulis et Matthia Sadzikoski advocati, civium Sarnoviensium, prolem utriusque sexus in fide orthodoxa educandam absque ulla exprobratione et rixa suae uxoris.	Tegoż dnia [5 lutego 1744]. [Ja], tenże wikariusz [Jakub Rakowicz wikariusz sarnowski], pobłogosławiłem małżeństwo pomiędzy sławetnymi Zachariaszem Radek mieszczaninem sarnowskim, szewcem, akatolikiem i Agnieszką zwaną Pilarzanką, pochodzącą ze wsi Gaj, katoliczką, poprzedziwszy to trzema zapowiedziami ogłoszonymi w dni świąteczne. Świadkowie: wielmożna Marianna z Zakrzewskich Kierska1, pani i dziedziczka Sarnowy, wielmożni Antoni i Izydor Zakrzewscy i inni liczni panowie. Następnie wspomniany nowożeniec zobowiązał się pod przysięgą w obecności godnych wiary katolików, mianowicie Adama Dąbrowicza burmistrza i Macieja Szadzikowskiego wójta, mieszczan sarnowskich, iż potomstwo płci obojga wychowa w wierze katolickiej2, nie czyniąc żadnych zarzutów ani nie wzniecając sporów ze swoją żoną.
NB. Literae ab illustrissimo officio hac in circumstantia ad illlustrem praepositum directae de tenore tali:	NB. Pismo od prześwietnego konsystorza w tej sprawie, skierowane do jaśnie oświeconego proboszcza, w brzmieniu następującym:
"Illustris admodum reverende domine, frater observandissime! Skrupuł, który WMMPan miałeś w daniu ślubu mieszczaninowi sarnowskiemu z pokojową JeymćPani Kasztelanicowy z tej racji, że sponsus jest luter, tak rezolwuję, aby tenże mieszczanin submisją uczynił, jako proles utriusque sexus będzie edukowana in fide orthodoxa catholica, i że przyszłej żonie non exprobrabit eandem fidem catholicam, którą to submisją konotuj WMMPan w metryce copulatorum. His peractis, ponieważ już zapowiedzi wyszły, możesz WMMPan bezpiecznie dać ślub. His expressis jestem solita observantia illustris admodum reverendae dominationis vestrae. Addictissimus frater et ad obsequia paratissimus servus.	„Jaśnie Oświecony Przewielebny Panie3, Wielce Szanowny Bracie! Skrupuł, który WMMPan4 miałeś w daniu ślubu mieszczaninowi sarnowskiemu z pokojową JeymćPani Kasztelanicowy z tej racji, że oblubieniec jest luteraninem, tak rozwiązuję, aby tenże mieszczanin uczynił zobowiązanie, iż potomstwo płci obojga wychowa w wierze katolickiej i że przyszłej żonie nie będzie wypominał tejże wiary katolickiej, które to zobowiązanie zapisz WMMPan w metryce zaślubionych. Następnie, ponieważ już zapowiedzi wyszły, możesz WMMPan bezpiecznie dać ślub. Kończąc, pozostaję z należnym uszanowaniem wobec Jaśnie Oświeconej Przewielebności Waszej. Szczerze oddany brat i do usług zawsze gotowy sługa.
(-) X. Józef Pawłowski, mpp.	(-) X. Józef Pawłowski5, ręką własną.
Z Poznania, die 29 Januarii 1744." [s. 182]	Z Poznania, dnia 29 stycznia 1744."
In superficie harum literarum tenor ejusmodi:	Na odwrocie6 dokumentu słowa następujące:
"Illustri et admodum reverendo domino Stephano Lisiecki, ecclesiarum collegiatae Beatae M. V. in summo Posnaniensis canonico, parochialis Sarnoviensis praeposito, domino fratri observandissimo w Sarnowie."	"Jaśnie Oświeconemu i Przewielebnemu Panu Stefanowi Lisieckiemu, kanonikowi kolegiaty NMP in summo w Poznaniu, prepozytowi kościoła parafialnego w Sarnowie, Wielce Szanownemu Panu Bratu, w Sarnowie."

Kop.: Parafia Sarnowa, Liber Copulatorum ab anno 1744, AAP sygn. PM 263/01, s. 181-182.

Pod aktem metrykalnym małżeństwa mieszanego skopiowano pismo oficjała poznańskiego zawierające warunki, pod którymi należy je zawrzeć.

¹ Marianna z Zakrzewskich Kierska - wdowa po Samuelu Kierskim, kasztelanicu rogozińskim.
² dosł. prawowiernej (łac. orthodoxa).
³ Panie (za łac. Domine) - zwrot grzecznościowy stosowany wobec duchowieństwa jeszcze w XVIII-wiecznej polszczyźnie. W łacińskiej formule "Habemus papam" tytułuje się papieża podwójnym Dominus.
⁴ WMMPan - Wielce Mnie Miłościwy Panie lub Wielmożny a Mnie Miłościwy Panie.
⁵ Józef z Werbna Pawłowski, wikariusz generalny i oficjał poznański 1739-1759, archidiakon pszczewski.
⁶ tj. na stronie adresowej pisma. Kopert jeszcze nie stosowano; przed wysłaniem składano arkusz z pismem na kilka części, pieczętowano i opatrywano adresem.

1767 Resignatio parochi Srebrnogorcensis

Anno Domini 1767, die 7 Junii.

Inventarium suppellectilis ecclesiae parochialis in Srebrnegorki in visitatione generali conscriptum.

[lista sprzętów kościelnych w języku polskim] [s. 26]

Suppellex ad altare sancti Bennonis spectans.

[lista sprzętów kościelnych w języku polskim] [s. 27]

Inventarium locale et oeconomicum.

Modernus parochus recepit boves quatuor, juvencos duos, vaccas quatuor, equos tres, oves sexdecem, anseres septem, sues septem, galinas tres, currum unum bonum, aratra duo cum jugis, semiaratra quatuor, sed illud non conservat, ob malam administrationem rei oeconomicae.

Decretum reformationis.

Quamvis reverendus parochus assequendo per canonicam institutionem istud beneficium noverit se, non tantum ecclesiam in sartis tectis conservare, ejusque decorem internum procurare, verum etiam rem oeconomicam diligenter administrare, meliori bono aedificiorum plebanalium, ruinisque illorum, si quae essent reparandis prospicere, obligationem contraxisse; ipse tamen omnium immemor, se in promovendo cultu divino et procurando decore ecclesiae conservationeque illius et aedificiorum plebanalium in sartis tectis remissum, in administranda oeconomia per viginti sex annos possessionis suae prorsus negligentem exhibendo, ecclesiae in tectis, parietibus, fundamentis desolationem et eversionem sepimentorum coemeterii causasse, residentiam, stabula, caulas, ovile, hollodia, domunculas duas inquilinorum plebanalium ad tam extremam ruinam et pessimum statum devenire, agros steriliscere permisisse inventus, ut vix vestigia et rudera eorum sint relicta. Ipseque parochus non habeat ubi caput reclinet, nisi pauperes ex hospitali per haeredem aedificato, quod ad praesens inhabitat, expulisset.

Quapropter cum ob tantam ecclesiae, aedificiorum, agrorum et totius status beneficii abominabilem desolationem idem parochus ante aliquot annos, ut praefertur, existat in reverendissimo officio generali Gnesnensi canonice monitus et incorrigibilis hucusque permanet, jure merito amotioni ab hocce beneficio se obnoxium exhibuisse deprehendatur, totum igitur respectu praefatae desolationis totius beneficii et ecclesiae negotium, pro cognitione et decisione ad ipsummet celsissimum reverendissimum dominum loci ordinarium remittitur.

Nihilominus, ne praesens visitatio suo censeatur frustrata effectu, notitia reformando non ad sequentes articulos congesta decernitur:

1mo.

Cum quivis parochus ex officio suo sit jure divino obligatus populum sibi commissum pabulis verbi divini salutaribus pascere, docendo eos, quae omnibus scire necessarium est ad salutem annuntiandoque illis vitia quae eos declinare et virtutes quas sectari oporteat, juxta methodum in litera pastorali Łubieniana sub articulo septimo praescriptam singulis diebus dominicis catechismi, in festis vero doctrinae spirituales praedicentur. Neosponsi in matrimonium non copulentur, donec articulorum fidei [?] [s. 28] tam necessitate medii ad salutem quam necessitate praecepti scitu necessariorum bene gnari per examen inveniantur. Vespera, matutina, missae parochiales diebus dominicis et festis in cantu celebrentur, datur enim beneficium propter officium.

2do.

Sacer apparatus usu attritus restauretur ac suppellex ad ministerium altaris necessaria in debita integritate et munditie conservetur, quia grave absurdum est sordes in sacris negligere quae dedecerent in profanis. Et ne sepulchra fidelium ab animalibus infestentur, parochianos ad sepiendum coemeterium invitet et compellat. Campanile et ecclesia in tectis restaurentur. Beneficiatus quivis jure disponente bona sibi commissa in statu integro conservare obligatur, ad reaedificanda aedificia plebanalia gratia et subsidium, tum a magnifica patrona suae ecclesiae, tum ab aliis dominis parochianis suppliciter implorentur.

Reliqua omnia, quae in litera pastorali de cura animarum officio parochi ex sacris canonibus, concillis, constitutionibus synodalibus compendiose sunt congesta et salubriter praescripta, observentur. Proventus retenti, alienata prata recuperetur. Insuper reverendus modernus parochus, cujus filiastrae ex scrutiniis vitam sexto praecepto contrariam in domo plebanali ducere adinventae totique parochiae scandalum praebere compertae, easdem, antequam beneficium resignabit, ab actu decreti praesentis in spatio trium dierum idque sub poenis ad arbitrium officii irrogandis removeat.

Quandoquidem idem reverendus Byszewski spectata sua decrepita senectute, tum inhabilitate ad administrandam oeconomiam, ex cujus inhabilitatis causa omnia aedificia desolata et solo aequata, agri inculti, steriles et non conseminati jacent, submisit se in praesenti visitatione, praesentibus admodum reverendo Stanislao Zakrzewski, magnifico Josepho Radziminski dapiferida Nurensi, generoso Stanislao Leszczynski oeconomo magnificae Bojanowska testibus, suum beneficium coram actis reverendissimi officii resignaturum, idcirco ex causis praemissis, ne et ecclesiae et beneficii miserabilis status penitus et ex toto desoletur, idem parochus ad parendum intra spatium unius mensis ab actu decreti suae submissioni adstringitur, alias super praemissis citandus prout etc. decreti praesentis robore.

[odręczna notatka wizytatora:]

Contestatur gratitudo religioso Leopoldo patri Ordinis Calceatorum Carmelitarum pro attentione ac procuratione devotionis in hac eclesia [...] cura multa acceperat [?] huic [?] eclesiae et vel maxime ob promotionem cultus et devotionis sancti Benonis, cujus singularis promotor iste pater in actu visitationis adinventus. Quapropter quoadusque in hoc loco existerit, recommendatur ipsi persistere [...] in hoc addictione hujus ecclesiae et ei praestet sua obsequia usque ad ultimum suae residentiae, sperans se in coelis mercedem recepturum.

(-) Antonius Wyczałkowski canonicus metropolitanus Gnesnensis, visitator generalis delegatus [?] [s. 29]

Post liberam resignationem praesentis beneficii Srebrnogorcensis per admodum reverendum Josephum Byszewski, illius ultimum et immediatum possesorem, officiose factam, legitime praesentatus et institutus est ad hocce beneficium admodum reverendus Martinus Małkowski curatus Jaktoroviensis, notarius decanatus Łeknensis, quem cum debitis solemnitatibus ego infrascriptus [in?] praefatam ecclesiam Srebrnogorcensem introduxi. Post introductionem vero descendendo ad descriptionem inventarii tam ecclesiastici quam plebanalis, calculusque [?] invenitur et quidem inventarium suppellectilis ecclesiae repertum est totum, quale est immediate per visitationem generalem descriptum et subscriptum, locale vero sequens reperitur. Boves quatuor, juvenci duo, vaccae duae, equae duae, senex una altera juvenis, anseres septem, sues tres, porcelli quatuor, gallinae duae, aratrum unum cum duobus jugis.

Quae omnia praemissa per nos decanum et vicedecanum Łeknenses infrascriptos tradita et per modernum admodum reverendum Małkowski curatum Srebrnogorcensem fideliter recepta.

Datum in Srebrno Gorki anno Domini 1767, die nona mensis Septembris.

(-) Josephus Kasprowicz decanus Łeknensis, curatus Samoklęscensis, mp.

(-) Stanislaus Zakrzewski vicedecanus, curatus Pangrodzensis, mp.

(-) Martinus Małkowski curatus Srebrnogorcensis, decanatus Łeknensis notarius, mp.

Źródło: Parafia Srebrna Góra, Liber baptizatorum 1756-1781, AAG AP 142 sygn. 1, s. 25, 26, 27-29.

Wizytacja Antoniego Wyczałkowskiego, kanonika metropolitalnego gnieźnieńskiego, zastała kościół i całe beneficjum w Srebrnej Górze w opłakanym stanie. Budynek kościelny zaniedbany, parkan wokół cmentarza przewrócony, plebania, zabudowania gospodarcze, domki dwóch komorników plebańskich, inwentarz – wszystko w ruinie. Role leżą odłogiem. Zarządzający od 26 lat parafią ks. Józef Byszewski, staruszek, mieszka w postawionym przez dziedzica przytułku dla ubogich. Kilka lat temu otrzymał upomnienie od konsystorza, ale się jemu nie podporządkował.

Dalej w dwóch punktach zebrano wskazania duszpasterskie: o potrzebie nauk katechizmowych dla wiernych i egzaminie z katechizmu dla narzeczonych. W niedziele i święta należy śpiewać mszę, jutrznię i nieszpory. Szaty liturgiczne kościoła w Srebrnej Górze są tak postrzępione i brudne, że ubiór w tym stanie nawet na użytek świecki wstyd by było założyć. Środków na naprawę kościoła i budynków plebańskich szukać należy u patronów kościoła i zamożniejszych parafian. Proboszcz ma się dopomnieć o zaległe prowizje od legatów, ma też odzyskać utracone łąki należące do beneficjum. Na plebani mieszkają siostrzenice księdza proboszcza prowadzące życie wbrew szóstemu przykazaniu – należy je stamtąd wydalić.

Podczas wizytacji, w obecności ks. Stanisława Zakrzewskiego wicedziekana łekneńskiego, Józefa Radzimińskiego stolnikowicza nurskiego oraz Stanisława Leszczyńskiego ekonoma wielmożnej pani Bojanowskiej, proboszcz zobowiązał się do ustąpienia z beneficjum.

Wizytator składa podziękowanie ojcu Leopoldowi, karmelicie trzewiczkowemu (zapewne kapelanowi dworskiemu), za prowadzenie nabożeństw, szczególnie ku czci św. Benona. Poleca mu dalszą troskę o kościół.

Po rezygnacji księdza Byszewskiego, beneficjum otrzymał ks. Marcin Małkowski, dotychczas proboszcz w Jaktorowie i notariusz dekanatu łekneńskiego. Po uroczystym wprowadzeniu nowego proboszcza przystąpiono do spisania inwentarza w obecności ks. Józefa Kasprowicza dziekana łekneńskiego, proboszcza w Samoklęskach oraz wspomnianego wyżej ks. Stanisława Zakrzewskiego.

1756 Mansionaristae Costenses haeredes bonorum Karczewa quietant

Mansionaristae Costenses haeredes bonorum Karczewa quietant.

Admodum reverendus Antonius Sobiechowicz, qua venerabilis collegii mansionaristarum ecclesiae parochialis Costensis mansionarista et generalis causarum procurator, suo et totius eiusdem collegii nomine, pro cuius ratihabitione cavet ac se praesens [?] inscribit, sanus etc. recedendo etc. recognovit.

Quia ipse illustres magnificos Czapskie thesaurarios terrarum Prussiae invicem coniuges, bonorum Karczewa haeredes, tum et magnificum Joannem Daneykowicz Ostroski thesaurarium districtus Pinscensis, eorundem bonorum posessorem, de censibus annuis ecclesiasticis a summa originali duorum millium quingentorum florenorum Polonicalium per olim generosum Petrum Żegocki capitaneum Costensem praefatorum bonorum Karczewa protunc haeredem actis castrensibus Posnaniensibus feria secunda post festum Visitationis B. V. M. proxima in anno 1643 praeasserto [?] obligatione [?] suo collegio super praefatis bonis reemptionaliter [?] alias na wyderkauff inscripta, ad crastinum festi Natalis sancti Joannis Baptistae in anno <praesenti proxime praeteritum 1756 censibus praemissis> eidem collegio suo seu mansionaristis provenientibus [?] dieque hodierna persolutis et realiter enumeratis per medium computando [?], salva summa eadem [?] originali et provisionibus in futuros annos ab eodem proxime praeterito crastino festi Natalis sancti Joannis Baptistae pendendis, quietaverunt, absolverunt et liberos ac immunes miserunt, prout quidem etc. actu praesenti.

(-) X. Antonius Sobiechowicz suo et aliorum nomine.

Źródło: Kościan, grodzka Gr. 101, inskrypcje/protokół, s. 234, nr 365.

Tytuł z regestów rocznych (s. 259).

Ks. Antoni Sobiechowicz w imieniu kolegium mansjonarzy (mansjonarystów) kościańskich kwituje Czapskich skarbników ziem pruskich, dziedziców dóbr Karczewa oraz Jana Daneykowicza-Ostrowskiego, skarbnika pińskiego, a dóbr tych posesora, z rocznych czynszów kościelnych od sumy 2.500 złp. zapisanej temuż kolegium przez Piotra Żegockiego starostę kościańskiego, podówczas dóbr tych dziedzica, przed aktami grodzkimi poznańskimi w roku 1643.

Wypada nadmienić, iż ów Jan Daneykowicz-Ostrowski był autorem "Swady polskiey y łacińskiey", które to dzieło obok licznych mów zawiera roty przysiąg składanych przy obejmowaniu ważniejszych stanowisk Rzeczypospolitej, jak również wzory niektórych pism, osobliwie przywilejów.

1627 Zaprzedanie y wzdanie domu z mielcuchem Fellerowi przes Iego Mosci Xiędza Kanonika przes Urząd Radziecki y spitalne Ducha Swiętego

Judicium opportune bannitum celebratum per famatos Ioannem Gładisz advocatum Grodziscensem, Stephanum Pharmacopolam, Andream Socha, Gregorium Gugiełka et Gasparum Sikie scabinos, 20 Novembris anno 1627.¹

Zaprzedanie y wzdanie² domu z mielcuchem Fellerowi przes Iego Mosci Xiędza Kanonika przes Urząd Radziecki y spitalne Ducha Swiętego.

Przed tymze sądem potrzebnie ukupionym stanąwszy oblicznie Jego Mosc Xiądz Wociech Trach Gninski canonik poznanski, proboszcz koszminski, plebąn grodziski y sławny urząd radziecki miasta Grodziska pospołu z panem Łukaszem Kosnym, Janęm Baryczką y Andrzeiem Torzikięm, szpitalnemi³ Ducha Swietego, sani per omnia existentes publice ac per expressum⁴ dobrowolnie i unanimiter⁵ wszyscy zobopolnie zeznali, Jego Mosc X. Kanonik iako supremus tutor⁶, a cisz panowie iako opiekuni szpitala Ducha Swiętego.

Iż oni zaprzedali y sądownie na wiecznosc powzdali dom z mielcuchem po nieboszczycey Annie Osiadły pozostały, ze wszytkim prawem, panstwem, własnoscią y prziległosciami ich y co tam iest gozdzięm przywito y co wicią przywito, stoiące na ulicey Koscinski⁷ w sąsiectwie między domami Wociecha Ciasta y Jąna Kretka, dobra swe własne przes decret Jego Mosci X. officiala poznanskiego względem testamentu y praelegatt⁸ niebosczyce Anney Osiadły sobie przysądzone, dobra wolne, ita late et circumferentialiter prout eadem bona cum suis adiacentiis in suis metis et limitibus ab antiquo consistunt dislimitata, cum omni iure, dominio, proprietate ac titulo haereditario, nec non cum utilitatibus et fructibus, censibus ac redditibus ex iisdem bonis provenientibus⁹, ex nunc in realem et [s. 49] effectualem intromissionem pacificamque ac aeternam utriusque possessionem¹⁰ ku trzymaniu, uzywaniu, daniu, darowaniu, zaprzedaniu, zafrymarczeniu¹¹ beneplacitamque de iisdem bonis dispositionem¹², nic tam na się ani successory swe¹³ prawa zadnego nie zostawuiąncz,

uczciwemu Jąnowi Fellerowi mieszczaninowi grodziskiemu y potomkom iego, za summę złotych dziewiącisett y pięcdziesiątt polskich, względem ktorey summey mianowaney omięniony kupiciel dał przedawcom swym wyzy mianowanym¹⁴ złotych czterzysta polskich, sktorych go panowie przedawcy quietowali¹⁵. Ostatek kupiciel przodrzeczony¹⁶ ma takowym sposobem wypłacac: na swiety Jąn Krzciciel blisko przyszły¹⁷ złotych trzysta, ostatnią y trzecią ratę złotych dwiescie y pięcdziesiątt na swiętą Jadwigę in anno subsequenti¹⁸ 1628 ma połozycz, za czym quit generalny z istotney¹⁹ zapłaty od panow przedawcow swych ma otrzymać.

Y zapisuią panowie przedawcy mianowani kupicielowi swemu przodrzeczonemu warunek y evictią dostateczną²⁰ względem tego domu y mielcucha, obiecuiąncz go y potomki iego ab omnibus et singulis omnium et singularum personarum tam spiritualium quam secularium, cuiuscunque status, sexus et conditionis illae existant, impedimentis juridicis occasione quarumcunque rerum in quodcunque officium et judicium introductis et in posterum emergendis, coram quovis judicio et officio tueri, evincere, eliberare ac indemnem reddere²¹, ad primam mutuam resignationem successoribusque suis id oneris nempe evictionis ab invicem intercedentis [?] subeundam [?] imponendo [?]²².

Y obiecały sobie stronie obiedwie tęn contract tak w cale²³ iako w częsci spolnie in omnibus punctis et clausulis, articulis conditionibusque²⁴ mocnie i irrevocabiliter²⁵ trzymac²⁶ y wykonac, pod przepadkięm rowney summey rato, pacto firmoque contractu sub vadio supra vallato permanentibus²⁷.

Ktore zaprzedanie y wzdanie przes sąd ninieiszy są umocnione y utwierdzone miec moc czasy wiecznemi de forma iuris plenissima²⁸. Super quo arrha iuri soluta²⁹.

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowskie 1627-1641, czystopis, sygn. 1530, s. 48-49

Sąd wójtowski zbierał się:
a) trzy razy do roku jako sąd wielki (iudicium magnum bannitum, sąd wielki zagajony) z udziałem przedstawiciela dziedzica lub dzierżawcy miasta,
b) częściej jako sąd powiatkowy (iudicium particulare bannitum) lub:
c) zwoływany na żądanie stron sąd potrzebny (iudicium opportune bannitum, iudicium emptum opportune bannitum, sąd z potrzeby ukupiony, sąd potrzebnie ukupiony).

Wpisy spraw rozpatrywanych przez sąd wójtowski poprzedzała wykaligrafowana metryczka posiedzenia sądu, określająca jego rodzaj, podająca skład oraz datę posiedzenia. Niniejszy kontrakt sprzedaży został poprzedzony właśnie taką metryczką, którą przytaczam w całości. Sąd wzmiankowano też w intytulacyjnej części aktu, zwykle go rozpoczynającej.

¹ Sąd z potrzeby gajony, sprawowany przez sławetnych Jana Gładysza wójta grodziskiego, Stefana aptekarza, Andrzeja Sochę, Grzegorza Gugiełkę i Kaspra Sikie, ławników, 20 listopada roku 1627.

² wzdanie, powzdanie (łac. resignatio) – akt przeniesienia własności.

³ ekonomowie kościoła szpitalnego.

⁴ sani per omnia existentes publice ac per expressum – będący w pełni zdrowia, publicznie i wyraźnie.

⁵ unanimiter – jednomyślnie.

⁶ supremus tutor – najwyższy opiekun prawny.

⁷ Kościańskiej.

⁸ praelegata (z łac.) – zapisy dodatkowe obok spadku.

⁹ tak wzdłuż i wokół jak dobra te wraz z przyległościami w swoich granicach i przecznicach od dawna ograniczone pozostają, wraz z wszelkim prawem, władztwem, własnością i tytułem dziedzicznym, jak również z pożytkami i dochodami, czynszami i korzyściami, które te dobra przynoszą.

¹⁰ dopuszczając odtąd rzeczywistą i skuteczną intromisję (wwiązanie, sądowe wprowadzenie w posiadanie) oraz nienaruszone i wieczyste obojga (tj. domu i mielcucha) posiadanie.

¹¹ ku trzymaniu, uzywaniu, daniu, darowaniu, zaprzedaniu, zafrymarczeniu – kalka łacińskiej formuły z kontraktów sprzedaży: tenendi, utifruendi, dandi, donandi, vendendi, comutandi (frymark – zamiana dóbr).
¹² beneplacitamque de iisdem bonis dispositionem – oraz swobodę w dysponowaniu tymi dobrami.

¹³ na swoich spadkobierców.

¹⁴ wspomniani.

¹⁵ kwitowali (z łac. quietatio).

¹⁶ przodrzeczony, przerzeczony – wyżej wymieniony.

¹⁷ blisko przyszły – najbliższy (przy terminach).

¹⁸ in anno subsequenti – w przyszłym roku.

¹⁹ faktycznej (łac. realis).

²⁰ warunek i ewikcja (łac. evictio) – synonimy oznaczające zaręczenie za pewność nabycia dobra. Znów kalka z łaciny: evictionem sufficientem (dostateczną ewikcję).

²¹ od wszystkich i poszczególnych przeszkód prawnych wnoszonych przez jakiekolwiek osoby duchowne czy świeckie, jakiegobądź stanu, płci czy położenia, w jakichkolwiek sprawach, w jakimkolwiek sądzie czy urzędzie, wnoszonych teraz czy takich, które w przyszłości się pokażą, przed każdym sądem i urzędem bronić, wybawiać, ratować i uwalniać od roszczeń.

²² zobowiązując się [?] do wzajemnego świadczenia [?] sobie ewikcji aż do pierwszego wzajemnego przeniesienia własności [przez nich czy] ich spadkobierców.

²³ w cale – w całości.

²⁴ in omnibus punctis et clausulis, articulis conditionibusque – we wszystkich punktach, klauzulach, artykułach i warunkach.

²⁵ irrevocabiliter – nieodwołalnie.

²⁶ przestrzegać.

²⁷ rato, pacto firmoque contractu sub vadio supra vallato permanentibus – przy zachowaniu [?] kontraktu jako ustalonego, umówionego i potwierdzonego pod zakładem wyżej zagwarantowanym; por. formuła rato pacto manente.

²⁸ de forma iuris plenissima – ściśle według prawa.

²⁹ Super quo arrha iuri soluta. – Od czego zapłacono sądowi pamiętne.

1655 Lachemer fratri donat

Lachemer fratri donat.

Actum decima quinta mensis Januarii, anno quo supra [1655].

Coram spectabili domino Luca Kosny advocato, Laurentio Szuflic, Valentino Lipinski, Jacobo Tarczewic, Jacobo Ptaszkowski et Stancell Galli scabinis juratis in judicio ordinarie [s. 300] bannito residentibus actisque praesentibus comparens personaliter admodum reverendus dominus Gasparus Lachemer parochus Kostensis, sanus ac liber per omnia existens, palam ac benevole recognovit.

Quia ille totum ac integrum jus suum, sive partem seu sortem propriam [quaecunque¹] se se iure naturalis successionis de bonis omnibus tam mobilibus quam immobilibus paternis quam maternis hic in iurisdictione Grodziscensi concernebant et adhuc concernunt, in personam famati Andreae Lachemer dicti Rymarczyk fratris sui germani perpetuo ac irrevocabilis cessionis titulo cessit, transfudit et transportavit, prout actu praesenti cedit, transfundit et transportat perpetue, nihil iam pro se suisque successoribus amplius reservando relinquendoque.

Quod ut firmius sit, actis hisce connotatum est.

Źródło: Grodzisk Wlkp., Acta Spectabilis Advocatialis Officii..., 1651-1661, indukta, sygn. 1503, s. 299-300

Ks. Kasper Lachemer, proboszcz w Kościanie, zrzeka się swojej części dóbr ojczystych i macierzystych leżących w jurysdykcji miasta Grodzisk na rzecz brata swego rodzonego, Andrzeja Lachemera zwanego Rymarczykiem.

¹ Bez tego zaimka nie miałaby sensu formuła concernebant et adhuc concernunt, por. akt darowizny na rzecz bernardynów kościańskich: http://actacastrensia.blogspot.com/2014/07/1654-bernardinorum-costensium.html

1839 Reconciliatio sacerdotis peccatoris

Die 18 Januarii 1839 illustrissimum ac reverendissimum consistorium archiepiscopale Posnaniense missit ad nostras aedes Philippum Krause, qui anno 1805 in dioecesi Vratislaviensi ordinatus presbyter, obibat munia tum vicarii tum etiam curati usque ad annum 1813, in quo duxit uxorem feminam acatholicam coram pastore acatholico, cum qua vixit in concubinatu usque ad annum 1829, procreavitque filios et filias. Taliter proitus fungebatur quibus officiis civilibus inferioris gradus non solum usquae [!] ad mortem suae publicae concubinae, quae subsequuta [!] est anno 1829, sed etiam et post.	Dnia 18 stycznia 1839 roku prześwietny i najprzewielebniejszy konsystorz poznański posłał w nasze progi Filipa Krause, który po przyjęciu święceń kapłańskich w roku 1805 w diecezji wrocławskiej pełnił posługę wikariusza, a nawet plebana (curatus) do roku 1813, kiedy to przy asyście pastora pojął za żonę kobietę niekatoliczkę, z którą żył w konkubinacie aż do roku 1829, płodząc synów i córki. Tak postąpiwszy sprawował różne urzędy świeckie niższego stopnia nie tylko do śmierci swojej publicznej konkubiny, która nastąpiła w roku 1829, lecz również później.
Tandum [!] concepit animo regredi ad gremium Ecclesiae catholicae et reassumere statum sacerdotalem, et hoc intuitu procuravit sibi literas dimissoriales ex dioecesi Vratislaviensi et transmigravit ad nostram dioecesim Posnaniensem, ubi susceptus missus venit in aedes nostrae congregationis, daturus spatio hebdomadarum quatuor probationem suae conversionis, atque applicaturus se scientiae tum sacrae theologiae tum rituum ecclesiasticorum.	W końcu powziął zamiar powrotu na łono Kościoła katolickiego i do stanu kapłańskiego. Postarał się więc o pismo zwalniające (litterae dimissoriales) z diecezji wrocławskiej i przeprowadził się do naszej diecezji poznańskiej, gdzie został przyjęty i skierowany w progi naszej kongregacji, by po upływie 4 tygodni potwierdzono szczerość jego nawrócenia oraz by zajął się [tu] nauką teologii oraz obrzędów kościelnych.
Ast nos memores eundem subjacere excommunicationi latae sententiae, quamvis authoritate illustrissimi consistorii admisimus eum ad alia exercitia nostra spiritualia, attamen prohibuimus addesse [!] sacrificiis missarum. Quod ille nimia anxietate ferens, porrectis litteris ad praedictum consistorium petiit reconciliari Ecclesiae sanctae. Cui annuendo, demandatum est reverendo praeposito congregationis illummet reco[nci]liendum in foro conscientiae, quod revera subsecutum est die 16 Februarii. Quae de caetero cum illo evenient, futurum tempus monstrabit.	Jednak my, pamiętając że podlega ekskomunice latae sententiae, wprawdzie z polecenia prześwietnego konsystorza dopuściliśmy go do różnych naszych ćwiczeń duchowych, jednak zakazaliśmy mu uczestnictwa w ofierze mszy. Wielce go to zmartwiło i wystosował prośbę do wspomnianego konsystorza, by pojednano go z Kościołem świętym [zdejmując ekskomunikę]. Konsystorz do prośby się przychylił, rozkazując przełożonemu kongregacji, by udzielono mu rozgrzeszenia podczas spowiedzi (in foro conscientiae, w trybunale pokuty), co rzeczywiście nastąpiło 16 lutego. Co będzie z nim dalej, czas pokaże.

Źródło: Święta Góra, ks. Kasper Dominikowski, „Liber Magnus Congregationis Oratorii Sancti Philippi Nerii ad Oppidum Gostyń”, sygn. A/8, s. 41

Fragment "Wielkiej księgi", kroniki kongregacji św. Filipa Neri na Świętej Górze autorstwa jej przełożonego, ks. Kaspra Dominikowskiego.

Przychylając się do próśb Czytelników, inicjuję tym samym cykl transkrypcji z równoległym przekładem.