1552 Testamentum Pauli Staroma

Testamentum Pauli Staroma.	Testament Pawła Staroma.
In nomine Domini. Anno Domini 1552 die Jovis ante festum s. Chatherine [24 XI] laboriosus Paulus Staroma, licet corpore eger, mente tamen sanus, providendo in tempore salutis anime sue et bonis suis, ne occasione eorum post mortem suam inter propinquos suos lites et dissensiones contingat oriri, ideo ex animo bene deliberato, pro ut salubrius et melius potuit, suam ultimam voluntatem ordinavit in presentia advocati Petri Sfiderek et Tome Stallatoris, Stanislai Curzawa in hunc qui sequitur modum.	W imię Pańskie. Roku Pańskiego 1552, w czwartek przed świętem św. Katarzyny [24 XI] pracowity Paweł Staroma, wprawdzie na ciele chory, na umyśle jednak zdrów, w trosce o zbawienie swej duszy i o swe dobra, aby około nich po jego śmierci wśród jego bliskich nie wybuchły spory czy sprzeczki, przeto po dojrzałym namyśle, na ile potrafił, sporządził swą ostatnią wolę w obecności wójta Piotra Świderka oraz Tomasza Stallatora1 i Stanisława Kurzawy w sposób jak następuje.
Animam suam in manus Dei Omnipotentis commendavit, corpori suo sepulturam. Item Anne uxori sue legitime in allodio suo reformavit 14 marcas monete [?] ratione dotalicii. Item uxori octo vaccas et alia pecora legavit. Item Mathie sororino suo equum unum Dembianego nuncupato. Item residuas tres equos uxori sue. Item Mathie sororino tunicam żupicze legavit. Item uxori frumentum totum et in campo legavit. Item quartam agri vendere et octo marcas ad ecclesiam collegiatorum Srzedensem legavit. Item duas marcas ad capellam Omnium Sanctorum legavit.	Duszą swą w ręce Boga Wszechmogącego polecił, ciało swe pogrzebać rozkazał. Nadto Annie, żonie swej prawnej, na folwarku swym oprawił 14 grzywien w monecie [?] tytułem wiana. Nadto żonie 8 krów i inne bydło legował. Nadto Maciejowi siostrzeńcowi swemu konia jednego zwanego Dębianym. Nadto pozostałe 3 konie swej żonie. Nadto Maciejowi siostrzeńcowi suknię „żupicze” legował. Nadto żonie zboże całe i [to, które] na polu legował. Nadto legował kolegiacie średzkiej 8 grzywien ze sprzedaży ćwierci roli. Nadto 2 grzywny do kaplicy Wszystkich Świętych legował.
Item tutores sive executores sibi elegit: Paulum Droszdzak et Andream Boguczki, quibus dedit plenam potestatem disponendi omnia in testamento contenta.	Nadto wybrał sobie opiekunów czyli wykonawców: Pawła Drożdżaka i Andrzeja Boguckiego, którym udzielił pełnej władzy co do wykonywania wszelkich [postanowień] zawartych w testamencie.
Actum anno, die ut supra. In maius robur actis nostris est inscriptum.	Zdziałano roku i dnia jak wyżej. Dla większej mocy wpisano do naszych akt.

Or.: Akta miasta Środa, Księga wójtowska, 1505-1554, sygn. I 30, s. 438.

¹ łac. stallator - stolarz, kupiec? Tomasz był jednym z ławników średzkich.

1679 Venditio binarum Domuum per Admdm Rndos Dnos

Venditio binarum domuum per admodum reverendos dominos Laurentium Pilenum canonicum in summo B. V. M. et parochum sancti Adalberti et Joannem Więckowicz canonicum quoque in summo B. M. Virginis ac praepositum ecclesiae sancti Joannis Baptistae nec non religiosum Raymundum Łącki syndicum generalem conventus Posnaniensis Ordinis Praedicatorum uti veros et legitimos executores testamenti olim admodum reverendi domini Adalberti Jachymowski admodum reverendo domino Laurentio Wieczorkowski praeposito Rydzynensi facta anno millesimo sexcentesimo septuagesimo nono, die 2da mensis Maii.	Sprzedaż dwóch domów przez przewielebnych księży: Wawrzyńca Pilenusa kanonika NMP in summo i proboszcza św. Wojciecha, Jana Więckowicza również kanonika NMP in summo oraz prepozyta kościoła św. Jana Chrzciciela, jak również pobożnego Rajmunda Łąckiego syndyka generalnego konwentu poznańskiego Zakonu Kaznodziejów, jako rzeczywistych i prawnych wykonawców testamentu niegdy przewielebnego księdza Wojciecha Jachimowskiego, przewielebnemu księdzu Wawrzyńcowi Wieczorkowskiemu prepozytowi rydzyńskiemu, przeprowadzona roku 1679, dnia 2 maja.
Inter admodum reverendos dominos Laurentium Pilenum canonicum in summo B. M. Virginis et parochum sancti Adalberti extra moenia [s. 581] civitatis Posnaniae tum et Joannem Wienckowicz canonicum quoque in summo B. M. Virginis ac praepositum sancti Joannis Baptistae nec non religiosum Raymundum Łącki syndicum generalem conventus Posnaniensis Ordinis Praedicatorum uti vere legitime ordinatos executores testamenti olim admodum reverendi domini Adalberti Joachimowski canonici in summo B. M. Virginis praepositique Omnium Sanctorum Posnaniensis et parochi Głuszynensis ab una, et admodum reverendum dominum Laurentium Wieczorkowski praepositum Rydzynensem parte ab altera contractus initus et indubitata dispositio ac venditio binarum domuum poenes ecclesiam parochialem Rydzynensem sitarum conscripta est in eam rotham.	Pomiędzy przewielebnymi księżmi: Wawrzyńcem Pilenusem kanonikiem NMP in summo i proboszczem św. Wojciecha za murami miasta Poznania, Janem Więckowiczem również kanonikiem NMP in summo oraz prepozytem św. Jana Chrzciciela, jak również pobożnym Rajmundem Łąckim syndykiem generalnym konwentu poznańskiego Zakonu Kaznodziejskiego jako rzeczywiście i prawnie ustanowionymi wykonawcami testamentu niegdy przewielebnego księdza Wojciecha Joachimowskiego kanonika NMP in summo i prepozyta Wszystkich Świętych w Poznaniu oraz proboszcza głuszyńskiego z jednej i przewielebnym księdzem Wawrzyńcem Wieczorkowskim prepozytem rydzyńskim z drugiej strony zawarto kontrakt i niezachwianą umowę oraz sprzedaż dwóch domów przy kościele parafialnym rydzyńskim położonych, w brzmieniu jak niżej.
Nempe volentes supra memorati admodum reverendi executores omnibus punctis et conditionibus in testamento supra nominati pie defuncti admodum reverendi Adalberti Joachimowski expressis de condigno satisfacere et explere, vendiderunt ergo bina haec aedificia cum omnibus eorum attinentiis et pertinentiis uti duo per incendium tempore belli Suetici devastata loca, uti antea in uno famati Jacobi Fulecki, in altero famati Joannis Tybel domus aborum [!] propriae steterant, quae omnia insimul pie defunctus admodum reverendus dominus Gasparus Joachymowski emit et circumsepta in unam aream convertit, prout et duo stabula adhoc spectantia, excepta domuncula parva, quam saepe nominati admodum reverendi domini Jachymowscy famato Sebastiano Grynwald et coniugi ipsius ambo testamento suo legarunt, admodum reverendo domino Laurentio Wieczorkowski praeposito Rydzynensi in et pro summa florenorum mille quadringentorum monetae currentis Polonicalium.	Mianowicie wyżej wspomniani przewielebni wykonawcy, chcąc wszystkie punkty i warunki w testamencie wyżej wzmiankowanego śp. przewielebnego Wojciecha Joachimowskiego wyrażone należycie wypełnić i uczynić im zadość, sprzedali oba te budynki wraz ze wszystkimi przyległościami i przynależnościami, jako to dwa place spustoszone przez pożar w czasie wojny szwedzkiej, z których na jednym sławetnego Jakuba Fuleckiego, na drugim sławetnego Jana Tybel domy własne stały, co wszystko razem śp. przewielebny ksiądz Kasper Joachimowski kupił i ogrodziwszy w jeden plac obrócił, jak i też dwie stajnie do nich należące, wyjąwszy mały domek, który wspominani tu często przewielebni księża Jachimowscy sławetnemu Sebastianowi Grynwald i jego żonie obaj testamentem swoim legowali, przewielebnemu księdzu Wawrzyńcowi Wieczorkowskiemu prepozytowi rydzyńskiemu za sumę złotych polskich 1400 w monecie obiegowej.
Quam peccuniae summam, iuxta initum contractum et amicabilem compositionem, iam memoratus emptor persolvere obligatur in eum modum, videlicet exnunc ipso die initi contractus persolvit memoratis dominis executoribus florenos quinquaginta, iisdem pro dominica infra Ascensionem Domini [14 V] anni praesentis 1679 persoluturus est florenos centum. Anno itidem praesenti pro festo sancti Joannis Baptistae [24 VI] proxime venturo tenetur persolvere illis etiam florenos ducentos.	Którą to sumę pieniężną, podług zawartego kontraktu i ugody polubownej, wspomniany już nabywca zobowiązuje się wypłacić w ten mianowicie sposób, iż zaraz, w dzień zawarcia kontraktu, spłacił tym księżom wykonawcom złotych 50, a do niedzieli po Wniebowstąpieniu Pańskim [14 V] roku bieżącego 1679 ma im zapłacić złotych 100. Również w roku bieżącym [24 VI] na świętego Jana Chrzciciela blisko przyszłego ma im zapłacić złotych 200.
Ecclesiae vero parochiali Rydzynensi in utroque hoc fundo remanet summa originalis cum provisione retenta multisque ab annis non persoluta florenorum centum. Ecclesiae quoque Clodensi B. M. Virginis sub titulo Visitantis Elisabeth transcripti [?] sunt ex hoc fundo floreni trecenti [s. 582] et remanent apud memoratum dominum emptorem, pro quacunque restaurationis magis necessariae indigente ad placitum liberumque arbitrium illius.	Zaś dla kościoła parafialnego rydzyńskiego na obu tych gruntach zostaje suma oryginalna z prowizją zatrzymaną i od wielu lat nie płaconą złotych 100. Nadto kościołowi w Kłodzie pod wezwaniem NMP Odwiedzającej Elżbietę zapisano z tego gruntu złotych 300, które zostają u wspomnianego księdza nabywcy na wszelkie niezbędne remonty, stosownie do jego woli.
Item famato Sebestiano Grynwald et coniugi ipsius exsolvere debet florenos ducentos. Item Andreae Fulecki florenos ducentos ratione iuris connexialis [?] persolvet, ad haec bona demum pharmacopolis Lesnae quidquid praetensionis ob porrecta medicamenta in infirmitate pie defuncti admodum reverendi Gaspari Joachymowski habuerint, persolvere debet, uti et nonnullis hominibus in Dąmbecz villa existentibus, qui varia in his bonis debita, ut requirant, habent, omni pacabili exsolutione satisfacere praesentis contractus authoritate obstringitur.	Do tego sławetnemu Sebastianowi Grynwald i jego żonie wypłacić ma złotych 200. Nadto Andrzejowi Fuleckiemu ma wypłacić złotych 200 ze względu na prawo [...] w razie [?] jakichś pretensji do tych dóbr aptekarza leszczyńskiego co do lekarstw podanych w chorobie śp. przewielebnemu Kasprowi Jachimowskiemu. Podobnie mocą niniejszego kontraktu zobowiązuje się [nabywcę], by pewnych ludzi ze wsi Dąbcze, którzy – jak twierdzą – mają na tych dobrach zapisane różne długi, wszelką możliwą spłatą zaspokoił.
Qui contractus, ut in omnibus suis clausulis, articulis, ligamentis et nexibus suum etiam haberet valorem et pars una alteri sub vadio mille quadringentorum florenorum contractum hunc servaret, maioris roboris ergo supra memorati admodum reverendi domini executores una cum admodum reverendo domino emptore horum bonorum propriis subscripserunt se manibus sub actu ut supra.	Aby zaś kontrakt ten we wszystkich swoich zastrzeżeniach, punktach, ograniczeniach i zobowiązaniach zachował ważność, a jedna strona wobec drugiej postanowień kontraktu pod zakładem 1400 złotych dotrzymała, dla większej powagi wzwyż pomienieni przewielebni księża wykonawcy wraz z przewielebnym księdzem nabywcą tych dóbr własnymi podpisali się rękoma pod aktem jak wyżej.
(-) Laurentius Pilenus ecclesiarum B. M. Virginis in summo Posnaniae canonicus ac parochialis sancti Adalberti parochus, mp. (-) Joannes Więckowicz canonicus B. M. in summo Posnaniae et sancti Joannis Baptistae ecclesiarum praepositus, mp. (-) Xiądz Raymund Lącki syndik generalny konwentu poznańskiego Zakonu Kaznodzieyskiego, mp.	(-) Wawrzyniec Pilenus, kościołów: NMP in summo w Poznaniu kanonik, a parafialnego św. Wojciecha proboszcz, ręką własną. (-) Jan Więckowicz kanonik kościoła NMP in summo w Poznaniu i prepozyt kościoła św. Jana Chrzciciela, ręką własną. (-) Ksiądz Rajmund Lącki syndyk generalny konwentu poznańskiego Zakonu Kaznodziejskiego, ręką własną.

Or.: Akta miasta Rydzyna, Acta causarum civium..., 1641-1714, indukta, sygn. I 47, s. 580-582.

Uw.: Wpis oblatowano w księdze wójtowskiej pod rokiem 1689.

1679 Testamentum spectabilis olim Adami Lesniewicz

Coram judicio bannito necessario spectabilis et famatorum advocati et scabinorum juratorum civitatis Costensis sabbatho post festum Ascensionis Domini Nostri Jesu Christi [13 V] proxima anno Domini millesimo sexcentesimo septuagesimo nono personaliter constitutus spectabilis dominus Adamus Lesniewicz vir consularis civis Costensis iacens in lecto aegritudinis in domo, corpore quidem languidus, mente tamen sanus et rationis compos bene existens hoc quod sequitur in forma condidit testamentum.¹

Naprzód protestował się² i oświadczył wprzód przed Bogiem i Odkupicielem swoim, iż w wierze ś. katolicki, w który urodzony i okrzcony jest, dokonać swego żywota chce. Duszę swoję miłosierdziu Boga Wszechmogącego, a ciało zięmi ku pogrzebowi kościołowi farskiemu kościańskiemu jako matce swojej oddając, zeznał że summy pieniężny nie masz.

W robocie sukien jest żupanów trzy lazurowych podszytych, a to za wszytkę robotę i sukno, które jeszcze jest, uczyni złotych sto siedmdziesiąt. Słodów na mielcuchu jest dwie pszenne sztuczki do jęczmienny orachuje wierteli piąci do zalania.

Na pogrzeb złotych polskich sto do różnych kościołów nakazał, ojcom dominikanom na pozłotę wielkiego ołtarza złotych trzydzieści, ojcom bernardynom złotych trzydzieści, aby za duszę jego Pana Boga proszono, boży obiad na diskrecją³ małżonki swojej, która że dobrze uczyni, za duszę jego daje, tęż małżonkę swoją przy dobrach wszytkich tak domu jako i ogrodzie [s. 8] zostawuje, bo to wszytko za jej własne pieniądze, który to małżonce wszytko w dyspozycją oddaje i odkazuje.

Pan Janowi Krakowczykowi kołderkę zieloną, która kosztowała złotych ośm, oddał. Wesele swoim kosztem jemu wyprawił, który koszt obiecała mu była powrócić siostra nieboszka jego, ale nie powrócieła, zaczym ma się też już tym Pan Jan Krakowczyk kontentować.

Katarzynie siestrzeńce swojej odkazuje grzywien pięć. Item Mariannie grzywien pięć, które pochodzą od rodzony jego. Suknie sprzedać na zniesienie tych siostrzonek rozkazał. Kontusz lazurowy, u niego guzików srebrnych złocistych dwanaście. Item żupan lazurowy, u niego guzików srebrnych złocistych siedmnaście.

Żupan ciemnozielony z guzikami, których jest dwadzieścia – ten Stanisławowi Lampartowi i kontusz lazurowy i z guzikami srebrnymi odkazuje, bo to po jego ojcu. Kontusz granotowy stary z baranami, u niego guzików złocistych dwanaście. Futro wilcze i to po jego ojcu, zaczym się mu należy. Pas jedwabny, czapkę i konia – to wszytko Stanisławowi Lampartowi nakazuje i nakazał.

Pan Kazimierz Cybulski ma się kontentować sześcią łokci sukna, które już dawno odebrał, atoli jednak jeżeli skąd będzie, nakazuje temuż p. Cybulskiemu grzywien dwie.

A ktobykolwiek się chciał znajdować do tego testamentu i czynił się być krewnym a dalekim, uprasza aby nie był przypuszczon do jego ciężki pracy, bo też niewiele zostanie albo nic. Potrzebno duszy ratować, uprasza po wtóre i po trzecie [s. 9] i tych wszytkich pozywa na Sąd Pański, którzy by przeczyli temu testamentowi.

Zeznał, że złotych pięćdziesiąt, które należą do ołtarza ś. Pawła do fary, zostawają na tym gruncie za panem Andrzejem Dokowiczem krawcem mieszczaninem kościańskim.

Działo się przy obecności sławetnych: pana Walentego Renzera rajcy, pana Jakuba Bizgielca [?] wujta, pana Kaspra Nędzerzewskiego, pana Jana Wilczkowica ławnikach, pana Jana Buldskiego [?] pisarza kościańskiego, mieszczan kościańskich, roku i dnia iako wyży.

Za opiekunów obrał małżonce swojej: pana Walentego Renzera rajcę, pana Kaspra Nędzerzewskiego.

Quod quidem testamentum inquantum iuri communi non fuerit contrarium.⁴

[in dorso] Testamentum spectabilis olim Adami Lesniewicz.⁵

Źródło: Kościan, Testamenty mieszczan kościańskich i mieszkańców wsi należących do miasta Kościana, 1640-1690 i XVIII w., sygn. I/22, luzy, s. 7-9

¹ Przed sądem w potrzebie gajonym zacnie sławetnego oraz sławetnych wójta i ławników przysiężnych miasta Kościana w sobotę po święcie Wniebowstąpienia Pana Naszego Jezusa Chrystusa [13 V] roku Pańskiego 1679 osobiście wystąpił zacnie sławetny pan Adam Leśniewicz rajca miasta Kościana, spoczywając na łożu niemocy w domu, na ciele wprawdzie chory, wszakże na umyśle zdrów i na rozumie sprawny, sporządził testament w formie jak niżej.

² złożył oświadczenie.

³ tj. pozostawia decyzji.

⁴ Który to testament, o ile by nie był przeciwny prawu powszechnemu [zdanie urwane?].

⁵ Testament zacnie sławetnego niegdy Adama Leśniewicza.

1642 Testamentum honesti Adami Ryta de villa Rokosowo

Testamentum honesti Adami Ryta de villa Rokosowo.¹

Actum feria sexta ante festum Sanctissimae ac Individuae Trinitatis [13 VI] proxima, anno Domini millesimo sexcentesimo quadragesimo secundo.²

Coram spectabilibus Andrea Sztor advocato, Joannes Ciepa scabino iurato atque Alberto Krolicio notario [s. 59] iurato oppidi Poniec, bannitum opportunum judicium celebrantibus, constitutus personaliter honestus Adamus Rytha, corpore quidem valetudinarius, mente tamen sanus et rationis compos existens, in praesentia admodum reverendi Pauli Gołecki parochi Ponecensis nec non reverendi Gregorii Colensis concionatoris Ponecensis, talem bonorum suorum ordinationem fecit et testamentum seu ultimam voluntatem condidit in hunc qui sequitur modum.³

Naprzód duszę swoję Panu Bogu a ciało ziemi podług zwyczaju katolickiego oddać rozkazał.

Na różnych miejscach długów, które jemu winno, zeznanie.

U pana Andrzeja Sztora mieszczanina i wójta ponieckiego złotych półtrzecia sta, które sobie na żywność w chorobie i na cyrulika, który go opatrował, a ostatek na wyprawę ciała swego pogrzebową naznaczył. Z tej także summy złotych półtrzecia set księży poniecki⁴ każdemu z osobna leguje po twardym talarze, a Jego Mości Księdzu plebanowi ponieckiemu czerwony złoty. Po tym na Goruszki zakonnikom na msze złotych dziesięć. Do Osieczny także na msze zakonnikom złotych drugie dziesięć, a ubogim: każdemu po groszy trzy.

Po tym zeznał, że ma pożyczanych pieniędzy:

- u Mikołaja Zięby złotych trzysta w Poniecu.

- Item⁵ u Pawła Floryka kuśnierza w Poniecu złotych sto.

- Item u niegdy Macieja Barthmana złotych dwieście.

- Item u Mikołaja Nyklika złotych sto.

- Item u Adama Owczarza alias Fibika na Przedmieściu Ponieckim złotych trzysta.

Z tej summy tysiąca złotych zwyż mianowany, oddaje grzywien czterysta Janowi synowi swojemu w leciech [s. 60] jeszcze nie dorosłemu, o których panowie opiekunowie niży mianowani dla jego na potem pożytku będą zawiadować.

Z tej także summy Dorocie teraźniejszego małżeństwa małżonce oddaje i leguje grzywien dwieście.

- Item w Gostyniu Cyprian pożyczanym sposobem winien mu złotych sto, z których złotych pięćdziesiąt do Różańca w Gostyniu, a drugie pięćdziesiąt do Różańca w Poniecu leguje, na który dług jest tkanka perłami sadzona w zastawie.

- Item w Gostyniu u jaworskiego formanka Cyprianowego zięcia złotych trzysta, na które jest cerograf: z tych pieniędzy leguje złotych sto na formy do kościoła farskiego ponieckiego.

- Item w Gostyniu u Mateusza Cyprianowego zięcia drugiego pieniędzy grzywien dziesięć, które oddaje na potrzeby kościoła farskiego ponieckiego.

- Item u Jorgi kowala Tłustego w Poniecu złotych sześćdziesiąt i dwa. Te pieniądze na poprawę organ ponieckich oddaje.

- Item w Krobi u rzeźnika, którego Jan Osman brat testatoris⁶ i Łukasz Krętek ociec żony jego dobrze zna, co brał ad rationem⁷ summy złotych trzech set, czego nie dobrał i co jeszcze przydzie, to ojcu żony swojej odkazuje.

- Item w Schowie u Pawła sukiennika złotych półczwarta, który sukiennik z Schowy się wyprzedał, ale jednak urząd schowski przy innych długach i ten dług jego miał zaarestować, i w depozycie miejskim mieć na ratuszu.

- Item u Żydów dwu Smolów w Śrzemie, których Jadam owczarz starokrobski dobrze zna, złotych półtora sta za wełnę, które mu winni dwie lecie będą na jesień. [s. 61]

- Item na Drobninie syn stelmachów winien grzywien jedenaście, które na potrzeby kościoła farskiego ponieckiego oddaje.

Długów małych rozporządzenie.

- Naprzód Tomek Śmiełowski na Śmiełowie miejski wsi miasteczka Ponieca winien mu za skopy złotych dwadzieścia i jeden.

- Item Wojciech Śmiełowski mieszczanin poniecki za wołu dziesięć twardych talerów.

- Item u Walentego Fibika w Miechcinie złotych dziewięć.

- Item u Grygra w Janiszewie złotych sześć.

- Item u owczarza w Gościejewicach pożyczanych złotych sześć.

- Item u kaczmarza w Gościejewicach za skopy, piętnaście twardych talerów, jeden po złotych czterech bez groszy sześci.

- Item u skotarza wiejskiego w Ziemlinie złotych dwa.

- Item u Michała zagrodnika w Karcu złoty szesnaście i gr. 15.

- Item u Pawła Wróbla w Karścu groszy piętnaście.

- Item u Desczyka w Krobi za trzynastu skopów, jeden po dwu grzywien i po gr. trzech, a na to mu zadał złotych dziesięć.

- Item u owczarza pańskiego w Poniecu, który zmarł, złotych dwadzieścia.

- Item u Grapy na Drobninie za konia złotych półdwudziesta.

- Item u Rutki w Krobi pożyczanych pieniędzy złotych dziewięć.

Te tedy długi małe wyży wszytkie opisane na potrzeby kościoła farskiego ponieckiego oddaje i odkazuje.

Potem ma długu pewnego w Sarnowie u płóciennika grzywien sto, które na Osmana brata swego, na Mariannę także i Dorotę siostry swoje oddaje, to jest w równy dział. [s. 62]

Długów drugich rozporządzenie.

- U młynarza w Gostyniu Kuczyńskiego imieniem złotych dwieście, na które ma być cerograf.

- Item u Jego Mości Pana Turzyńskiego w Bałczylesie⁸ złotych trzydzieści.

- Item u tegoż Jego Mości Pana Turzyńskiego złotych siedmdziesiąt, na co jest łyżek dziewięć srebrnych w zastawie i cerograf.

- Item u Jej Mości Paniej Andrzejowy Krzyżanowski złotych trzydzieści, na który dług łańcuszek złoty jest w zastawie.

- Item u młynarza szpitalnego w Poniecu złotych czterdzieści.

- Item długów na różnych miejscach, o których Łukasz Krętek ociec żony testatoris wiedzieć może, na złotych dwieście.

- Item u Śmierzchały w Krobi złotych trzysta zapisanych.

- Item u Domagały także w Krobi złotych półtora sta zapisanych.

- Item u Adama Wajdzika w Gostyniu złotych trzysta.

- Item u jedny pewny ossoby, o który niży mianowani egzekutorowie testamentu tego wiedzą, pożyczanych pieniędzy złotych sto i czterdzieści, na który dług jest pewna zastawa.

Z tych długów wzwyż pomienionych, jeżeli Dorotę małżonkę jego pozostałą Pan Bóg rozwiąże, na dziecię posthumum⁹ grzywien czterysta, tak jako i mianowanemu Janowi synowi swojemu superstiti¹⁰ jako i successori posthumo¹¹ in aequalem porcionem¹² oddaje.

Z tegoż długu mianowanego Annie siestrze swojej, która go w chorobie jego pilnowała, oddaje złotych pięćdziesiąt.

Item bydło rogate, to jest krowę [s. 63] jednę i trzy jałowice, Dorocie małżonce wespół i z dziećmi naznacza.

U Jej Mości Paniej Żytowiecki w Żytowiecku ma długu złotych sto i dziesięć, który dług na potrzeby kościoła farskiego ponieckiego leguje.

Owiec rozporządzenie.

- Naprzód ma w najmie u Jego Mości Pana Turzyńskiego w Bałczylesie owiec dziewięćdziesiąt, które na potrzeby kościoła farskiego ponieckiego sprzedawszy oddaje.

- Potem u Jego Mości Pana Cykowskiego w Kociugach owiec starych sto bez czterech, a z młodymi się dzielić na jesień: te owce Dorocie żenie swojej bez młodych oddaje.

- Item u Jego Mości Pana Marcina Gostyńskiego na Drobninie owiec dwieście, a z młodymi się dzielić na jesień.

- Item u Jego Mości Pana Karszeckiego w Łuszkowie owiec sto, a młodymi się dzielić na jesień.

- Item u młynarza w Markowskim młynie owiec sześćdziesiąt i cztery, a młodymi się dzielić na jesień.

- Item u pana szałtysa w Lesznie owiec starych dwadzieścia w najmie.

- Item u Jorgi Kole w Lesznie także owiec starych dwadzieścia.

Które to owce in numero¹³ czterysta i cztery wespół i z młodymi co się pokaże sprzedawszy, summę pieniężną na fundusz za duszę swoję do kościoła farskiego ponieckiego naznacza i leguje.

Na ostatek, cokolwiek by się zebrało, tak z długów w testamencie niniejszym wypisanych (oprócz tych, które [s. 64] iuxta voluntatem testatoris¹⁴ legowane są), jako i które by się na potem gdzieżkolwiek, o których nie pamięta, znalazły, a zgromadzone i odebrane by [?] beły, to baczeniu i w moc do dyspozycyjej jak najlepszy panom egzekutorom testamentu tego zleca i oddaje.

Huius testamenti et ultimae voluntatis suae executores bonorumque suorum dispensatores constituit et ore proprio nominavit famatos Albertum Krolicium, Joannem Ciepa cives Ponecenses, Osmanium civem Krobensem fratrem suum germanum, Lucam Krętek uxoris suae parentem; dans et conferens ipsis omnimodam potestatem eandem suam dispositionem ad effectum perducendi et finaliter in omnibus punctis et articulis iuxta praescriptum suum perficiendi. Quam ordinationem universam morte sua confirmavit.¹⁵

Źródło: Poniec, Księga wójtowska i ławnicza – testamenty, 1626-1736, protokół, sygn. I/48, s. 58-64

¹ Testament uczciwego Adama Ryta ze wsi Rokosowo.

² Zdziałano w piątek przed świętem Najświętszej i Nierozdzielnej Trójcy [13 VI], roku Pańskiego 1642.

³ Przed zacnie sławetnymi Andrzejem Sztor wójtem, Janem Ciepa ławnikiem przysiężnym oraz Wojciechem Królikiem pisarzem przysiężnym miasteczka Poniec, sprawującymi sąd z potrzeby gajony, stanąwszy osobiście uczciwy Adam Ryta wprawdzie na ciele chory, na umyśle jednak zdrowy i na rozumie świadomy, w przytomności przewielebnego Pawła Gołeckiego proboszcza ponieckiego, jak również wielebnego Grzegorza Kolskiego (?) kaznodziei ponieckiego, taką rozporządzenie dóbr swoich uczynił i testament czyli ostatnią wolę ułożył w sposób, jak niżej następuje.

⁴ księży ponieckiej (ta księża – rzeczownik zbiorowy, odmieniany jak rzeczownik rodzaju żeńskiego liczby pojedynczej; por. tytuł planktu „Posłuchajcie, bracia miła”).

⁵ Także.

⁶ testatoris (łac.) – testatora czyli spadkodawcy.

⁷ na poczet.

⁸ Bączylas.

⁹ pogrobowe.

¹⁰ pozostałemu przy życiu.

¹¹ spadkobiercy pogrobowcowi.

¹² w równych częściach.

¹³ w liczbie.

¹⁴ zgodnie z wolą testatora.

¹⁵ Którego to testamentu i ostatniej woli swej wykonawcami i dóbr swych szafarzami ustanowił i własnymi ustami wyznaczył sławetnych Wojciecha Królika, Jana Ciepę mieszczan ponieckich, Osmana mieszczanina krobskiego brata swego rodzonego, Łukasza Krętka żony swej ojca; dając i udzielając im pełnej władzy doprowadzenia swej dyspozycji do skutku i wreszcie wykonania jej we wszystkich punktach i zapisach zgodnie z jego poleceniem. Któremu to zarządzeniu w całości nadał moc prawną przez swą śmierć.

1638 Executores testamenti olim Rinartha quietantur

Executores testamenti olim Rinartha quietantur.	Kwituje się wykonawców testamentu niegdy Rynarta.
Ad officium et in praesentiam spectabilis domini advocati civitatis Costensis personaliter veniens famatus Georgius Won pictor, civis Costensis, tanquam ecclesiae Sanctissimi Corporis Christi provisor, sanus mente corporeque existens, libere ac manifeste recognovit se a famatis Thoma Weglar scabino et Martino Berka lanio, civibus Costensibus, tanquam testamentariae dispositionis olim honesti Matthiae Rynarth plateae Kielczewko inclyti ac venerabilis capituli Posnaniensis fundi incolae executoribus, percepisse decem florenos Polonicales per eundem olim Rynarth ad praefatam ecclesiam testamento legatos, de quibus decem florenis eosdem executores quietat per praesentes. Actum feria sexta ante dominica Misericordiae [18 IV 1638].	Przed urząd i przed obliczność zacnie sławetnego pana wójta miasta Kościana osobiście przyszedłszy sławetny Jerzy Won, malarz, mieszczanin kościański, jako prowizor kościoła Bożego Ciała, zdrowym na ciele i umyśle będąc dobrowolnie i otwarcie zeznał, iż od sławetnych Tomasza Weglar ławnika i Marcina Berka rzeźnika, mieszczan kościańskich, jako wykonawców postanowienia testamentowego niegdy uczciwego Macieja Rynarta, mieszkańca ulicy Kiełczewko własności prześwietnej i czcigodnej kapituły poznańskiej, przyjął 10 złotych polskich przez tegoż niegdy Rynarta na rzeczony kościół w testamencie legowanych, z których to 10 złotych tychże wykonawców kwituje niniejszym. Zdziałano w piątek przed niedzielą Misericordiae [18 IV 1638].
Ibidem personaliter comparens famatus Joannes Wierzba ecclesiae parochialis Costensis oeconomus, civis Costensis, publice ac per expressum suo et famati Jacobi Złotnicki coeconomi sui pro tunc absentis nomine quietavit suprascriptos executores de decem florenis Polonicalibus per memoratum olim Matthiam Rynarth ecclesiae suprascriptae testamento legatis. Actum ut supra.	Tamże osobiście stanąwszy sławetny Jan Wierzba ekonom kościoła parafialnego w Kościanie, mieszczanin kościański, oficjalnie i wyraźnie w swoim i sławetnego Jakuba Złotnickiego drugiego ekonoma tu nieobecnego imieniu skwitował wyżej wymienionych wykonawców z 10 złotych polskich przez wspomnianego niegdy Macieja Rynarta kościołowi wyżej wymienionemu w testamencie legowanych. Zdziałano jak wyżej.
Ibidem constitutus personaliter famatus Paulus Krus fraternitatis Sacratissimi Rosarii senior recognovit. Quia ab iisdem suprascriptis executoribus levavit summam quinquaginta florenorum Polonicalium per praefatum olim Matthiam Rynarth eidem fraternitati Sacratissimi Rosarii legatam et fundatam. Quos de reali extraditione summae praefatae quietat praesentibus. Actum ut supra.	Tamże stanąwszy osobiście sławetny Paweł Krus, starszy Bractwa Różańca Świętego, zeznał, iż od tychże wyżej wspomnianych wykonawców odebrał sumę 50 złotych polskich przez rzeczonego niegdy Macieja Rynarta temuż Bractwu Różańca Świętego legowaną i ufundowaną, których z faktycznego wydania sumy wspomnianej kwituje niniejszym. Zdziałano jak wyżej.
Ibidem personaliter comparentes famati Joannes Wierzba et Martinus Berka cives Costenses, contubernii lanionum Costensium seniores, sani ac liberi per omnia existentes libere ac manifeste eiusdem olim Matthiae Rynarth executores ob realem sibi per ipsos [s. 132] extraditionem summae centum florenorum Polonicalium per eundem olim Matthiam Rynarth ad altare eiusdem contubernii idque pro coemendum censum altaristae praefati altaris fundatae quietaverunt in perpetuum. Actum ut supra.	Tamże osobiście stanąwszy sławetni Jan Wierzba i Marcin Berka mieszczanie kościańscy, starsi cechu rzeźników w Kościanie, zdrowi i całkowicie wolni dobrowolnie i otwarcie tegoż niegdy Macieja Rynarta wykonawców z faktycznego im przez tamtych wydania sumy 100 złotych polskich przez tegoż niegdy Macieja na ołtarz tegoż cechu, to jest na zakup czynszu dla altarysty rzeczonego ołtarza ufundowanej skwitowali na wieki. Zdziałano jak wyżej.
Ibidem veniens personaliter reverendus Matthaeus Costius vicarius in Gostin quietavit saepefatos executores de quinque marcis sibi per eundem Matthiam Rynarth testamento donatis in perpetuum. Actum ut supra.	Tamże przyszedłszy osobiście wielebny Mateusz Costius1 wikariusz w Gostyniu skwitował często tu wymienionych wykonawców z 5 grzywien darowanych mu wieczyście w testamencie przez tegoż Macieja Rynarta. Zdziałano jak wyżej.
Ibidem comparens personaliter honesta Regina olim honesti Bartholomaei Jasiek braseatoris, civis Costensis filia, libere ac manifeste per honestum Joannem Ostrowsky pileatorem, civem Costensem, tutorem ad actum praesentem sibi assumptum quietavit memoratos executores de quinque marcis per eundem olim Rynarth testamento sibi assignatis. Actum ut supra.	Tamże zjawiwszy się osobiście uczciwa Regina, niegdy uczciwego Bartłomieja Jasiek piwowara, mieszczanina kościańskiego córka, dobrowolnie i otwarcie przez uczciwego Jana Ostrowskiego czapnika, mieszczanina kościańskiego, opiekuna dla aktu niniejszego przez nią sobie przybranego, skwitowała wspomnianych wykonawców z 5 grzywien przez tegoż niegdy Rynarta w testamencie dla niej przeznaczonych. Zdziałano jak wyżej.
Ibidem comparentes personaliter providi Blasius et Andreas Nyklikowie, laboriosi olim Nicolai Nykiel de villa Widziszewo cmetonis filii, quietaverunt memoratos executores de decem marcis Polonicalibus per saepefatum olim Matthiam Rynarth testamento sibi assignatis. Actum ut supra.	Tamże zjawiwszy się osobiście opatrzni Błażej i Andrzej Nyklikowie, pracowitego niegdy Mikołaja Nykiel2 ze wsi Widziszewo kmiecia synowie, skwitowali wspomnianych wykonawców z 10 grzywien polskich przez często tu wspomnianego niegdy Macieja Rynarta w testamencie im przeznaczonych. Zdziałano jak wyżej.
Ibidem personaliter constitutus honestus Joannes Białoskornik ecclesiae Sancti Spiritus provisor, civis Costensis, quietavit supradictos executores de decem florenis Polonicalibus, iis videlicet quos saepememoratus olim Matthias Rynarth praefatae ecclesiae testamento legavit. Actum ut supra.	Tamże stawiwszy się osobiście uczciwy Jan Białoskórnik prowizor kościoła Świętego Ducha, mieszczanin kościański, skwitował wyżej rzeczonych wykonawców z 10 złotych polskich, tych mianowicie, które często wspomniany niegdy Maciej Rynart rzeczonemu kościołowi w testamencie legował. Zdziałano jak wyżej.
Ibidem accedentes personaliter famati Martinus Krzywinsky consul et Stanislaus Zlotnicky scabinus, cives Costenses veluti fraternitatis Scapularis in ecclesia parochiali Costensi existentis seniores, benevole recognoverunt se ab iisdem supranominatis executoribus levasse et percepisse summam centum florenorum Polonicalium per memoratum olim Matthiam Rynarth eidem fraternitati testamentaria dispositione legatam et fundatam. De cuius summae perceptione supradicti seniores saepedictos executores quietaverunt et liberos pronuntiaverunt temporibus perpetuis. Actum ut supra.	Tamże przystąpiwszy osobiście sławetni Marcin Krzywiński rajca i Stanisław Złotnicki ławnik, mieszczanie kościańscy, jako starsi Bractwa Szkaplerza istniejącego w kościele parafialnym w Kościanie, dobrowolnie zeznali, iż od tychże wyżej wymienionych wykonawców odebrali i przyjęli sumę 100 złotych polskich przez rzeczonego niegdy Macieja Rynarta temuż bractwu postanowieniem testamentowym legowaną i ufundowaną. Z którego to przyjęcia sumy wyżej wspomniani starsi często wymienianych wykonawców skwitowali i uznali za wolnymi [od zobowiązania] po wieczne czasy. Zdziałano jak wyżej.
Ibidem comparentes personaliter famati Albertus Geblin et Christophorus Woycicky cives Costenses ceu fraternitatis braseatorum Costen(sis) seniores, sani ac liberi per omnia existentes publice ac per expressum recognoverunt. [s. 133] Quia ipsi de manibus famatorum Thomae Weglar et Martini Berka civium Costensium tanquam memorati olim Matthiae Rynarth testamenti executorum tulerunt et in effectu levaverunt centum florenos Polonicales per successores eiusdem olim Rynarth ex residuitate summae remanentis ad altare braseatorum Costen(sium) pro coemendo censu eiusdem altaris altaristae nec non pro absolvendis Sacris pro anima eiusdem olim Rynarth donatos. De quibus centum florenis suprafatos executores quietant. Actum ut supra.	Tamże stanąwszy osobiście sławetni Wojciech Geblin i Krzysztof Wójcicki mieszczanie kościańscy jako starsi bractwa piwowarów w Kościanie, będąc zdrowymi i zupełnie wolnymi oficjalnie i wyraźnie zeznali, iż oni z rąk sławetnych Tomasza Weglara i Marcina Berka mieszczan kościańskich jako wykonawców testamentu wspomnianego niegdy Macieja Rynarta otrzymali i faktycznie pobrali 100 złotych polskich przez spadkobierców tegoż niegdy Rynarta darowanych z pozostałej reszty sumy na ołtarz piwowarów w Kościanie celem zakupu czynszu dla altarysty tegoż ołtarza, jak również na odprawianie mszy za duszę tegoż niegdy Rynarta. Z których to 100 złotych kwitują wyżej wspomnianych wykonawców. Zdziałano jak wyżej.

Źródło: Kościan, Acta advocatialia civitatis Costensis, 1634-1663, indukta, sygn. 141, s. 131-133

¹ Nazwisko zlatynizowane - Kost, Kościński, Kostecki?
² Mikołaja często wówczas wołano Nyklem, stąd prawdopodobne, że kmieć ten nie posiadał rodowego nazwiska, a jego synowie określeni są patronimikiem utworzonym od imienia ojca.

1658 Quietant Twardzikowie executores olim providi Sebastiani Gano Cossoviensis sculteti

Quietant Twardzikowie executores olim providi Sebastiani Gano Cossoviensis sculteti.	Twardzikowie kwitują wykonawców [testamentu] niegdy opatrznego Sebastiana Gano sołtysa w Kosowie.
Actum feria sexta ante dominicam Invocavit proxima 1658.	Działo się w piątek przed niedzielą „Invocavit” [roku] 1658.
Coram officio actisque proconsularibus Gostinensibus personaliter comparentes providus Bonaventura Twardzik cmeto de villa Brzezie et honesta Anna honesti Alberti Jarmuzek civis Gostinensis consors cum assistentia eiusdem mariti sui tanquam tutoris naturalis ad actum praesentem assumpti et ab eodem officio approbati, sani mentibus et corporibus existentes, non compulsi neque coacti, sed benevole ac libere, palam verbisque expressis recognoverunt, prout praesentibus recognoscunt	Przed urząd i akta burmistrzowskie gostyńskie osobiście stanąwszy opatrzny Bonawentura Twardzik kmieć ze wsi Brzezie oraz uczciwa Anna, małżonka uczciwego Wojciecha Jarmużka mieszczanina gostyńskiego w asyście tegoż męża swego jako naturalnego opiekuna do aktu niniejszego wybranego i przez tenże urząd zatwierdzonego, zdrowi na umyśle i ciele będąc, nie zmuszeni czy przymuszeni, lecz dobrowolnie i swobodnie, otwarcie i wyraźnie zeznali, jak też niniejszym zeznają
se levasse ac recepisse summam florenorum ducentorum de manibus famati Joannis Lokiewicz proconsulis pro tunc Gostinensis executoris vero testamenti olim providi Sebastiani Gano Cossoviensis sculteti, quam summam praefatam ducentorum florenorum famatus olim Joannes Worecki notarius et civis Gostinensis de manibus providi olim Martini Twardy cmetonis Brzeznensis parentis praedictorum recognoscentium mutuo acceperat et in prato versus molendinum Kania nuncupatum inscripserat et obligaverat, quod pratum cum aliis bonis post praedictum olim Joannem Worecki dictus olim Sebastianus Gano emit et obtinuit.	iż wzięli i przyjęli sumę 200 złotych z rąk sławetnego Jana Lokiewicza obecnie burmistrza gostyńskiego i wykonawcy testamentu niegdy opatrznego Sebastiana Gano sołtysa w Kosowie, którą to sumę wspomnianą 200 złotych sławetny niegdy Jan Worecki pisarz i mieszczanin gostyński z rąk opatrznego niegdy Marcina Twardego kmiecia w Brzeziu, ojca rzeczonych zeznających, pożyczył był i na łące naprzeciw młyna zwanego Kania zapisał i zastawił był, którą to łąkę z innymi dobrami po wspomnianym niegdy Janie Woreckim rzeczony Sebastian Gano kupił i nabył.
Ex qua summa florenorum ducentorum Polonicalium numerata percepta et in effectu levata idem Bonaventura Twardzik et Anna Jarmuszkowa tanquam naturales successores post praedictum Martinum Twardy parentem suum existentes, eundem dominum Joannem Lokiewicz et alios coexecutores eiusdem post saepe dictum Sebastianum Gano et eius successores quietarunt quietantque actum per praesentem, nihil iam amplius sibi debere ab eisdem executoribus ex eisdem bonis Woreckiego dicentes. Quam summam praetactam dictus Joannes Lokiewicz propriam eisdem recognoscentibus numeravit, et ante omnia debita eandem sibi ex eisdem bonis Woreckiego recepisse promisit.	Z tejże sumy 200 złotych polskich przeliczonej, przyjętej i rzeczywiście podjętej tenże Bonawentura Twardzik i Anna Jarmuszkowa, jako naturalni spadkobiercy po rzeczonym Marcinie Twardym ich ojcu, tegoż pana Jana Lokiewicza i innych współwykonawców po tymże często wzmiankowanym Sebastianie Gano i jego następcach pokwitowali i kwitują niniejszym aktem, oświadczając że wykonawcy [testamentu] nie są już im nic winni z tychże dóbr Woreckiego. Którą to wspomnianą sumę rzeczony Jan Lokiewicz policzył jako własność tychże zeznających i zapewnił, że jest to pierwszy dług ściągnięty (?) z dóbr Woreckiego.

Źródło: Gostyń, „Acta proconsule...” 1636-1677, czystopis, sygn. I 22, s. 215

1676 Slataliną Skałecka quietat

Slataliną Skałecka quietat

Actum in Praetorio Grodziscensi feria 6ta post festum Conceptionis Immaculatae Virginis Mariae proxima 1676.

Ad officium spectabilis domini Jacobi Kostkowicz advocati Grodziscensis eiusque scabinorum juratorum in judicio opportune bannito residens actaque praesentia veniens personaliter honesta Elisabeth Slatalina post decessum pie defuncti spectabilis Stanislai Slatała viri consularis Grodziscensis mariti sui vidua derelicta cum personali assistentia spectabilis domini Joannis Henrici Cichoszeski proconsulis Grodziscensis tutoris sui testamento per dictum Slatała dativi et inscripti, sana liber per omnia existens palam ac benevole recognovit actuque praesenti recognoscit.

Quia ille inhaerendo ultimae voluntati factae die vigesima sexta Augusti anni praesentis, praedicti mariti sui, et eidem satis facien[do] summam florenorum centum Polonicalium legatam per eundem maritum suum honestae Justinae Slatalance sorori suae famati Francisci Skałecki civis Grodziscensis consorti eiusque liberis, tum vestes bambardasque binas in testamento specificatas in facie suprapraefati judicii eidem Justinae Skałecki et eius liberis reposuit, quam summam cum iisdem vestibus et bambardis dicta Skałecka ad se recepit. De quibus receptis tam summa quam vestibus suprapraefata Skałecka soror supranominatae Slatała cum assistentia eiusdem mariti sui Skałecki uti tutoris coniugalis dictam Elisabetham Slatalina eiusque successores quam sufficientissime iudicialiter in perpetuum quietavit absolvit et liberam una cum successoribus suis dimisit, quietatque plenarie, et de omni generali successione tam bonorum mobilium quam immobilium per eundem Slatała morte derelictorum prout fusius et latius contenta huius in testamento obloquuntur. Recognoscendo nihil sibi amplius iuris proprietatis (immo omne ius suum ratione huius successionis, a dictis bonis generaliter omnibus morte dicti Slatała derelictis alienando, et iisdem abrenunciando) successoribus suis de dictis rebus tum etiam summa restare et super esse, atque successionem aliquam apud eandem recognoscentem relinquens et excipiens, ob quod aliquando eam vel eius posteros iure aut alio quovis modo et colore aut praetextu molestare ac inquietare repetereque possit ac valeat. Quam sui quietationem dicta Slatalina cum assistentia suprapraefati tutoris ratam et gratam suscipiens actis praesentibus notandam petiit et obtinuit.

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowska 1669-1677, czystopis, sygn. 1504, s. 601

Pokwitowanie odbioru spadku.

Przed sądem gajonym wójtowskim w ratuszu grodziskim następuje przekazanie rzeczy, które zmarły Stanisław Ślatała, rajca grodziski, zapisał swojej siostrze Justynie, żonie Franciszka Skałeckiego.

Ostatnią wolę Ślatały znajdujemy w grodziskiej „Liber testamentorum” (sygn. 1499, s. 299). Przytaczam dyspozycję dotyczącą Skałeckiej: „Siostrze moiey rodzony Justinie Skalecki leguie y odkazuię złotych sto pospołu z iey dziatkami a siostrankami memi. Ruznice dwie: ptasznice y srotownicę odkazuię takze tym siestrzynkom, trzecią srebrem nabianą zprzedac, sukien dwie, zupąn zelony y kontus lazurowy odkazuię takze tym dzieciom, tym respectem iednak, aby P. Siostra moia odebrawszy na sie tak dziatki swoie złotych sto, iako y inne rzeczy ktore tu są specificowane, nic iusz więcey tak po smierci moiey iako y Małzonki nie upominali się ani zadnego prawa tak ona iako y dziatki iey dobr tak ruchomych iako y nieruhomych [!] nie przywłaszczali sobie ani nie mieli.”

Wydaniem pieniędzy i rzeczy po zmarłym zajęła się Elżbieta Ślatalina. Skałecka kwituje odbiór, potwierdza że prawem sukcesji nic już więcej się jej nie należy oraz wyrzeka się wszelkich pretensji w tym względzie wobec Ślataliny i jej potomków.

1675 Skałecki Rosario obligat

Skałecki Rosario obligat.

Coram eodem judicio comparentes personaliter famatus Franciscus Skałecki cum consorte sua Justina Slatalanka, cives Grodziscenses, sani ac liberi per omnia existentes palam ac benevole verbisque expressis recognoverunt, actuque praesenti recognoscunt.

Quia illi de manibus honestae Annae Psarski filiae legitimae honestorum olim Matthiae et Evae Czurełow coniugum civium Grodziscensium florenos quinquaginta polonicales inscriptos et fundatos, in praediolo et eius attinentiis in suburbio certis in vicinitate [?] consistentibus [?] altaristae Sanctissimi Rosarii receperunt in rem et necessitatem suam levaverunt. Quam summam florenorum quinquaginta praefatus Skałecki et Slatalanka coniuges inscribunt demonstrant et assecurant in et super bonis suis omnibus habitis et per Dei gratiam habendis specialiterque in domo sua propria haereditaria acialiter, penes domum Szymaniczki viduae derelictae, in platea Ostrow sita [?] ex censu florenorum trium et grossorum quindecem, venerabili altaristae Sanctissimi Rosarii hic Grodzisci solvendo pendendoque quotannis, incipiendo solutionem a festo sancti Aegidii Abbatis, qui altarista ratione census percepti et percipiendi tenebitur sacra duo anniversaria, unum quidem decantare pro anima suprapraefatae Evae Czurełki fundatricis post festum sancti Egidii Abbatis die qua sibi visum fuerit, alterum vero post festum Annunciatae B. V. Mariae legere pro anima Matthiae Czureło mariti eius, ex quo censu percipiendo cedent altaristae moderno et pro tempore existenti floreni duo et grossi quindecem, quos grossos quindecem cantoribus pro decantatione dabit, reliquam vero census cedet confraternitati Sanctissimi Rosarii pro necessitatibus videlicet florenus unus.

Quae obligatio et inscriptio tam diu vim et robur suum habere debebit, quo ad idem recognoscentes vel successores ipsorum suprapraefatam summam capitalem una cum censu iterum ad manus iam non ad Psarski Annae, sed admodum reverendi domini altaristae Sanctissimi Rosarii nunc et pro tempore existenti prompta parata probataque peccunia non restituerunt.

Quam obligationem et inscriptionem admodum reverendus dominus Valentinus Romieniewicz altarista Sanctissimi Rosarii et commendarius (cassando iam inscriptionem in praediolo praefatae Evae Czurełki annihilando et mortificando) ratam et gratam suscipiens actis praesentibus notandam petiit et obtinuit.

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowska 1669-1677, czystopis, sygn. 1504, s. 400

Psarską altarista Sanctissimi Rosarii quietat.

Coram eodem judicio bannito comparens personaliter admodum reverendus dominus Valentinus Romieniewicz altarista Sanctissimi Rosarii et commendarius Grodziscensis sanus ac liber per omnia existens palam ac benevole recognovit actuque praesenti recognoscit.

Quia ille honestam Annam Czurełowną consortem legitimam famati Gregorii Psarski in praesentia ipsius uti tutoris [?] coniugalis ad actum praesentem de inscriptione summae florenorum quinquaginta polonicalium persolutione super bonis ipsius haereditariis habita nempe in praediolo versus civitatem et successores eius quietavit, actuque praesenti quam sufficientissime quietat aeviterne idque ob satisfactionem tam summae quam census ab eadem summa provenientis. Inscriptionem in iisdem bonis in ultima voluntate honestae Evae Czurełki charissimae matris ipsius actis testamentalibus sabbatho ante festum sancti Egidii Abbatis proximo ingrossatam eo nomine, temporibus perpetuis cassando annihilando et mortificando perpetue. Quam sui quietationem honesta Anna Psarska in assistentia mariti sui ratam et gratam suscipiens actis praesentibus notandam petiit et obtinuit.

Źródło: Grodzisk Wlkp., wójtowska 1669-1677, czystopis, sygn. 1504, s. 407

Zapis czynszu kościelnego.

W grodziskiej „Liber testamentorum” (sygn. 1499, s. 276) znajdujemy testament Ewy Czurełowej, wdowy po Macieju. W testamencie tym, datowanym na 29 sierpnia 1671 roku, zawarła szereg zapisów na msze żałobne za swoją duszę, wszystkie zabezpieczone na jej folwarczku (praediolum) wraz z przyległościami. Zapisała między innymi „do Różańca Świętego złotych pięćdziesiąt, od której summy połowica czynszu Wielebnemu Xu Altariście Rożańcewemu ratione anniversarii unius pro anima defunctae [=na jedną mszę rocznicową za duszę zmarłej], a druga połowica czynszu tegosz Bractwu na wosk należeć będzie.”

Trzy i pół roku po śmierci Czurełowej, 5 stycznia 1675 r. jej córka Anna, żona Grzegorza Psarskiego przystąpiła do wypełnienia woli zmarłej w tym zakresie. Pierwszy z transkrybowanych wyżej aktów to właśnie zapis owych 50 złotych na Bractwo Różańcowe w kościele farnym w Grodzisku. Naturalnie, pieniądze te nie trafią do rąk księdza altarysty – stanowią kapitał, który ulokowany u kredytobiorcy będzie przynosił dochód w postaci czynszu. Kredytobiorcą jest tu małżeństwo Franciszek Skałecki i Justyna Ślatalanka. Na ręce altarysty Różańca Świętego w Grodzisku zobowiązują się płacić roczny czynsz w wysokości 3 zł 15 gr rocznie (a więc 7% kwoty, oprocentowanie typowe dla wyderkafu).

Altarysta zostaje zobowiązany do odprawiania dwóch mszy rocznicowych: mszy śpiewanej za duszę śp. fundatorki w dniu dla siebie dogodnym po święcie św. Idziego (1 IX) oraz mszy czytanej za duszę śp. Macieja męża fundatorki, po święcie Zwiastowania NMP (25 III). Z kwoty 3 zł 15 gr: 2 zł weźmie ksiądz jako stypendium mszalne, 15 gr dostaną kantorzy za śpiew na mszy, a 1 zł - bractwo różańcowe na ich potrzeby.

Udzielona w ten sposób Skałeckim pożyczka zostaje zabezpieczona na ich domu, stojącym na rogu ulicy Ostrów przy domu Szymaniczki wdowy.

Dopełnienie tej operacji stanowi kwitacja, poświadczona w drugim z przytoczonych aktów. Altarysta Różańca Świętego i komendarz kościoła grodziskiego, ks. Walenty Romieniewicz kwituje Psarską z powyższego uregulowania kwoty 50 zł, należnej altarii mocą testamentu Ewy Czurełowej, tym samym uwalniając folwarczek z obciążenia nią.

1654 Testimonium pro parte Honesti Valentini Naboznik de Villa Drobnino Sculteti

Testimonium pro parte Honesti Valentini Naboznik de Villa Drobnino Sculteti

Actum feria quinta ante Festo Pentecoste proxima A. D. 1654

Ad Officium Actaque Proconsulia Civitatis Gostinensi personaliter constitutus Providus Valentinus Naboznik de villa Drobnino Scultetus, qui petiit sibi literas testimoniales a Nobis dari in causa et actione quam Executoribus olim Reverendi Domini Joachimi Gostinii Decani Srodensis intentare atque instituere intendit, occasione successionis idque testamento eiusdem R. D. specificatae et assignatae Vel alio quopiam modo assequendae, ad cuius faciliorem assecutionem praedictae successionis, Famatos Gregorium Karas et Bartholomaeum Milczan Cives Gostinenses quos in vim fidelis recognitionis et testimonii statuit, ut de consanguinitate cum olim R. Decano habita iudicium praesens informarent. Qui quidem testes sub onere conscientiae et iuramento corporali recognoverunt in hunc qui sequitur modum. Quod praedictus scultetus de Villa Drobnino ex Famato olim Stanislao Nabozny Concive nostro progenitus sit, qui Stanislaus frater olim R. Domini Decani ab utriusque (?) coniunctus fuerat. Qua depositione testium attenta et Visa Famatus Dominus Proconsul cum Consulibus dictam depositionem ob maiorem fidem ac robur actis connotari mandavit.

Źródło: Gostyń, „Acta proconsule...” 1636-1677, czystopis, sygn. I/22, s. 166

Zmarł dziekan średzki. Sołtys z Drobnina, Opatrzny Walenty Nabożnik chce wobec wykonawców testamentu udowodnić swoje prawo do sukcesji po zmarłym. W związku z tym wyznacza Sławetnych Grzegorza Karasia i Bartłomieja Milczana, obywateli gostyńskich, aby zaświadczyli o jego pokrewieństwie z dziekanem. Przed urzędem radzieckim świadkowie ci zeznają więc pod przysięgą, iż sołtys ten zrodzony jest z Stanisława Nabożnego, ich współobywatela, który to Stanisław spokrewniony był ze zmarłym dziekanem.

1650 Extraditio duorum equorum seu venditio cum duobus Curribus Hno Joannis Kaudyczka

Extraditio duorum equorum seu venditio cum duobus Curribus Honesto Joannis Kaudyczka

Actum feria quarta ante Festum S. Josephi proxima 1650

Ad Instantiam Honestae Reginae Kaudyczyna olim Honesti Andreae Kaudyka Civis Gostinensis Consortis Coram Officio Consulari Gostinensi Famato Joanne Lokiewicz locum tenente eiusque Consulibus Juratis Comparentes personaliter Famati Thomas Wieczorkowski Proconsul et Sebastianus Zielony Executores testamentarii Andreae Kaudyka sani mente et Corpore existentes recognoverunt,

quia Vendiderunt et extradiderunt olim Honesto Joanni Kaudyczka olim Honesti Andreae Kaudyka primarum nuptiarum Filio natu seniori duos equos cum tota suppellectili et duobus Curribus ad Vecturam pertinentibus et spectantibus Videlicet Woz furmanski okowany, drugiey bossy drewny, heber, barki okowane Cztery Chumunta, y dwie stey naszylniki zlancuszkami Kocow dwa y Plachte do nakrycia wozu furmanskiego pro Summa 40 florenorum polonicalis pecuniae quemlibet grossos 30 Computando idque intuitu Summae 20 Marcarum Polonicalium per olim H Andream Kaudyka Parentem ipsius ratione bonorum haereditariorum Cuilibet ex liberis tam primi quam secundi matrimonii ex eodem procuratis testamento legatorum et assignatorum prout ipsius testamentum obloquitur, denique et ratione Summae 10 florenorum ex bonis maternis in sortem eiusdem Concernentium et pertinentium, ex quibus rebus super expressis per memoratos Executores Testamentarios eidem Joanni Kaudyczka legitime (?) et plenarie extraditis, ob insperatam ipsius mortem nulla stetit quietatio.

Ideo ad affectionem memoratae Reginae Kaudyczyna praesentem recognitionem Officium praesens Consulare Gostinense suscepit et in acta praesentia Consularia inseri et ingrossari demandavit.

Źródło: Gostyń, „Acta proconsule...” 1636-1677, czystopis, sygn. I/22, s. 111

Wykonawcy testamentu zmarłego Andrzeja Kaudyki, obywatela gostyńskiego zeznają przed urzędem radzieckim, iż wydali jego synowi z pierwszego małżeństwa, Janowi Kaudyczce, niedawno nagle zmarłemu, dwa konie z pełnym wyposażeniem oraz dwa wozy furmańskie za kwotę 40 złp. Na mocy bowiem testamentu Andrzeja, każdemu z jego dzieci tak z pierwszego jak i z drugiego małżeństwa należało się 20 grzywien (= 32 złp.) z jego dziedziny, z dóbr zaś macierzystych otrzymać miał 10 złp.

Relację sporządzono na żądanie Reginy Kaudyczyny, jako że Jan zmarł nie zdążywszy pokwitować odbioru tych sprzętów przed urzędem radzieckim.

1633 Testamentum Reginae Lempasikowa

Testamentum Reginae Lempasikowa

Judicium opportune Bannitum et emptum ad requisitionem Honestae Reginae Lempasikowa in domo Honesti Stanislai Lempas mariti sui legittimi per Famatum Gregorium Ranisch Advocatum, Jacobum Organarium, Joannem Sperka, Stanislaum Cichosz, Stanislaum Aurifabrum et Albertum Wązik Scabinos iuratos celebratum ipsa Feria Sexta post Festum Omnium Sanctorum proxima 1633.

In et coram eodem Judicio bannito praefata Regina Lempasikowa uxor legittima Stanislai Lempasik Civis Grodziscensis, deliberans morte nihil esse certius, licet corpore languida et valetudinis importunae, mente tantum sana rationisque omnis compos, providens mature suae voluntati hora mortis nil incertius sciens, cupiens et exoptans dissensiones nullas post mortem suam ex parte bonorum cum marito praefato acquisitorum et nunc habitorum oriri, dispositionem omnium ultimae voluntatis suae talem fecit.

Naprzod duszę swoię P. Bogu wszechmogacemu poleczaiąc a ziemi ciało swe oddaiąc Praemissa prius donationis et mutuae inscriptionis in omnibus bonis suis annihilatione mortificatione et cassatione Actis Advocatialibus Anno 1627 ante Dominicam Palmarum feria sexta inscriptae sic ut nullam vim haec donatio nullumque robur si (?) praefata Regina iuxta Dei arbitrium e vivis prius quam maritus praefatus decessura sit temporibus perpetuis cum mutua hac inscriptione habeat ac habitura sit.

Et sic ultimam voluntatem suam explanans marito suo Stanislao Lempasik omnia bona sua mobilia et immobilia in Grodzisko sita et habita tam in mercimoniis suis omnibus vestibus pecoribus quam et in omnibus rebus ad rem suppellectilem et domesticam pertinentibus omne ius et dominium ei dando et concedendo legat ac demandat. Excepto quod qu? his bonis omnibus praefatis Stanislaus Lempasik maritus suus propinquis et consanguineis meis in primo vel secundo gradu lineae consanguinitatis existentibus tenetur ac tenebitur dare Florenos trecentos numeri Polonicalis, Hic persolutis dominus et possessor bonorum omnium de integro futurus est ac erit.

Quod testamentum per iudicium praesens confirmatum cum consensu Reginae Lempasikowa habente ad hunc Actum Patrono suo Honesto Stanislao Zlotnik Cive Grodziscense, minime his omnibus contradicente et inpugnante, habere vim et robur temporibus perpetuis, de forma iuris. Super quo Stanislaus Lempas acquiescens petiit sibi ad Acta inscribi, quod obtinuit arrha iuri soluta. Actum die anno quibus supra.

Grodzisk Wlkp., Liber Testamentorum, sygn. 1499, s. 106

Zapis testamentu, poprzedzony unieważnieniem zapisu z 1627 r.

1636 Testament Katarzyny Rymarki stary

Testament Katarzyny Rymarki stary

Officium Advocatiale personaliter adiens Honestus Georgius Lachammer fraenifex civis Grodziscensis per omnia sanus cassavit testamentum et annihilavit niebosczyce Katarzyny Rymarki małżonki swey przesły a naibarzy stey miary ze sie omełką stało poniewasz ona wstepmna była wdom iego a ten dom y grunty przy Grodzisku bęndące onemu testamentem naznacza do których bynamni nie należała, inszy testament reformowany poniekąd do ksiąg podaiąc którego taki text wsobie iest:

Coram Famato Domino Stephano Waskowicz Advocato nec non Adamo Szultcz et Joanne Fallor Scabinis iuratis Civibus Grodziscensibus in iudicio opportune bannito sedentibus Honesta Catharina Georgii Lachammeri Lorarii Civis Grodziscensis coniux legitima, corpore licet languida mente tamen animoque sana, certitudinem fatalis diei et mortem cuique semelstatutam prae oculis considerans, ultimam voluntatem suam sic testatam praesentibusque dispositam talem iudicialiter disposuit.

Inprimis animam suam Deo omnipotenti commendans, corpus de more Catholico terrae tradi petiit. Et ne dissensiones aliquae post obitum inter maritum et consanguineos oriantur, ideo omne ex amore mariti sui quidquid sibi donatum ac inscriptum habuit, id totum praefato marito suo ratione itidem amoris coniugalis inter nos habiti mihi inscriptum per ipsum dono ac in perpetuum delego.

Sacrosancto Rosario marcas decem Polonicales ex hac donatione oblatas tantum esse per ipsum cupio ac expeto. Omnia vero bona tam mobilia quam immobilia et illa nominari possunt quaecumque iure mihi ex Paterna et materna haereditate Glogoviae tanquam haereditrici obveniunt ac obventura sunt, superviventi marito meo Georgio Lachammer omnino do, cedo, adscribo et motu proprio tanquam suum proprium testor. Ex quibus nihilominus sorori meae Annae nomine centum Imperiales valentes quemcunque florenos tres polonicales divendita communi incendio Głogoviensi incinerata habitatione desoluta persolvendos statuit. Hisque suam voluntatem ultimam et dispositionem conclusit.

Actum die 16 Novembris 1632, acticatum denuo die anno ut supra etc.

Grodzisk Wlkp., Liber Testamentorum, sygn. 1499, s. 116

Unieważnienie testamentu sprzed 4 lat.