1591 Orzechowski bannitus

Orzechowski bannitus

Judicium praesens generale Tribunalis Regni totius Polloniae in castro Lublinensi vigore constitucionis publicae proxime praeteriti conventus cellebratum, eo attento, ex quo generosus Andreas Orzechowski capitaneus Laiscensis [?] calculum et rationem de contribucionibus publicis quas habuit in sua dispensatione et a dispensatoribus terrarum Livoniae recepit iuxta decretum iudicii generalis ordinarii Tribunalis Regni Lublini proxime cellebrati non fecit et quicquid ex praefato calculo provenerit ad manus et dispositionem dominorum deputatorum non exolvit existensque [?] ultra iuris formam quater per ministerialem clamatus et diutius solito per totam cellebrationem iudiciorum praesentium expectatus nec per se nec suum aliquem mandatarium in termino ad praemissa exequenda assignato paruit et sese iustificare in praemissis Reipublicae minime curavit.

Propterea ad instantiam et instigationem instigatoris Sacre Regie Magestatis eidem ministerialem generalem Regni providum Matiam Kielbiczek de subcastro Lublinensi iudicium praesens ad publicandam poenam bannitionis super ipso citato generoso Andrea Orzechowski per iudicium Tribunalis praefati eo nomine decretum deputavit. Qui ministerialis ius reddens publice recognovit, quia praefatum Orzechowski de Regno Polloniae et dominiis illi subiectis bannitum et proscriptum esse alta et sonorosa voce sua praeconica hic [s. 612] in castro et circulo civitatis Lublinensis aliisque publicis locis omnibus hominibus circa praemissa existentibus publicavit ad debitamque noticiam deduxit. De quo eam et huiusmodi suam expressam rellationem fecit.

Or.: Trybunał Koronny Lubelski, Księga dekretowa, 1591, sygn. 1255, s. 611-612.

Trybunał Koronny ogłasza banicję na Andrzeja Orzechowskiego starostę lajskiego za to, że nie rozliczył się z podatków publicznych pobranych pod jego zarządem i z ziemi inflanckiej, nie złożył ich na ręce deputatów ani nie stawił się na rozprawie. Ogłoszeniem zajął się woźny Maciej Kiełbiczek z podzamcza lubelskiego.

1732 Magnifici Jabłonowskie capitanei Białocerkievienses ex parte generosi Dziembowski banniti et publicati

Actum in Costen, feria secunda in crastino festi sancti Matthaei Apostoli et Evangelistae, anno Domini millesimo septingentesimo trigesimo secundo.

Ad officium et acta praesentia castrensia Costensia personaliter veniens generosus Stephanus Dziembowski, generosi Christiani Conradi Dziembowski filius et plenipotens vadiatus actis Castrensibus Posnaniensibus feria secunda in crastino festi Natalis sancti Joannis Baptistae anno Domini millesimo septingentesimo trigesimo inscriptus, suo et ejusdem parentis principalis sui, pro cujus rathihabitione cavet et se praesentibus inscribit nomine, solennem coram eodem officio actisque ejus

in et coram magnificos Dorothaeam Broniszowna, primi olim illustris magnifici Joannis Antonii de Radomicko Radomicki palatini Junivladislaviensis, Majoris Poloniae generalis etc. Mederecensis, Osiecensis capitanei, secundi ad praesens voti magnifici Stanislai Jabłonowski, Białocerkieviensis capitanei consortem legitimam matrem, alias utrosque conjuges, tum Ludovicam, Annam filias minorennes Radomickie, post fata paterna succestrices legitimas bonorum villae Wroniawy haeredissas citatos, manifestatus est manifestaturque praesentibus in eo.

Quia idem manifestans, adhaerendo decreto castrensi Posnaniensi in judiciis castrensibus Posnaniensibus causarum exemptionum expulsionum recentium criminum et officii, feria secunda post festum Assumptionis in Caelum Gloriosissimae Virginis Mariae proxima anno Domini millesimo septingentesimo trigesimo secundo, idque ex limitatione feriae sextae ipso die sancti Petri in Vinculis factae incidentibus, in castro Posnaniensi celebratis, inter eundem sui comparentis parentem actorem ab una, et praefatos magnificos citatos parte ab altera, prolato.

Quo nimirum [s. 145] decreto injunctum et sententiatum est, quatenus magnifici citati pro iterata contraventione severiori lege Grodnensi vetita vadium capitaneale parti in termino et sub rigore infranotando, judicio vero medium vadii capitanealis sub poena bannitionis in terminos tactos publicanda in instanti solvant.

Nihilominus decernit judicium, quatenus magnifici Jabłonowscy praenominatis decretis anterioribus castrensibus Posnaniensibus coram officio castrensi Costensi in crastino festi sancti Matthaei Apostoli et Evangelistae proxime venturo in anno praesenti, sub poena bannitionis in ibidem circa manifestationem publicanda in toto satisfaciant, luita per citatos poena quatuordecem marcarum Polonicalium parti, judicio vero per medium in instanti solvenda decreto eodem de praemissis latiori existente paratus erat satisfactionem, scilicet laboriosos Martinum, Thomam Walka, Laurentium Woytka Kopały filium, tum Reginam Francisci filiam, Dorothaeam Piskorka filiam et Matthiam vectoris seu przewoznika filium de bonis Wroniawy contractu resignatorio pro se actore reservatos decretoque memorato pro die hodierna iterum extradi injunctos et adjudicatos, una cum vadio capitaneali ac luitis adjudicatis a praefatis magnificis Jabłonowskie conjugibus et citatis recipere, de receptis quietare.

Verum quoniam nemo ex magnificis citatis tam per se, quam per plenipotentem suum ad extradendos praedictos subditos [s. 146] et exolvendas cum vadio capitaneali adjudicatas luitas poenas ad officium praesens comparuit, exindeque decretis memoratis in toto contravenerunt, ob eandem contraventionem rigorem poenae bannitionis succubuerunt. Ideo modernus comparens, de diligentia praedicti generosi parentis principalis sui, eorundem vero magnificorum Jabłonowskich conjugum contraventione decreti rigoris, videlicet poenae bannitionis coram officio praesenti in instanti publicandae succubitione contra eos iterum atque iterum manifestatur, salvis de jure salvandis.

Quam quidem bannitionis poenam super recensitis magnificis Jabłonowskie conjugibus decretam ob contraventionem praemissorum decretorum succubitam, ad instantiam et requisitionem actoreae partis providus Albertus Pawlicki de villa Morka ministerialem Regni generalem [!!] hic in continenti coram officio actisque praesentibus personaliter stans, in frequentia multorum hominum varii status et conditionis existentium, causa expediendum suorum negotiorum congregatorum alta, clara, sonorosa intelligibilique voce sua publicavit, proclamavit, eosdemque magnificos Jabłonowskie conjuges [s. 147] proscriptos et jurevictos omnibus hominibus sufficienter ad notitiam deduxit, de quo praesens relatio.

Ex protocollo castrensi Costensi extractum. Correxit Achler, regens castrensis Costensis, mpp.

[in dorso] Magnifici Jabłonowskie capitanei Białocerkievienses ex parte generosi Dziembowski banniti et publicati. 1732.

Źródło: Akta prawno-majątkowe Stanisława Wincentego i Doroty z Broniszów 1v. Radomickiej Jabłonowskich i ich syna Antoniego Jabłonowskiego, sygn. BK07842, s. 144-147

W sprawie Dziembowskiego przeciwko Jabłonowskim, w poniedziałek po Wniebowzięciu NMP 1732 roku wyszedł dekret sądu grodzkiego poznańskiego, by pozwani Radomiccy „za powtórne działanie wbrew dekretowi, wzbronione surowym prawem grodzieńskim [uchwałami sejmu w Grodnie?], zakład starościński stronie, a sądowi pół zakładu starościńskiego pod karą banicji zaraz zapłacili”. Nakazał też wówczas sąd, by zgodnie z poprzednimi dekretami Jabłonowscy zapłacili inne należne kary oraz również zgodnie z dekretem wydali Dziembowskiemu poddanych z dóbr Wroniawy, jemu zastrzeżonych w kontrakcie sprzedaży (rezygnacji).

Ponieważ Jabłonowscy nie dostosowali się do żadnej z tych decyzji sądu, Dziembowski składa teraz w tej sprawie manifestację, żądając ogłoszenia banicji na Jabłonowskich. Na to żądanie strony pozwanej woźny sądowy ze wsi Mórka stojąc przed sądem grodzkim kościańskim, w przytomności licznych ludzi różnego stanu ową banicję małżonków Jabłonowskich ogłosił.

1615 Decreti Contra Mathiam Zabiorek insertio

Decreti Contra Mathiam Zabiorek insertio

Actum in Crastino post Festum Sancti Stephani Protomartyris AD 1615 coram Officio Illustrissimis ac Magnifici Domini Andreae Przyemski Castellani Gnesnensis, Covaliensis Coninensis etc. Capitanei

Quoniam ex levipendio Mathiae Zabiorek Civis Coninensis simul et Reginae uxoris illius magna Civitatis pars incendio consumpta sit, proinde tale facinus graviter, cum ex mera negligentia ab illis commissum sit, puniendum est.

Quod incendium tali modo exortum est: cum ambo ex nuptiis in Kurowo celebratis crapula repleti media nocte ante Crastinum Sanctae Catharinae domum redierunt, ubi ancillam famulantem etiam ebrietam invenerunt, quam stramina lumine accepto ad parandum lectum secum venientibus ex iisdem nuptiis isto tempore afferre iusserunt. Quae quidem ancilla dixit se pro tunc lumine candelari carere, ad quod hospes simul et hospita isti ancillae responderunt: "Nunquid non potes faces ligneas accipere et satisfacere iussi nostro?" Ancilla itaque secundum iussum Domini et Dominae Suae cum facibus ligneis incensis ascendit partem superiorem domus ad stramina accipienda ubi, cum illi in manibus istae faces ligneae essent extinctae, cepit vehementer commovere et extinctas agitare incendendi gratia. Interim ex iisdem facibus extinctis carbones nonnulli vel scintillae inter parietem et gradus per quos patebat ascensus ad superiorem partem domus ex ista agitatione earum facium ceciderunt. Quae omnia eadem ancilla parvipendens cum stramine hipocaustum intravit; hospes vero et hospita neglecti officii et rei familiaris suae non circumspexerunt quid ageretur in atrio, sed subito tanquam ebrii homines lectum inierunt. Itaque tam per levipendium hospitis et hospitae quam per malum servitium ancillae magnum incendium ex illis scintillis ab ancilla missis ortum, magnam partem Civitatis consumpsit, ad summumque damnum et paupertatem multos Cives adduxit.

Cum autem in iure Saxonico reperiatur, quod omnis qui levipendio suo in causa incendii est criminaliter puniri debet, ideo quia incendium in Civitate mortem ignis multis praeparat, prout etiam mater istius hospitis eodem incendio combusta est, Ita quoque iste Mathias Zabiorek simul cum uxore sua iure Saxonico comburi debebant. Quoniam vero Illustrissimus ac Magnificus Dominus Przyemski Castellanus Gneznensis, Covaliensis Coninensis etc. Capitaneus misericordia commotus poena capitis tam istum hospitem quam et hospitam puniri noluit, sed sequens Decretum (quod firmum et ratum in omnibus punctis et clausulis habere vult) in causa hac fecit. Cuius tenor de verbo ad verbum talis est Sigillo obsignatus, manu propria subscriptus, atque ad ingrossandum cum praemissis est porrectus:

Ego Andreas Przyemski Castellanus Gnesnensis, Covaliensis Coninensis etc. Capitaneus. Moderno Decreto meo mando ut iste Mathias Zabiorek simul cum uxore sua subito crastina die a Civitate Conin exuletur, Ita ut perpetuis temporibus in praefata Civitate non propius ultra octo milliaria in Circulo tam ex una quam ex altera partibus istius Civitatis sub poena capitis manere neque inhabitare audeat. Bona vero immobilia summaeque pecuniariae tam illius Mathiae Zabiorek quam uxoris suae in Fiscum publicum videlicet ad commodum totius communitatis Civitatis Coninensis converti debent. Ad perpetuam autem rei memoriam, ut in posterum hospites et hospitae, ad praecavenda incendia maiorem diligentiam adhibeant, moderno Decreto meo Mando ut locus iste in quo incendium ortum est, perpetuis temporibus omni structura careat, neque moderni possessores istius loci neque posteritas illorum aedes aliquas in loco isto unquam construere et aedificare poterunt. Quorum omnium gratia me manu propria subscripsi Sigillumque meum Subimprimi feci. Actum et Datum ut supra.

(-) Andreas Przyemski, Castellanus Gneznensis

Konin, radziecka 1594-1643, sygn. I/2 f. 592

Szczegółowy opis zaprószenia ognia w wyniku zaniedbania ze strony pijanych Macieja Zabiorka i jego żony, jak również pijanej ich służącej. Z domu Zabiorka pożar rozszedł się i strawił znaczną część Konina, zgorzała też matka gospodarza. Podług prawa saskiego Zabiorkowi należała się kara śmierci przez spalenie, którą z łaski starosty zamieniono na banicję 8 mil za miasto z konfiskatą mienia nieruchomego i pieniędzy na rzecz skarbu miasta. Tymże dekretem starościńskim postanawia się również, by odtąd ku przestrodze gospodarzy każda działka, na terenie której wybuchł pożar, po wieczne czasy pozostała niezabudowana.